… και οι βλαβερές συνέπειες της ιμπεριαλιστικής πολιτικής

Σαράντα χρόνια μετά τον Τζένκινς, ένας άλλος συγγραφέας, ο Τζέιμς Μίικ, περπάτησε στις ίδιες περιοχές με τον Μακλάουντ. Είδε τα ερείπια που άφησαν πίσω τους ο Ψυχρός Πόλεμος και οι υπερδυνάμεις από το ’50, ο δεκαετής εμφύλιος που ακολούθησε τη στρατιωτική επέμβαση της ΕΣΣΔ το 1979, οι μουτζαχεντίν που εγκατέστησαν ισλαμική κυβέρνηση το 1992, οι φονταμενταλιστές Ταλιμπάν που εκπαιδεύτηκαν από τον (αγαπημένο κάποτε της CIA) Μπιν Λάντεν για να νικηθούν από τα αμερικανικά όπλα το 2001. Και κατέληξε ότι οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και τα επεκτατικά κράτη που τις διαδέχτηκαν απέτυχαν να γιατρέψουν τη σκληροτράχηλη και πολύπαθη αυτή χώρα, και «συνέχισαν να την μολύνουν με οπλαρχηγούς, όπλα και ελαττωματικά καμάρια της στρατιωτικής βιομηχανίας». Αυτό σημειώνει  στη θαυμάσια εισαγωγή του για την επανέκδοση του βιβλίου του Τζένκινς. Και θυμίζει ότι τότε οι δύο υπερδυνάμεις ανταγωνίζονταν να διευρύνουν τις σφαίρες επιρροής τους όχι μόνο με τα όπλα ή τις ιδεολογίες αλλά και με αναπτυξιακά έργα, διάνοιξη δρόμων, σχολεία, νοσοκομεία κ.λπ. Αυτά τα συλλαμβάνει το μάτι του Τζένκινς αλλά συλλαμβάνει και τη δυσοίωνη προοπτική τέτοιων επεμβάσεων, με έναν τρόπο που κάνει τον έλληνα αναγνώστη να προβληματιστεί πολλαπλά για το μετεμφυλιακό Σχέδιο Μάρσαλ και ενδεχομένως για το σημερινό Μνημόνιο. Ο Τζένκινς καταγράφει την καταστροφή που ήταν «ήδη παρούσα από τα χρόνια της ελπίδας». Είναι μάλιστα πολύ χαρακτηριστικό το επεισόδιο που αναφέρεται στους γιγάντιους Βούδες του 6ου μ.Χ. αιώνα. Ο Μακλάουντ παρακολουθεί ένα μάθημα αγγλικών (!) στο σχολείο που βρισκόταν στα πόδια τους, σκαρφαλώνει μέσα από ένα τούνελ στο κεφάλι του μεγαλύτερου, και θυμάται ότι «πριν καταφθάσει το Ισλάμ με το σπαθί στο χέρι, το μέρος αυτό ήταν ένα από τα διασημότερα σημεία βουδιστικής λατρείας σε ολόκληρη την Ασία». Ομως δεν θαυμάζει τα αγάλματα. Αντίθετα τα βλέπει ως μνημεία μεγαλομανίας και σχολιάζει την υπεροψία των «πολιτισμένων» απέναντι στους «απολίτιστους».