Οι ήρωες περπατούν (ακόμη) στα σκοτεινά

Ακόμη κι αν πέρασε δίχως τυμπανοκρουσίες και αφιερώματα η επέτειος από τον θάνατο του «σιωπηλού», παραγνωρισμένου στον τόπο του, πλην αναγνωρισμένου διεθνώς συνθέτη Νίκου Σκαλκώτα – χθες συμπληρώθηκαν ακριβώς 63 χρόνια -, δεν είναι εύκολο στη Χώρα των Ποιητών, όπως έχει ειπωθεί πολλάκις για την Ελλάδα, να περάσει εξίσου απαρατήρητη και η χθεσινή επέτειος των 41 ετών από τον θάνατο του νομπελίστα Γιώργου Σεφέρη.

Του ποιητή που χρησιμοποίησε κατά κόρον τον όρο «Γενιά του ’30», για τα μυαλά που έφεραν την τέχνη, ακόμη και στις πιο «μοντέρνες» της εκφράσεις, πιο κοντά στην καθημερινότητα και στον μόχθο της. Και εκείνου που χρόνια πριν από το Νομπέλ Λογοτεχνίας – ένα από τα δύο που κατέκτησε η Ελλάδα, μαζί με εκείνο του ποιητή Οδυσσέα Ελύτη – είχε επισημάνει τη σημασία της λέξης στην τέχνη της γραφής και στην (ελληνική) ζωή μας: «Γύρω από τη λέξη την κοινή, τη χιλιοειπωμένη, που μεταχειρίζεται ένας ποιητής, υπάρχει πάντα ένα ιδιαίτερο συναισθηματικό στεφάνι. Αυτό είναι το βάρος της».

«Η ποιητική πρωτοτυπία έγκειται στη συναισθηματική και αισθητική κυοφορία των λέξεων, στον αναχρωματισμό της γλώσσας, στον επανατονισμό της παράδοσης», όπως σημειώνει ο συγγραφέας του βιβλίου «Ο μύθος της γενιάς του Τριάντα. Νεωτερικότητα, ελληνικότητα και πολιτισμική ιδεολογία» (εκδ. Πόλις, 2011), που τιμήθηκε με το βραβείο Λογοτεχνικού Δοκιμίου – Μελέτης του περιοδικού «Διαβάζω», Δημήτρης Τζιόβας.

«Ο Σεφέρης αφήνει την εντύπωση ότι η δημιουργική παρέμβαση του ατόμου πάνω στη γλώσσα περιορίζεται κυρίως στο ξαναδούλεμα και στην ανανέωση από τη σκοπιά του παρόντος παρωχημένων, ξεχασμένων ή ανενεργών πτυχών της γλώσσας. Στο έργο του δεν προβάλλεται η ορθολογική σύλληψη της ιστορίας ως εξελικτικής προόδου όσο το οργανικό δυναμικό απόθεμα της παράδοσης που λειτουργεί αφομοιωτικά. Το παρελθόν, ως παράδοση, καλλιεργείται ξανά και ξανά με εργαλεία τη μνήμη, τον μύθο, το τοπίο και τη γλώσσα», υποστηρίζει ο Τζιόβας.

Εδώ έχει σημασία και η θέση του Σεφέρη (των εμβληματικών στίχων «οι ήρωες περπατούν στα σκοτεινά») για τη γλώσσα: «Αν η φύση μιας γλώσσας είναι η φύση μιας συνολικής ιδιοσυγκρασίας πεθαμένων και ζωντανών που μας περιέχει και που διαθέτουμε ένα πολύ μικρό περιθώριο για να την αλλάξουμε με την προσωπική μας ενέργεια, απεναντίας ο τρόπος της καλλιέργειας που ασκούμε πάνω σ’ αυτή τη φύση ανήκει στην ατομική μας ιδιοσυγκρασία».

Αυτή είναι, κατά Τζιόβα, και «η βασική ιδέα που χαρακτηρίζει όλη την αντίληψη του Σεφέρη περί ιστορίας: η επανενεργοποίηση του παρελθόντος».