λήμματα

Αύγουστος. Μήνας που χαρακτηρίζεται από ποικιλία γνωρισμάτων: είναι παχιές οι μύγες, θριαμβεύει ο κολιός, κορυφώνεται η έξοδος των διακοπών, δηλώνει συνήθως την παρουσία του με αποφασιστικότητα το μελτέμι. Το τελευταίο είναι ο λόγος για τον οποίον ο μήνας αυτός δεν στιγματίζεται συνήθως από την ηλιθιότητα του Ιουλίου, ο οποίος ρέπει σε συνδυασμούς υψηλών θερμοκρασιών και αντίστοιχων ποσοστών υγρασίας, όπως αποδείχτηκε πανηγυρικά φέτος, με πολύ δυσάρεστα για όλους αποτελέσματα. Κάποιοι, βεβαίως, απέδωσαν τη συμπεριφορά του φετινού Ιουλίου στο χέρι του Θεού, ο οποίος, αποδοκιμάζοντας την παρουσία της τρόικας στα μέρη μας, αποφάσισε να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα διαρκείας στους ανθρώπους της, μπας και μη αντέχοντας τις καιρικές συνθήκες δεήσουν και ξεκουμπιστούν, εγκρίνοντας, μέσα στο μπαΐλντισμά τους, και επιμηκύνσεις και εκταμιεύσεις και ό,τι άλλο επωφελές για το έθνος. Δυστυχώς, όμως, αυτοί αποδείχτηκαν για άλλη μια φορά αναίσθητοι, βάζοντας την κυβέρνηση στον πειρασμό να αναλάβει να τους μεταφράσει το μήνυμα του Παντοδύναμου, να τους το κάνει λιανά. Τελικά επικράτησαν φρονιμότερες σκέψεις κι έτσι τα αρμόδια επιτελεία συνέχισαν κανονικά τη δουλειά τους, δηλαδή την πυρετώδη αναζήτηση ισοδύναμων μέτρων προς αποφυγήν οριζόντιων περικοπών. Η έκβαση του εγχειρήματος μοιάζει προδιαγεγραμμένη αλλά το ακροατήριο (κάνει σαν να) κρατάει την ανάσα του, και πάντως απετράπη κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα ακόμη πλήγμα στην εικόνα της χώρας, αφού κάποιοι διεστραμμένοι είχαν έτοιμο τον σχετικό τίτλο: «Σε ρόλο οιωνοσκόπου η ελληνική κυβέρνηση διώχνει την τρόικα!»

αφήγημα. Γενικώς το θέρος έχει αυτό το καλό: μπορείς να του χρεώσεις τα πάντα. Είναι μια εποχή που παρέχει εύκολα άλλοθι. Επιφέρει χαλάρωση των διανοητικών λειτουργιών, αμβλύνει το αίσθημα ευθύνης, οδηγεί σε λάθος εκτιμήσεις και άλλα πολλά. Εξάλλου δεν είναι τυχαία η λαϊκή έκφραση «του χρόνου τον Αύγουστο», η οποία σημαίνει, ως γνωστόν, την ελάχιστη πιθανότητα εκπλήρωσης μιας υπόσχεσης, τις μηδαμινές προοπτικές πραγματοποίησης μιας επαγγελίας. Αυτήν φαίνεται έχουν υπόψη τους οι αρμόδιοι και καθιέρωσαν από πέρυσι να ψηφίζουν έναν νόμο για την Ανώτατη Εκπαίδευση κάθε Αύγουστο. Φέτος είναι η δεύτερη χρονιά. Είναι πλέον ή βέβαιον ότι θα υπάρξει και τρίτη. Γι’ αυτό ας μην ξοδεύουν όλες τους τις δυνάμεις οι αντιπρόσωποι του έθνους, είτε είναι υπέρ του συγκεκριμένου νόμου είτε κατά. Για μια εκδοχή νόμου πρόκειται. Θα υπάρξει και άλλη. Επεται συνέχεια. Ο νόμος για τα πανεπιστήμια εξελίσσεται σε μόνιμο αυγουστιάτικο φεγγάρι της κοινοβουλευτικής μας ζωής. Τα ίδια τα πανεπιστήμια εξελίσσονται, παρά τους νόμους που τα διέπουν, χάρη στην ορμή και τη δύναμη της σκέτης ζωής που διαπερνά διδάσκοντες και διδασκόμενους καθώς και το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας.

Ελάττωμα. Ενα μειονέκτημα των θερινών μηνών είναι ότι παραμένουν γλωσσικά καθηλωμένοι στο παρελθόν. Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος. Δεν έχουν κάνει το άλμα στο μέλλον που πραγματοποίησαν με απαράμιλλη επιτυχία οι δύο αμέσως επόμενοι φθινοπωρινοί μήνες, ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος, που έγιναν σχεδόν και επισήμως Σεμτέμβριος και Οκτώμβριος. Και καλά ο δεύτερος: ας θεωρηθεί όμβριος έστω και με ωμέγα, καθώς χαρακτηρίζεται από τα πρωτοβρόχια. Ο Σεπτέμβριος όμως; Πώς βιάζεται και καταλήγει Σεμτέμβριος κατά παράβαση όλων των κανόνων της αναπνευστικής οικονομίας, η οποία, όπως κάθε οικονομία, πρεσβεύει το γνωστό «με τη μικρότερη προσπάθεια το μεγαλύτερο αποτέλεσμα»; Και όμως. Οταν υπάρχει θέληση για πρόοδο όλα γίνονται. Αυτήν τη θέληση δεν τη συναντάμε στους θερινούς μήνες. Φαίνεται η χαύνωση τους έχει γίνει δεύτερη φύση. Κάτι φιλότιμες προσπάθειες για Ιούνη και Ιούλη δεν τελεσφόρησαν, με αποτέλεσμα το καλοκαίρι να εμφανίζεται ως η πιο καθυστερημένη, γλωσσικά αντιδραστική εποχή του χρόνου.

Ρεμβασμός. Αλλη μία ιδιότητα του Αυγούστου. Την απαθανάτισε για τη νεοελληνική γραμματεία ο Παπαδιαμάντης με το περίφημο διήγημά του, συνδέοντάς την με τον Δεκαπενταύγουστο. Τη στιγμή που κορυφώνεται η θερινή κόπωση, διανοίγεται ένας άλλος χωροχρόνος παραπλεύρως της κανονικής ζωής. Νιώθοντας το αυτό ο Σωτηράκης, εγγονός του μπαρμπα-Μήτσου, πλησίασε, ανήμερα της γιορτής του, τον παππού του και του είπε: «Παππού, δεν σου το είπα: τη μέρα που έκλεινε το σχολείο η δασκάλα μας είπε να ετοιμάσουμε στις διακοπές μια εργασία για τον Σεπτέμβρη που θα ξανανοίξουν τα σχολεία.» «Με τι θέμα;», ρώτησε ο παππούς. «Ενα νέο διήγημα για την Ελλάδα». «Αφήγημα, θέλεις να πεις», τον διόρθωσε ο μπαρμπα-Μήτσος, «έτσι το λένε». «Ας είναι. Μπορείς να με βοηθήσεις; Σου το ζητώ σαν δώρο για τη γιορτή μου». «Καλά», αποκρίθηκε ο παππούς, «στα επόμενα “Λήμματα”».