Κάτι μεταξύ Μπρους Λι και Τζόνι Ντεπ

Στέκεται δίπλα µου στο ασανσέρ καθώς ανεβαίνουµε στον τέταρτο όροφο, στο  θέατρο Σάντλερς Γουέλς στο Λονδίνο, αλλά αν δεν ξέρεις ότι είναι αυτός, πιθανόν να τον περάσεις για µέλος χιπ-χοπ συγκροτήµατος – µε τη φόρµα που φοράει και την κουκούλα στο κεφάλι – ή αθλητή του παρκούρ – µικροσκοπικός και ευέλικτος – που έφτασε στο ραντεβού µε τον Τύπο πηδώντας πάνω από  βαγόνια. Ηρθε, είναι η αλήθεια, µε το Μετρό.

Ο Ακραμ Καν, ένα από τα πιο σημαντικά πρόσωπα του σύγχρονου χορού, σαν τον μαγνήτη που τραβάει επάνω του τους συνδετήρες, μαζεύει σωρηδόν  επαίνους και εγκώμια. Από την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου, πέταξε πάλι στο «Desh», από εκεί, σε λίγο, σε μια ταινία.

Μιλάει χαμηλόφωνα, γλυκά. Αλλος άνθρωπος από εκείνον τον δαίμονα που είχαμε δει στη σκηνή το προηγούμενο βράδυ. Μόνος του να αφηγείται, με κίνηση και ερμηνεία, συγκίνηση και χιούμορ, ολόκληρη ιστορία, ένα ταξίδι στις ρίζες του, στο Μπανγκλαντές, στην οικογένεια, σε σχέσεις και ανατροπές.  

«Desh» – που είναι ο τίτλος του έργου – σημαίνει «πατρίδα» στη βεγγαλική γλώσσα) και παρουσιάζεται στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, στην Αθήνα, για πέντε παραστάσεις. Αρχίζει με ένα σφυροκόπημα.

 Ο Ακραμ θα χορέψει με τους μουσώνες, με τον πατέρα, το παιδί, τα νερά, τους ελέφαντες, ανάμεσα στα δέντρα, μέσα σε έναν κόσμο φτιαγμένο με ειδικούς φωτισμούς και εικόνες που θυμίζει λίγο θέατρο σκιών αλλά και το «Τίγρης και Δράκος» (όχι τυχαία, αφού τα βίντεο υπογράφει ο Τιμ Γιπ, που πήρε Οσκαρ για αυτή την ταινία). Ο Τιμ Γιπ ήταν αυτός που επέμεινε από την αρχή να κρατηθεί στο «Desh» το επικό στοιχείο. Ηθελαν, ωστόσο, να μην ξεφεύγει από τα «μέτρα του ανθρώπου». Συμφώνησαν όμως: let’s go big! «Οσο πιο επικά πηγαίναμε τόσο πιο προσωπικό, οικείο γινόταν… Εχει να κάνει», λέει ο Καν, «με διαφορετικές διαστάσεις».

Αλλη διάσταση τώρα. Ακόμη πιο επική. Με τον ίδιο μικροσκοπικό δαίμονα, πρωταγωνιστή. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου, ο Ακραμ Καν είχε  ρόλο κεντρικό στην τελετή έναρξης το περασμένο καλοκαίρι.

«Ηταν η πιο μεγάλη πρόκληση για μένα ώς τώρα. Ο Ντάνι Μπόιλ (ο σκηνοθέτης) είναι σπουδαίος για πολλά πράγματα, αλλά κυρίως για τον τρόπο που συνεργάζεται με τους ανθρώπους. Αφήνει πάντα χώρους στους συνεργάτες του να έχουν τον δικό τους λόγο. Υπήρχαν συναντήσεις, να φανταστείτε, όπου πραγματικά δεν μπορούσες να πεις ποιος ήταν ο σκηνοθέτης. Ολοι μας λέγαμε κάτι και μετά έλεγε μια λέξη εκείνος και αυτό ήταν! Σε μένα είπε: mortality (η θνητή φύση του ανθρώπου). Και τέλος, το θέμα που είχα να εξερευνήσω ήταν αυτό».

