«Η παράδοση χρειάζεται γέφυρες»

Την Κυριακή, για λίγο πάνω από την Αθήνα θα φανούν ο Ψηλορείτης και τα Αστερούσια Ορη. Οι λύρες και τα λαούτα θα δώσουν ρυθμό και οι Κουρήτες (τρεις γενιές χορευτών, σήμερα υπό τον Μανώλη Πατακό) θα χορέψουν μαυροντυμένοι.

Ολα θα θυμίζουν Κρήτη, και όμως θα εκτυλίσσονται στη σκιά της Ακρόπολης, στο Ηρώδειο, όπου θα δοθεί τιμητική συναυλία για τον λυράρη και τραγουδιστή Βασίλη Σκουλά, ο οποίος φέτος συμπληρώνει 54 χρόνια στη μουσική.

Με απλότητα ο ίδιος, στην αρχή δεν πίστευε για τη συναυλία. «Μήπως να κλείσω κάνα πανηγύρι τότε;». Ετσι ξέρει, έτσι κάνει από τότε που δεκατριών χρονών αυτοδίδακτος λυράρης εμφανίστηκε πρώτη φορά σε γάμο στα Ανώγεια – τη γενέτειρά του. Το νερό κύλησε στο αυλάκι και το DNA του δεν θα τον άφηνε να κάνει αλλιώς, με παππού, προπάππου, αδελφό του παππού του, όλους λυράρηδες. «Επηρεάστηκα πολύ στα ακούσματα από τον Μανώλη Πασπαράκη που γαλούχησε μεταπολεμικές γενιές αλλά και από τους Καλομοίρη, Φρίξο Ανδριαδάκη, Μανόλη Μανουρά και άλλους» θυμάται ο Σκουλάς μιλώντας στα «ΝΕΑ».

Λίγο μετά είναι που μεταπηδά στο Ηράκλειο, όπου σημειωτέον τα πρώτα χρόνια του ’60 δεν ακούγονται ακριβώς κρητικά. «Το Ηράκλειο τότε δεν ήξερε τι θα πει λύρα, παίζαμε ευρωπαϊκά μπόσα νόβα, τάνγκο, βαλς με λύρα για να επιβιώσουμε. Αυτό άλλαξε μέσα από την επιμονή να δημιουργήσουμε εστίες μέσα στην πόλη, κέντρα όπως το Καν Καν (μετά Ερωτόκριτος) με Νίκο Ξυλούρη, Καλομοίρη, Μανουρά.

Το 1968 πλέον είχε αρχίσει η πόλη να έχει εστίες, όπως και στην Αθήνα από τους εδώ Κρητικούς που δεν μπορούσαν να επιστρέψουν εύκολα, πατώντας και σε μια ανάγκη νοερώς να αισθανθούν ότι είναι στον τόπο τους», συμπληρώνει ενώ στην άνθηση και συνέχιση του κρητικού τραγουδιού είχαν ήδη προηγηθεί τότε οι Κώστας Μουντάκης, Θανάσης Σκορδαλός ανάμεσα σε άλλους.

Ο Βασίλης Σκουλάς ανοίγει κέντρα δικά του – σήμερα διατηρεί στο Ηράκλειο την Ντελίνα -, πρωτοδισκογραφεί το 1965 (μαζί με Ξυλούρη και Θανάση Σταυρακάκη) ενώ το 1980 γνωρίζεται και συνεργάζεται για πρώτη φορά με τον Γιάννη Μαρκόπουλο. Ο συνθέτης έχει ήδη ενσωματώσει παραδοσιακά όργανα σε ορχήστρες – έχει γράψει τα εμβληματικά έργα «Χρονικό», «Θητεία», «Ιθαγένεια» – και έχει δώσει νέες διαστάσεις στην έντεχνη μουσική και στο αντάμωμά της με τα κρητικά ακούσματα με την καθοριστική σφραγίδα του Νίκου Ξυλούρη.

Στο γήπεδο του Παναθηναϊκού, σε συναυλία του Μαρκόπουλου, ο Σκουλάς αποθεώνεται στο «Προσκυνώ τη χάρη σου λαέ μου». Η κρητική μουσική απευθύνεται πλέον σε ευρύ κοινό και πάνω σε αυτή την τροχιά θα συνεχίσει την πορεία του ο λυράρης και ερμηνευτής, μέχρι σήμερα που έχει μπόλικες συμπράξεις και με έντεχνους και λαϊκούς καλλιτέχνες.

Μια σοδειά νέων ταλαντούχων καλλιτεχνών όπως ο Γιάννης Χαρούλης και ο Μιχάλης Τζουγανάκης (ο τελευταίος θα είναι στο Ηρώδειο) πατάνε στην παράδοση και κρατούν τις κεραίες τους ανοιχτές σε συμπράξεις. Επίσης, ο Μανώλης Λιδάκης (θα είναι στο Ηρώδειο) από την παλαιότερη φρουρά είναι σήμερα ένας λαϊκός τραγουδιστής με συχνή αναφορά και πατήματα πάνω στα κρητικά ακούσματα.

«Είμαι ανοιχτός στις συνεργασίες, το θέμα δεν είναι να κρατήσεις την παράδοση μουσειακά αλλά να κάνεις γέφυρες, να γνωρίσει ο μη Κρητικός τη ρίζα» σημειώνει ο Σκουλάς. «Επαιξε σημαντικό ρόλο ο Μαρκόπουλος, έβαλε παραδοσιακά όργανα σε ορχήστρες, έκανε γέφυρες. Η εποχή τότε, πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, είχε ανάγκη την αδρότητα του ήχου όπως και σήμερα με την κρίση, οι εποχές έχουν κάθε φορά ανάγκη τον ήχο τους» λέει. Ταυτόχρονα δείχνει επιεικής με το φαινόμενο του εμπορικού λαϊκοκρητικού είδους των τελευταίων χρόνων: «Υπήρχαν και παλιά, όμως δεν προβάλλονταν τόσο, κάνει κακό στους νέους που παρασύρονται με λάθος πρότυπα, όμως μεγαλώνοντας αυτά τα παιδιά βρίσκουν την ισορροπία τους».