Μια συγκλονιστική εικοσαετία

Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης είναι κεντρικό πρόσωπο μιας περιόδου που είχε από όλα: πολιτικές ανατροπές, εντάσεις, εκτροπές αλλά και επιτεύγματα και μεγάλες αποφάσεις. Στο βιβλίο του καταγράφονται σημαντικές μαρτυρίες όχι μόνο του συγγραφέα, αλλά και άλλων πρωταγωνιστών για κρίσιμα γεγονότα.

Ενα από τα χαρίσματά του είναι ότι φέρνει στο φως ακόμη και ανεκδοτολογικές ιστορίες που αποδίδουν τις νοοτροπίες της εποχής. Πώς ο Πιπινέλης, π.χ., ως υπουργός Εμπορίου, ρωτήθηκε από τον Καραμανλή «αν διαβάζει εφημερίδες» και εκείνος απάντησε: «Ναι, τους “Τάιμς” του Λονδίνου και τη “Μοντ” των Παρισίων». Ή πώς ο πρόεδρος της Βουλής Ροδόπουλος εκβίασε την απονομή ενός γαλλικού παράσημου στον ίδιον προκειμένου να προεδρεύσει στη συνεδρίαση που θα μιλούσε ο στρατηγός Ντε Γκολ.

Αλλά και με «κακίες» σαν αυτήν που είπε ο Γεώργιος Παπανδρέου για τον Μαύρο: «Ανέτρεψε τους νόμους της φυσικής: αν και φελλός, βυθίζεται». Ή το σχόλιο του Θεοτόκη όταν ο Κ. Μητσοτάκης χαρακτήρισε «αναχρονιστικό θεσμό» την προικοδότηση της πριγκίπισσας Σοφίας: «Μιλάει ο Μητσοτάκης, που πήρε παχυλή προίκα για να παντρευτεί τη Μαρίκα».

Ο Κ. Μητσοτάκης είναι ένας από αυτούς που μάλλον δεν θα ευχαριστηθούν διαβάζοντας το βιβλίο. Ανάμεσα σε πολλά αναφέρει την Αποστασία και καταθέτει μια προσωπική μαρτυρία του κατά την οποία η Μαρίκα τον συμβουλεύει: «Κώστα, θα σε παρασύρουν στην καταστροφή, μην τους ακούς».

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος είναι ο δεύτερος στον οποίο ο Βαρβιτσιώτης βρίσκει αρετές, αλλά περισσότερα μειονεκτήματα και σφάλματα. Προϋπήρξαν πάντως αντιδικίες μεταξύ τους. Οπως υπήρξαν και με τον Γεώργιο Ράλλη, που δεν τον συμπεριέλαβε στην κυβέρνησή του. Οι Παπανδρέου φωτίζονται από αρνητική σκοπιά, αλλά πάντως με ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες.

Ιδιαίτερα συμπαθητική όμως είναι κάθε αναφορά σε παράγοντες της Αριστεράς. Εκ παραλλήλου το βιβλίο περιγράφει εντυπωσιακά το κλίμα της Βουλής με τους διαπληκτισμούς που έφταναν μέχρι χειροδικίες και απειλές για… ενταφιασμό!

Στην ψηλάφιση αυτής της 20ετίας ο Βαρβιτσιώτης αναφέρεται με θαυμασμό στον Κ. Καραμανλή, άλλωστε εκείνος τον έβαλε στην πολιτική. Μεταφέρει και τις διαφωνίες που είχε το… θράσος να προβάλλει ενώπιόν του. Μια φορά μάλιστα, όταν αμφισβήτησε την αισιοδοξία του πριν από εκλογές, ο Καραμανλής τού είπε: «Βαρβιτσιώτη, ούτε βλέπεις ούτε ακούς καλά».

Περιγράφει τις αρετές του, αλλά δεν κρύβει ότι επρόκειτο για πρωθυπουργό… σατράπη, που δεν δέχονταν εύκολα αντίλογο και είχε απίθανες απαιτήσεις. Οπως τότε που πήγαιναν μαζί να εγκαινιάσουν ένα σχολείο και ζήτησε από τον Βαρβιτσιώτη να σταματήσουν σε ένα… περίπτερο και να τηλεφωνήσει στον υφυπουργό του, Βασίλη Κοντογιαννόπουλο, να μην εμφανιστεί στα εγκαίνια.

Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης αναφέρει με λεπτομέρειες ακόμη και τις άτυχες στιγμές της συμμετοχής του στις κυβερνήσεις της ΝΔ. Ακόμη και στο υπουργείο Παιδείας, όπου η θητεία του σημαδεύτηκε από δυο περιστατικά. Ενα ήταν το «σκάνδαλο Ράμου» με τη διαρροή των θεμάτων των Πανελληνίων. Το άλλο, οι θυελλώδεις φοιτητικές αντιδράσεις στον Νόμο 815 για τα πανεπιστήμια.

Οι μνήμες του συγγραφέα για τα εσωκομματικά προσφέρουν άφθονο υλικό για να ερμηνευθούν γεγονότα και συμπεριφορές στην ΕΡΕ και τη ΝΔ. Ο ίδιος δηλώνει με γενναιότητα μετανιωμένος που ψήφισε τον Ευάγγελο Αβέρωφ ως διάδοχο του Καραμανλή το 1980. Αλλά και για την ψήφο του υπέρ της Βασιλείας το 1974.

Σε κάθε περίπτωση, είναι ένα εντυπωσιακό βιβλίο που φωτίζει μια περίοδο με εντιμότητα και ανοιχτά χαρτιά και με διαρκή την αίσθηση της υποχρέωσης των πολιτικών να καταθέτουν και την προσωπική ματιά τους στην Ιστορία.