Και από πού άντλησε έμπνευση; Πριν προλάβεις να ρωτήσεις, απαντά: «Εμπνεύστηκα γι’ αυτό πολύ από την ελληνική τελετή έναρξης. Ηταν για μένα ό,τι πιο βαθύ και καλλιτεχνικό έχει γίνει».

«Επιστρέφει» στο Λονδίνο. Στο συναίσθημα της στιγμής, που σίγουρα έχει περιγράψει πολλές φορές, αλλά ακόμη φαίνεται πως συγκινείται από αυτή:

«Νιώσαμε όλοι μας δέος. Πενήντα χορευτές, πενήντα ένας με μένα, μαζί και ένα παιδί. Και τόσοι πολλοί θεατές, σε όλο τον κόσμο, να παρακολουθούν. Ξαφνικά (χαμηλώνει κι άλλο τη φωνή του) όλοι σωπαίνουν για να παρακολουθήσουν με προσοχή σαν να ήμαστε το κέντρο του κόσμου. Αξέχαστη στιγμή. Με τον Ρικ (Σμιθ) από τους Underworld (το ντουέτο της ηλεκτρονικής μουσικής), ο οποίος  είχε αναλάβει τη μουσική, συζητούσαμε έναν ολόκληρο χρόνο γι’ αυτά τα πέντε λεπτά». Εχω την εντύπωση πως μπορεί να τα περιγράψει ένα προς ένα, σαν να βλέπει μέσα του ταινία. «Εσείς βέβαια, από την τηλεόραση, είδατε το φιλμάκι που είχαμε γυρίσει. Χάσατε όμως αυτό που ζήσαμε μέσα στο στάδιο», βιάζεται να πει.

Το χιούμορ που δεν έλειψε από την τελετή του Ντάνι Μπόιλ δεν λείπει ούτε από το «Desh» του Ακραμ Καν: «Χρειάζεται να πιστεύεις στον εαυτό σου για να μπορέσεις να τον κοροϊδέψεις και να τον σατιρίσεις. Και αυτό, πιστεύω, ήταν το βασικό χαρακτηριστικό εκεί, στο Λονδίνο. Είχε να κάνει με την αυτοπεποίθηση. Στην Ελλάδα ήταν κάτι διαφορετικό, αντανακλούσε πολιτισμό με έναν τόσο ποιητικό τρόπο».

Στην Ελλάδα ο Καν έχει ξαναχορέψει, έχει φίλους πια εδώ που εκτιμά, παρακολουθεί και ξεχωρίζει, κάνοντας ειδική μνεία στους Rootless Root, δηλαδή  τον Γιόζεφ και τη Λίντα Καπετανέα. «Ξέρω ότι είναι δύσκολα τα πράγματα στην Αθήνα, όλοι το ξέρουν. Συμβαίνει με χώρες που έχουν τη γνώση και την κουλτούρα, όπως με την Ινδία, μια μπερδεμένη κατάσταση. Οι καλλιτέχνες αγωνίζονται και σέβομαι πάρα πολύ αυτό που κάνουν».

Πιστεύει ότι έχει επηρεάσει το έργο του η διπλή του εθνική ταυτότητα;

