Η μπαλάντα του βομβιστή

«Με λένε Μο, υποκοριστικό του Μοχάμεντ,/ είμαι ένα κλισέ μετανάστη δεύτερης γενιάς: είκοσι οκτώ, μορφωμένος, απογοητευμένος./ Η μάνα μου είναι λευκή, αλλά εγώ είμαι ολόκληρος Πακιστανός. / Ο πατέρας μου έχει ένα μαγαζάκι που δουλεύω κι εγώ,/ Το έθνος μου είναι η Δημοκρατία του Ισλάμ».

Μ’ αυτά τα λόγια ξεκινά το τραγούδι του Μο, ενός από τους τέσσερις υποψήφιους βομβιστές καμικάζι που αποτελούν τους κεντρικούς χαρακτήρες της παράστασης «Ο Μπαμπούρ στο Λονδίνο», μιας καινούργιας τολμηρής όπερας, το λιμπρέτο της οποίας πραγματεύεται τόσο τη σύγχρονη αντίληψη περί τρομοκρατίας όσο και την κληρονομιά της αρχαίας ινδικής παράδοσης. Ο τίτλος του έργου άλλωστε προέρχεται από το όνομα του ιδρυτή της Δυναστείας Μουγκάλ στην αυτοκρατορική Ινδία του 16ου αιώνα. Η μορφή του Μπαμπούρ, ο οποίος υπήρξε όχι μόνο διάσημος πολέμαρχος αλλά και εξαιρετικός ποιητής, δεσπόζει στην παραγωγή που έκανε πρεμιέρα στις αρχές του έτους και ξεκινά τη βρετανική περιοδεία της στις 12 του μήνα, υπό τη μορφή φαντάσματος που εμφανίζεται στους τέσσερις επίδοξους λονδρέζους τρομοκράτες πριν προβούν στο απονενοημένο διάβημα για να συζητήσει μαζί τους περί ιερού πολέμου, ζωής μετά θάνατον και απαγόρευσης του αλκοόλ.

Υπεύθυνος για τους στίχους είναι ο ινδός ποιητής και μουσικός Τζεέτ Ταγίλ, ο οποίος ήθελε εδώ και χρόνια να μεταφέρει τη θρυλική φιγούρα του Μπαμπούρ σ’ ένα σύγχρονο πλαίσιο, η φιλοδοξία του όμως έγινε μόλις πρόσφατα πραγματικότητα έπειτα από μια συζήτηση με τον συνθέτη (Εντουαρντ Ράστον) και τον σκηνοθέτη (Τζον Φουλτζέιμς) της παράστασης, όταν από κοινού αποφάσισαν να συμπεριλάβουν στο λιμπρέτο το θέμα των βομβιστικών επιθέσεων. Η απόφασή τους πάντως προέκυψε από μακροσκελείς συνομιλίες της ομάδας παραγωγής τόσο με μελετητές του Ισλάμ όσο και με συμβούλους των αντιτρομοκρατικών υπηρεσιών.

Η συγκεκριμένη όπερα σηματοδοτεί την όλο και πιο έντονα διαγραφόμενη τάση δημιουργών σοβαρής τέχνης να επιχειρούν τη διαχείριση του εύφλεκτου ιδεολογικά θέματος της σύγχρονης τρομοκρατίας στις δουλειές τους. Τα πιο πρόσφατα παραδείγματα στη Βρετανία βρίσκονται στη νουβέλα του βρετανοασιάτη συγγραφέα Σαντζίβ Σαχότα «Οι δρόμοι μάς ανήκουν» (Ours Are the Streets) με θέμα το ημερολόγιο που γράφει ένας άντρας ως γράμμα προς τη γυναίκα του ενώ ετοιμάζεται να πεθάνει στο όνομα της τζιχάντ, και στη ταινία του Κρις Μόρις «Τέσσερις λέοντες», μια σάτιρα με ήρωες τέσσερις φίλους (πάλι) που αποφασίζουν να γίνουν μάρτυρες του Ισλάμ, με κωμικά αυτή τη φορά αποτελέσματα.

Συμπαραγωγός της παράστασης είναι η καλλιτεχνική εταιρεία The Opera Group (TOG), υπεύθυνη και για άλλες πρόσφατες όπερες ευαίσθητης θεματολογίας, όπως το «Πρόσωπο του λιονταριού» του 2010, όπου εξερευνούνται οι σωματικές και κυρίως οι συναισθηματικές επιπτώσεις της νόσου του Αλτσχάιμερ και «Οι επτά άγγελοι» (2011), μια όπερα που εκκινεί θεματικά από το κλασικό επικό ποίημα του Τζον Μίλτον «Χαμένος Παράδεισος» για να καταλήξει στις σύγχρονες περιβαλλοντικές ανησυχίες. Σύμφωνα με το σκηνοθέτη του «Μπαμπούρ» (και πρώην καλλιτεχνικό διευθυντή του TOG) Τζον Φουλτζέιμς, η όπερα οφείλει να αποτελεί λειτουργικό κομμάτι του σύγχρονου κόσμου και να μην αποφεύγει καυτά ζητήματα: «Η όπερα πρέπει να είναι μέρος του πολιτισμικού τοπίου, να περιλαμβάνει τις συζητήσεις που κάνουν οι πολίτες, να πραγματεύεται θέματα που αποτελούν διανοητική και συναισθηματική πρόκληση τόσο για τους συντελεστές ενός έργου όσο και για το κοινό. Φυσικά και μπορεί να συνυπάρχουν η βία και η ποίηση. Πάντα συνυπήρχαν, από την εποχή του Ομήρου ακόμη».