[Φαινόμενα] Οταν η τηλεόραση παίζει με τις αμφιβολίες

Με γαλλική σφραγίδα, από τον σκηνοθέτη Ζαν-Ξαβιέ Λεστράντ, γνωστό κυρίως για τα ντοκιμαντέρ του και τον πρωταγωνιστή Τιερί Γκοντάρ, η αστυνομικού περιεχομένου τηλεταινία «Η εξαφάνιση» θα μπορούσε να είναι και ένα δοκίμιο για τις κοινωνίες του θεάματος, όπου το εμπόριο της συγκίνησης συντηρεί τις χειρότερες προκαταλήψεις.    

Χρησιμοποιεί ως θέμα μια αληθινή ιστορία δολοφονίας για να απευθυνθεί στις βαθύτερες νοοτροπίες του κοινού, να τις προκαλέσει με τους διφορούμενους χαρακτήρες των κεντρικών ηρώων και με την αμφιβολία που αφήνει να πλανάται στο φινάλε ως προς το ποιος είναι ο πραγματικός ένοχος.

Μέχρι σήμερα η τηλεόραση που δεν ανακούφιζε το κοινό της προσφέροντάς του έναν ευανάγνωστο κόσμο, όπου όλα είναι με σαφήνεια διαχωρισμένα ανάμεσα στο Καλό και το Κακό, θεωρούνταν αποτυχημένη. Αλλωστε αυτή ακριβώς η απλοϊκή ανάγνωση της πραγματικότητας και απαραιτήτως διδακτική αποτελούσε και το επιχείρημα των επικριτών της τηλεοπτικής αφήγησης, συγκρίνοντάς την με την πολυπλοκότητα, το βάθος και τις αμφισημίες της κινηματογραφικής. Πλέον και αυτό το ταμπού καταρρίφθηκε με το «Homeland», το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτής της μεταστροφής, αλλά και το «Breaking Bad» ή το «Dexter», όπου οι κεντρικοί χαρακτήρες συγκρούονται προκλητικά με τις πιο συντηρητικές νοοτροπίες και τα φοβικά ανακλαστικά του κοινού.

Το ενδιαφέρον στην «Εξαφάνιση» (La Disparition) είναι η προσωπική εμπλοκή του σκηνοθέτη με την ιστορία ή για την ακρίβεια με τον πρωταγωνιστή της. Γιατί πρόκειται για την αληθινή ιστορία του καθηγητή Βιγκιέρ που απασχόλησε τη δεκαετία του ’80 τον γαλλικό Τύπο εκτενώς, καθώς κατηγορήθηκε για τον φόνο της συζύγου του αλλά αθωώθηκε κατόπιν, όταν έκανε έφεση.

Μπλεγμένη υπόθεση. Για τον σκηνοθέτη Ζαν-Ξαβιέ Λεστράντ όμως αυτό που αποτέλεσε την κυριότερη αφορμή για να ασχοληθεί ήταν ότι ήταν αδύνατον να αναγνωρίσει στις περιγραφές των εφημερίδων για τον «δολοφόνο» τον άνθρωπο που γνώριζε αυτός. Εναν ζωντανό, με μεγάλη μεταδοτικότητα καθηγητή, λάτρη του σινεμά και της μουσικής, που πάντως δεν είχε σχέση με τον «ψυχρό, υπολογιστή και αλαζόνα» που περιέγραφαν οι εφημερίδες.

Σε αυτό το οικοδόμημα των προκαταλήψεων, αντιπαρατίθεται στην πραγματικότητα η ταινία και επικεντρώνεται κυρίως στο να δημιουργήσει την αμφιβολία για την ορθότητά του. Τότε ο Τύπος και στην αρχή και η Δικαιοσύνη δεν είχαν αμφισβητήσει την αθωότητα του εραστή της κυρίας Βιγκιέρ, γιατί ήταν αυτός που ειδοποίησε τις Αρχές για την εξαφάνισή της και που έκλαιγε ακατάπαυστα. Ενα από τα στερεότυπα του λαϊκού θεάματος είναι ότι το συναίσθημα ταυτίζεται με την «αλήθεια». Επειδή η συγκίνηση είναι αληθινή, άρα και ο λόγος εκείνου που την προκαλεί θεωρείται απολύτως ειλικρινής.

Πρόκειται για την κυρίαρχη πλάνη των κοινωνιών που εθίστηκαν στην κατανάλωση του συναισθήματος και των συγκινήσεων.

Γι’ αυτό και το συγκρατημένο ύφος του Βιγκιέρ, το γεγονός ότι δεν είχε ξεσπάσματα απελπισίας και παρέμεινε αξιοπρεπής ώς το τέλος, ήταν αρκετό για να θεωρηθεί από τον συντηρητισμό των λαϊκών φυλλάδων ο «ένοχος». Μόνο που στο ίδιο στερεότυπο βασίστηκε και η κατηγορία που του απευθύνθηκε, καθώς και το δικαστήριο.