«Νιώθω πως η γενιά μου είναι η “χαμένη” γενιά, ότι έχουμε να διαμορφώσουμε τη δική μας ταυτότητα. Οι γονείς μου ήρθαν εδώ (στην Αγγλία), έχοντας όμως δυνατές ρίζες, ξέροντας πολύ καλά από πού έρχονταν. Με εμάς είναι διαφορετικά. Είχα ξεκινήσει να κάνω ένα έργο για τη μητέρα μου και θεώρησα ότι το “Desh” ήταν αυτό. Εκεί όμως που πλησιάζαμε να ολοκληρώσουμε τα δύο τρίτα της προετοιμασίας του, συνειδητοποίησα κάτι, ότι το θέμα του δεν ήταν η μητέρα μου, αλλά ο πατέρας μου. Το είπα και όλοι φρίκαραν τότε, γιατί αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να τα αλλάξουμε όλα, φωνές, κείμενο, τα πάντα. Το κάναμε. Η αρχή, τελικά, σπάνια προϋποθέτει το τέλος. Το “Desh” το ίδιο μού είχε μιλήσει».

Ετσι, μαζί με τον συνεργάτη του, Τιμ Γιπ, ταξίδεψαν στο Μπανγκλαντές, όπου έμειναν δέκα ημέρες, ώστε να ζήσουν από κοντά τους ανθρώπους, τις μυρωδιές, τους ήχους και να μπορέσουν να τα αφομοιώσουν στο έργο.

«Συναντήσαμε ψαράδες, γεωργούς, πολιτικούς, αστυνομικούς, καλλιτέχνες, γέροντες, παιδιά – τα παιδιά που δούλευαν στις επισκευές των πλοίων και χτυπούσαν με σφυριά τα μέταλλα, διέλυαν τα σκαριά και τα ξανάφτιαχναν, χτυπώντας το ατσάλι, και εφευρίσκοντας τρόπους δημιουργούσαν κάτι καινούργιο». Η εικόνα βγαίνει με τον τρόπο της στη σκηνή. Οπως και εικόνες από την παιδική ηλικία, τεχνάσματα που ζωντανεύουν πρόσωπα του έργου και ιδέες που δοκιμάστηκαν και δούλεψαν.

Συναίσθημα ή τεχνική; Σε ποια αναλογία κρατάει την ισορροπία του; «Βασιζόμουν πολύ στην τεχνική παλιότερα, ήμουν πολύ γρήγορος – super fast! Μεγαλώνοντας όμως η τεχνική αρχίζει και κουράζει. Προπονείσαι κάθε ημέρα, σχεδόν τελετουργικά, με στρατιωτική πειθαρχία, αλλά με τον καιρό όλο και πιο λίγο θέλεις να μένεις σε αυτό. Με το συναίσθημα, πάλι, είμαι λίγο επιφυλακτικός, με την έννοια ότι η ινδική κουλτούρα είναι αρκετά μελοδραματική».

Αλλά η μαγεία του χορού κρύβεται αλλού: «Στο ότι μπορεί κανείς να ερμηνεύσει τις κινήσεις όπως θέλει. Στα λόγια είναι αλλιώς, αν πεις κάτι, θα είναι αυτό, τίποτε άλλο, η κίνηση όμως μπορεί να “πει” διαφορετικά πράγματα στον καθένα. Είμαι μεγάλος θαυμαστής του Μπρους Λι. Παράλληλα με ό,τι τον βλέπαμε να κάνει, παρουσίαζε μια μορφή τέχνης που πήγαζε από το γεγονός ότι είχε σπουδάσει πράγματα, είχε μελετήσει φιλοσοφία, ανατολική και δυτική, είχε μάθει καλά το μποξ, δανειζόταν στοιχεία από διαφορετικές κουλτούρες». Αν δεν πάει το μυαλό σου στον Μπρους Λι και τον Μοχάμεντ Αλι βλέποντας τον Καν στη σκηνή, μάλλον ποτέ δεν «συνάντησες» τον έναν ή τον άλλον. Δηλώνει επίσης μεγάλος θαυμαστής του Τζόνι Ντεπ. Ισως και λίγο να τον ζηλεύει – αν όχι τον ίδιο, τους ρόλους του. «Θα ήθελα σαν κι αυτόν να ενσαρκώσω χαρακτήρες εκκεντρικούς, που σε κάνουν να δραπετεύεις από αυτό που είσαι».