[Προβολείς] Η Ευρώπη των σογκούν

Δεν είχε ποτέ τον χαρακτήρα κανενός φοβερού μυστηρίου, αλλά μια μικρή απορία εξακολουθεί να αιωρείται από τότε: πού οφείλεται το πάθος του βέλγου προέδρου της Ευρωπαϊκής Ενωσης για τα χαϊκού, τα γιαπωνέζικα ποιήματα των τριών στίχων; Πριν επιχειρήσει κανείς να καταδυθεί στα βάθη του ψυχισμού του Χέρμαν βαν Ρόμπαϊ, θα ήταν πιο βολικό να ρίξει μια ματιά στην Ιστορία. Γιατί θα διαπίστωνε, χωρίς κόπο και κινδύνους, ότι η σημερινή Ευρώπη μοιάζει σε πολλά με τη φεουδαρχική Ιαπωνία του 1860. Οι αναλογίες είναι τρομακτικές. Δεν είναι μόνο ότι ο Βαν Ρόμπαϊ αγγίζει την τελειότητα στον ρόλο του αποδυναμωμένου από σχεδόν κάθε εξουσία αυτοκράτορα. Είναι ακόμη ότι στις θέσεις των νταϊμίο, των ιαπώνων φεουδαρχών, μπορεί να δει κανείς τους ηγέτες των ευρωπαϊκών κρατών. Να παραδώσει πρόθυμα το αξίωμα του σογκούν, του ανώτατου διοικητή του στρατού και μοναδικού προσώπου που υπολόγιζαν οι νταϊμίο, στη γερμανίδα Καγκελάριο. Και να εγκαταστήσει άνετα στις Βρυξέλλες την μπακουφού, την κεντρική διοίκηση που ήταν κάτι σαν την Κομισιόν. Η έρημη η μπακουφού εξέδιδε κάθε τόσο διατάγματα αλλά έμεναν κενό γράμμα γιατί οι νταϊμίο σκαρφίζονταν διάφορα κόλπα για να μην τα εφαρμόσουν. Ηταν η περίπτωση όπου οι φοβεροί σαμουράι παρίσταναν τους ταπεινούς χωρικούς.

Εχει τη σημασία του το γεγονός ότι την εποχή εκείνη εργαζόταν ως αρθρογράφος στην αμερικανική εφημερίδα «Νιου Γιορκ Τρίμπιουν» κάποιος Καρλ Μαρξ, ο οποίος σημείωνε ότι το ιαπωνικό σύστημα ήταν πολύ κατακερματισμένο για να μπορέσει να λύσει τα προβλήματά του. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει η συνέχεια. Η Ιαπωνία χρειάστηκε έναν εμφύλιο πόλεμο κι ένα εθνικό σύστημα εκπαίδευσης για να αφήσει πίσω της την εποχή της «φεουδαρχικής καθυστέρησης», όπως έγραφε ο Μαρξ. Καθόλου άδικα, επομένως, το σκανδιναβικό πνεύμα της Ολα Βονγκ, σουηδής δημοσιογράφου που εντόπισε τις αναλογίες ανάμεσα στην Ευρώπη του 21ου αιώνα και την Ιαπωνία του 19ου, δεν δίνει πολλές πιθανότητες σε μια ευρωπαϊκή επιβίωση με την κεντρική της εξουσία να γιγαντώνεται εις βάρος της εθνικής κυριαρχίας. Ασφαλώς η Ιστορία δεν είναι με το μέρος της Ευρώπης. Ενδεχομένως, ούτε καν η λογική. Αυτό όμως κάνει ακόμη μεγαλύτερη την πρόκληση για το επόμενο μεγάλο βήμα μιας ευρωπαϊκής ομοσπονδίας. Και πιο ενδιαφέρουσα.