Ο Ρικ είναι ακόμη στην Καζαμπλάνκα

Επτά δεκαετίες έκλεισαν χθες από την πρεμιέρα της κλασικής πλέον ταινίας «Καζαμπλάνκα», που πήρε τον τίτλο της από το όνομα του λιμανιού του Μαρόκου το οποίο είναι πλέον συνδεδεμένο στο μυαλό πολλών με την ταινία. Κι όμως, το περίφημο café americain του Ρικ, στο οποίο εκτυλισσόταν το μεγαλύτερο μέρος της, ήταν καθαρό δημιούργημα του Χόλιγουντ. Η «Καζαμπλάνκα», μια ιστορία έρωτα και ίντριγκας στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, είχε κάνει πρεμιέρα στις 26 Νοεμβρίου 1942. Σήμερα η πόλη είναι μια σφύζουσα, θορυβώδης μητρόπολη 4 εκατομμυρίων κατοίκων και εμπορική πρωτεύουσα του Μαρόκου, απέχει δηλαδή πολύ από το αποικιακό προκεχωρημένο φυλάκιο της εποχής του πολέμου που αναπαριστάνεται στη θρυλική ταινία με πρωταγωνιστή τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ στον ρόλο του Ρικ. Ομως μια επίσκεψη στα μπαρ της πόλης φέρνει στον νου το πνεύμα του καφέ-μπαρ της ταινίας. Υπάρχει μάλιστα εδώ ένα πραγματικό Rick’s Café, το οποίο έχει ιδρύσει μια Αμερικανίδα που μετανάστευσε στο Μαρόκο.

Στην ταινία το Rick’s Café Americain τα είχε όλα: καζίνο, τραγουδίστριες, πλήρη ορχήστρα πνευστών και στρογγυλά τραπέζια όπου οι θαμώνες έσκυβαν συνωμοτικά πίνοντας και μιλώντας για την αντίσταση στους Ναζί ή για το πώς θα πάρουν βίζες για να διαφύγουν στην Αμερική. Εξω από το καφέ, η ταινία απεικόνιζε τη χολιγουντιανή «Μέση Ανατολή», με σκονισμένους δρόμους και αγορές. Οι χαρακτήρες του έργου έλεγαν πως «σαπίζουν» στην Καζαμπλάνκα, περιγράφοντάς την σαν να βρισκόταν στη μέση της ερήμου. Στην πραγματικότητα η Καζαμπλάνκα το 1942 ήταν ένα κόσμημα της γαλλικής αποικιακής αυτοκρατορίας, διάσημη για τη νεοκλασική και την αρτ ντεκό αρχιτεκτονική της.

«Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1940 η Καζαμπλάνκα ήταν ένα εργαστήριο για ευρωπαίους αρχιτέκτονες», λέει ο Αντέλ Σααντάνι, ο οποίος εργάζεται για να αναβιώσει την ξεχασμένη κληρονομιά της πόλης. «Υπήρχε χώρος και υπήρχε χρήμα και υπήρχε λευκή επιταγή για τους αρχιτέκτονες να πειραματιστούν με σχέδια που δεν θα μπορούσαν να κάνουν στην Ευρώπη».

Τα κτίρια αυτά εξακολουθούν να υψώνονται, αν και μερικά έχουν υποστεί μεγάλη φθορά. Το κέντρο της Καζαμπλάνκας εξακολουθεί να μοιάζει με ευρωπαϊκή πόλη της δεκαετίας του 1950, μ’ έναν «ανατολίτικο» αέρα. Είναι συγκεντρωμένο γύρω από τις αψιδωτές κιονοστοιχίες της οδού Μοχάμεντ V με τα αριστουργήματα της αρτ ντεκό. Η κυκλοφορία των αυτοκινήτων έχει απαγορευθεί στον δρόμο αυτόν, όπου μια γραμμή τραμ πρόκειται να λειτουργήσει στα μέσα Δεκεμβρίου.

Επί δεκαετίες μετά τον πόλεμο, λέει ο Σααντάνι, η Καζαμπλάνκα ήταν γεμάτη τζαζ κλαμπ και καμπαρέ που φιλοξενούσαν μουσικούς όπως ο Ντίζι Γκιλέσπι, ο Λούις Αρμστρονγκ και η Ζοζεφίν Μπέικερ. Ο πιανίστας της ταινίας, ο Σαμ, θα ταίριαζε απολύτως. Ομως το τελευταίο τζαζ κλαμπ έκλεισε το 1984 καθώς υπήρξε μια συντηρητική στροφή και απομάκρυνση από τη δυτική μουσική. Τα μπαρ του κέντρου παρήκμασαν και ταυτόχρονα χωρικοί άρχισαν να συρρέουν στην πόλη αναζητώντας δουλειές. Φτηνοί, άσχημοι, αυθαίρετοι ουρανοξύστες ξεφύτρωσαν. Οι ανώτερες τάξεις μετακόμισαν σε νέες περιοχές στις παρυφές της και κατά μήκος των παραλίων του Ατλαντικού. Οι τουρίστες που περνούσαν από την πόλη αναζητώντας το καφέ του Ρικ συχνά απογοητεύονταν από τους μποτιλιαρισμένους δρόμους και τους ουρανοξύστες από γυαλί και τσιμέντο. Ομως τα τελευταία χρόνια έχουν ανοίξει μερικά νυκτερινά κέντρα – ανάμεσά τους, το 2004, ένα Rick’s Café.

«Στα τέσσερα χρόνια που ήμουν εδώ, είχα εκπλαγεί για το γεγονός ότι κανένας δεν σκέφτηκε ποτέ να φτιάξει ένα Rick’s Café», λέει η ιδιοκτήτριά του, η Κάθι Κράιγκερ. Η προηγούμενη διπλωματική καριέρα της στο προξενείο των ΗΠΑ στην Καζαμπλάνκα της προσέφερε τις διασυνδέσεις που χρειαζόταν για να ανοίξει το εστιατόριο. Κάθε φορά που το σχέδιό της πνιγόταν από τη γραφειοκρατία, εκείνη τηλεφωνούσε σε επαφές της στη Ραμπάτ και η δουλειά γινόταν. Οπως έκανε και ο Μπόγκαρτ στην ταινία. «Τον χρησιμοποίησα ως μέντορα όταν έβαλα σε εφαρμογή το σχέδιο αυτό», λέει η Κράιγκερ. «Συχνά αναρωτιόμουν, τι θα έκανε ο Ρικ;» Το κομψό εστιατόριό της είναι γεμάτο νοσταλγία για την κλασική ταινία. Ομως, ενώ το μοναδικό είδος που υπήρχε στο μενού του καφέ του Μπόγκαρτ φαίνεται πως ήταν το… χαβιάρι, η Κράιγκερ προσφέρει ένα πλήρες μενού μαροκινής και ευρωπαϊκής κουζίνας. Οπως η ίδια λέει, «παίρνω την ταινία σαν βάση για το μπαρ, αλλά το κάνω καλύτερο».