Αναλογική αυτοκτονία

Στη δραματική παρούσα συγκυρία την κυβερνητική ευθύνη έχει μια εύτρωτη συμμαχία τριών εταίρων που τους ενώνει  η κοινή συνείδηση πως non est salus extra Europam (δηλαδή «ουκ έστι σωτηρία εκτός Ευρώπης, ευρωπαϊκών θεσμών, ευρωπαϊκού νομίσματος και ευρωπαϊκής αλληλεγγύης»), αλλά τους χωρίζουν όλα τα άλλα: πολιτική καταγωγή, κοινωνικές αναφορές, πολιτισμικές ευαισθησίες, το Μεταναστευτικό, η πολυπολιτισμικότητα κ.ο.κ. Στις οιονεί «δομικές», δε, αυτές αδυναμίες της κυβέρνησης προστίθεται και η δυναμική της αξιωματικής αντιπολίτευσης, η οποία έχει αναγάγει σε πρόγραμμα τις ευχές της και σε στόχο την υπέρβαση της πραγματικότητας (οικονομικής, διεθνοπολιτικής κ.λπ.).     
Με συνείδηση λοιπόν των αδυναμιών της, αλλά και της δυναμικής του βασικού της αντιπάλου (ο οποίος βάζει μεγεθυντικό φακό σε κάθε δυσλειτουργία του ευρωπαϊκού οικοδομήματος – γεγονός λογικό εφόσον η λειτουργία της Ευρώπης είναι πολύπλοκη, ενώ η σκέψη του ΣΥΡΙΖΑ απλή), η κυβέρνηση φέρεται να επεξεργάζεται σενάρια εισαγωγής ολοσχερώς αναλογικού εκλογικού συστήματος. Στόχος της: να καταστήσει τον τόπο κυβερνήσιμο, μέσω κομματικών συμμαχιών, έπειτα από ένα ενδεχόμενο ατύχημα που θα προκαλούσε πρόωρες εκλογές. Δυσκολεύομαι, ωστόσο, να φανταστώ πιο αφελή άποψη. Οσοι τη διακινούν – θα τους έλεγα «αν νομίζετε πως τα πράγματα δεν γίνονται χειρότερα, διαβάστε ιστορία» – αγνοούν τον ρόλο που έπαιξε η αναλογική στην κατάρρευση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, επιτρέποντας στα αθροιστικώς πλειοψηφικά κόμματα των άκρων να καταστήσουν τη μεσοπολεμική Γερμανία ακυβέρνητη. Αγνοούν όμως και τη δική μας πραγματικότητα. Σήμερα τα κόμματα του «φιλομνημονιακού τόξου» είναι αδύνατον να συγκεντρώσουν πλειοψηφία με απλή αναλογική. Το ίδιο, δε, ισχύει και για τον ΣΥΡΙΖΑ αυτόνομα. Αλλά ακόμη και αν αυτός πλειοψηφούσε απόλυτα, πάλι δεν θα υπήρχε συνεκτική κυβερνητική πολιτική λόγω της «πολιτικής βιοποικιλότητας» που συμπυκνώνει εντός του: το σενάριο για πολιτική ενηλικίωσή του δείχνει ουτοπικό. Ομως ούτε κυβερνητικούς εταίρους μπορεί να βρει. Οι εξ αριστερών «σύντροφοι» είναι – όχι απλώς εκτός λογικής ελεύθερης οικονομίας, αλλά και – εκτός λογικής ελεύθερης κοινωνίας, άρα εκτός λογικής του 21ου αιώνα. Οι δε άλλοι αντιμνημονιακοί απέχουν έτη φωτός από τις υπόλοιπες λογικές (;) της Συριζοαριστεράς.

«Τούτων δοθέντων», ως μόνη θεσμική αντιμετώπιση μιας ενδεχόμενης πολιτικής κρίσης θα έβλεπα την εισαγωγή εκλογικού συστήματος που θα αποδυνάμωνε όσα κόμματα δεν εντάσσονται σε λογική συμμαχιών. Δεν θα πρόκρινα, όμως, το «σύστημα των συγγενών κομμάτων», αλλά αυτό «της διπλής ταυτοχρόνου ψήφου»:
Να χωριστεί η επικράτεια σε μονοεδρικές περιφέρειες (200, αν ο Σαμαράς θυμάται την προεκλογική του εξαγγελία), να δοθεί τοπικά στους κομματικούς υποψηφίους η δυνατότητα να κάνουν προεκλογική δήλωση συμμαχίας με όποιους υποψηφίους άλλων κομμάτων συμφωνούν και να εκλέγεται ο σχετικά πλειοψηφών της σχετικά πλειοψηφούσης συμμαχίας. Ενα παράδειγμα προς αποσαφήνιση.
Εστω ότι σε μια μονοεδρική κατεβαίνουν πέντε βασικοί κομματικοί υποψήφιοι και παίρνουν: Α 18%, Β 22%, Γ 9%, Δ 40% και Ε 8%. Χωρίς δηλώσεις συμμαχίας, θα εκλεγόταν ο Δ ως σχετικά πλειοψηφών. Αν όμως οι κομματικοί υποψήφιοι είχαν συνασπισθεί, π.χ. οι Α, Β και Γ, εναντίον των Δ και Ε, τότε η συμμαχία Α+Β+Γ με αθροιστικά 49% θα υπερτερούσε της συμμαχίας Δ+Ε (του 48%) και θα εκλεγόταν ο Β ως ο ισχυρότερος της σχετικά πλειοψηφούσης ομάδας.
Τι θα προσέφερε ένα τέτοιο σύστημα; (Πέραν φυσικά των πλεονεκτημάτων των μονοεδρικών περιφερειών: ενδυνάμωση της εσωκομματικής δημοκρατίας για επιλογή των υποψηφίων από την κομματική βάση, αποφυγή υποψηφιοτήτων που συνδέονται κατ’ αποκλειστικότητα με πολύ ειδικές κατηγορίες ψηφοφόρων, ενίσχυση της σχέσης βουλευτή και τοπικής κοινωνίας, αποδυνάμωση καναλαρχών και πολιτικού χρήματος). Μα φυσικά την ενδυνάμωση των μη ακραίων δυνάμεων που αναζητούν έναν ρεαλιστικό συμβιβασμό για διακυβέρνηση του τόπου. Επιπρόσθετα, ο νομοθέτης θα μπορούσε να βάλει ένα όριο στην υπερεκπροσώπηση σε βουλευτές των ευνοούμενων κομμάτων – π.χ. με αφαίρεση εδρών που κερδήθηκαν με τη μικρότερη διαφορά – ώστε να μη φτάνουμε σε ακραία απόκλιση μεταξύ εκλογικής και κοινοβουλευτικής τους δύναμης.
Μια τέτοια πρόταση μου φαίνεται λογική. Η κοινωνία, όμως, έχει τη λογική της σωτηρίας του τόπου; (Ή, μήπως, θα προτιμούσε «σύστημα αχρησιμοποίητων υπολοίπων», ώστε να καταστεί ερωτικά διαθέσιμη – από τον Τατσόπουλο – η άλλη μισή Αθήνα;).  
Ο Θανάσης Διαµαντόπουλος είναι καθηγητής Πολιτικών Θεσµών και Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήµιο