«Σινεμά, ένα ζωντανό νεκροταφείο»

Ο Αλέν Ρενέ έχει συνεισφέρει με τις ταινίες του στη μοντέρνα κινηματογραφική γλώσσα που αποκαλούμε «σινεμά της χαμένης αθωότητας». Ενα είδος που γεννήθηκε από τις στάχτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ανάμεσα στους κανόνες του ντοκιμαντέρ και στο πιο αργόσυρτο κομμάτι του δικού του έργου, ο γάλλος σκηνοθέτης έχει δουλέψει σαν αλχημιστής, ανακατεύοντας πάσης φύσεως υλικά. Από τη λογοτεχνία, τα κινούμενα σχέδια, τα τραγούδια έως την οπερέτα, τα δουλεύει όλα μαζί για να τα μεταμορφώσει σε ποιητικά έργα.

Οι ταινίες του από τη δεκαετία του ’80 προκαλούν ίλιγγο στη σχέση τους με τον χρόνο και τον θάνατο. Σήμερα, στα ενενήντα του, ο Αλέν Ρενέ έχει συμπληρώσει τις πενήντα ταινίες. Η πιο πρόσφατη, που διαγωνίστηκε στο Φεστιβάλ Καννών, έχει τον τίτλο «Δεν έχετε δει ακόμη τίποτα». Είναι μια ταινία – παρωδία για έναν σκηνοθέτη που μόλις πέθανε και ο οποίος προκαλεί στους αγαπημένους του ηθοποιούς – συνεργάτες την ανάγκη να σκεφτούν τη συνεργασία τους.

«Ο τίτλος της ταινίας προέκυψε από ένα τραγούδι του Αλ Τζόνσον. Τραγουδούσε το “Δεν έχετε ακούσει τίποτα ακόμη” στην ταινία του 1927 “Ο τραγουδιστής της τζαζ”, που θεωρείται η πρώτη ομιλούσα ταινία στην ιστορία του κινηματογράφου. Είναι ο δικός μου τρόπος για να τον τιμήσω», λέει ο σκηνοθέτης.

Η ιδέα του Ρενέ ξεκινά από το να γυρίσει μια ταινία με αφετηρία ένα θεατρικό έργο και στη συνέχεια να αφήσει τις δράσεις να κινηθούν και να μπλεχτούν αναμεταξύ τους. Στο «Δεν έχετε δει ακόμη τίποτα» η βάση είναι τα έργα του Ζαν Ανούιγ «Ευρυδίκη» και «Αγαπητέ Αντουάν ή Χαμένος έρωτας», πάνω στα οποία στήνεται ο άξονας της φάρσας. «Ολα είναι θέμα μουσικότητας. Βλέπετε, υπολογίζω ιδιαίτερα στη χροιά της φωνής του ηθοποιού. Ποτέ δεν θέλησα οι ηθοποιοί μου να έχουν θεατρικό παίξιμο. Το μοναδικό μου κριτήριο για να τους σκηνοθετήσω είναι να καταλαβαίνω τι λένε και να με πείθουν γι’ αυτό. Για τα υπόλοιπα τους αφήνω ελεύθερους να κάνουν τις χειρότερες εκκεντρικότητες. Οσο περισσότερο μπορούν να με καταπλήξουν τόσο γίνομαι ευτυχισμένος. Είμαι ικανοποιημένος όταν οι θεατές καταλαβαίνουν ότι δεν βλέπουν μια ρεαλιστική ταινία. Να βλέπουν ότι έχουν μπροστά τους ηθοποιούς μακιγιαρισμένους, οι οποίοι έχουν μάθει το κείμενό τους, και ότι δεν ξεγελώ κανέναν.

Δεν προσπαθώ να μιμηθώ την πραγματικότητα. Αν είναι κάτι που προσπαθώ να μιμηθώ, αυτό είναι η φαντασία. Θα ήμουν ευχαριστημένος αν έλεγαν ότι οι ταινίες μου είναι ντοκιμαντέρ που εξερευνούν το φαντασιακό επίπεδο».

Κι όπως συμβαίνει στις ταινίες του Αλέν Ρενέ – ήδη από τις πρώτες του «Νύχτα και ομίχλη», «Χιροσίμα, αγάπη μου» – έτσι και η πρόσφατη διακατέχεται από το στοιχείο του θανάτου. «Το σινεμά είναι ένα ζωντανό κοιμητήριο. Οι σταρ της μεγάλης οθόνης των δεκαετιών του ’20, του ’30, του ’40 συνεχίζουν να μας στοιχειώνουν από τα βάθη των τάφων τους. Υπάρχει σήμερα κόσμος που πηγαίνει για πρώτη φορά στη ζωή του να δει ταινίες του Φριτς Λανγκ. Οι κινηματογραφικές αίθουσες στο Καρτιέ Λατέν του Παρισιού γεμίζουν με τέτοιες προβολές και με τα φαντάσματά τους. Αισθάνομαι τον θάνατο σε κάθε κινηματογραφική προβολή».