[Πρόσωπα] Η απογοήτευση της ακτιβίστριας

Ηταν «η πιο αποτελεσματική επιχείρηση εθνικής αποκάθαρσης που έχουμε δει στα Βαλκάνια» είχε πει ο τότε ειδικός απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Ενωσης Καρλ Μπιλτ. Και θα μείνει ατιμώρητη. Η αθώωση σε δεύτερο βαθμό από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία των κροατών στρατηγών Αντε Γκοτοβίνα και Μλάντεν Μάρκατς προκάλεσε κύμα διαμαρτυριών στη Σερβία. Από τους πρώτους που εξέφρασαν την απογοήτευσή τους ήταν η κοινωνιολόγος Νατάσα Κάντιτς. Ακτιβίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η Κάντιτς έγινε διάσημη αποκαλύπτοντας εγκλήματα πολέμου των σερβικών δυνάμεων κατά τις συγκρούσεις που οδήγησαν τη δεκαετία του 1990 στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.

Οι Γκοτοβίνα και Μάρκατς είχαν καταδικαστεί πρωτοδίκως σε κάθειρξη 24 και 18 ετών, αντιστοίχως, ως υπεύθυνοι για την «εκκαθάριση» της Κράινας από τους σέρβους κατοίκους της με τη στρατιωτική επιχείρηση «Καταιγίδα» το καλοκαίρι του 1995. Η «Καταιγίδα» είχε κοστίσει τη ζωή σε εκατοντάδες αμάχους και είχε υποχρεώσει το σύνολο του σερβικού πληθυσμού, 150.000 ώς 200.000 ανθρώπους, να διαφύγουν πρόσφυγες στη Σερβία. Οι κακομεταχειρίσεις, οι φόνοι και ο εκτοπισμός των σέρβων αμάχων είχαν θεωρηθεί εγκλήματα πολέμου από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ), μέχρι την περασμένη Παρασκευή που ήρθε η αθωωτική απόφαση του Εφετείου. Η απόφαση αυτή κατάφερε κάτι εξαιρετικά δύσκολο ώς τώρα – να ενώσει τις «δύο Σερβίες», αυτή των εθνικιστών που αμφισβητούν την αμεροληψία του ΔΠΔ και την άλλη, των προοδευτικών, των ευρωπαϊστών, που υποστηρίζουν παραδοσιακά το ΔΠΔ ως εργαλείο δικαιοσύνης και συμφιλίωσης.

Ιδρύτρια και διευθύντρια του Κέντρου για το Ανθρωπιστικό Δίκαιο στο Βελιγράδι, η Νατάσα Κάντιτς εξέφρασε την απογοήτευση της «άλλης Σερβίας». Πολύ πριν από τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ, επισκεπτόταν τακτικά το Κόσοβο και συγκέντρωνε στοιχεία για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη σερβική Αστυνομία και τους κοσοβάρους αντάρτες. Μετά το τέλος της σύγκρουσης πραγματοποίησε εκστρατεία υπέρ των Αλβανών που κρατούνταν στις σερβικές φυλακές και υπέρ των Σέρβων του Κοσόβου που είχαν απαχθεί από Αλβανούς. Ο γιουγκοσλαβικός Στρατός την είχε κατηγορήσει ως υποστηρίκτρια της τρομοκρατίας ενώ για τη δράση της έχει τιμηθεί με διεθνή βραβεία. Καταγγέλλει εδώ και χρόνια τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν κατά τους γιουγκοσλαβικούς πολέμους και είναι πεπεισμένη πως η αθώωση των Γκοτοβίνα και Μάρκατς «δεν αποδίδει δικαιοσύνη στα θύματα» και «διαγράφει τις ευθύνες του κροατικού κράτους». Η ετυμηγορία, προσθέτει, υποβαθμίζει σε «μεμονωμένα επεισόδια» τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν σε βάρος των άμαχων Σέρβων της Κράινας, παρότι «σχεδόν 20 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, μεγάλες περιοχές της Κροατίας εξακολουθούν να είναι έρημες επειδή άδειασαν από τον πληθυσμό τους». Η Κάντιτς αναρωτιέται επίσης πώς θα συνεχιστούν τώρα οι δίκες, κυρίως αυτές των Ράντοβαν Κάρατζιτς και Ράτκο Μλάντιτς, και εκφράζει φόβους πως το σοκ από την ετυμηγορία της περασμένης Παρασκευής κινδυνεύει να αναστατώσει τις εύθραυστες τοπικές ισορροπίες.