[Δρόμοι] Ιδού ένα σκάνδαλο…

Ιδού ένα σκάνδαλο…

… σεξουαλικό, πολιτικό, με ολέθριες φυλετικές διαστάσεις, στη Νότια Αφρική. Πέτρα του σκανδάλου, ένας πίνακας του νοτιοαφρικανού καλλιτέχνη Μπρετ Μάρεϊ. Το έργο εκτέθηκε σε γκαλερί του Γιοχάνεσμπουργκ, στις 10 Μαΐου, στο πλαίσιο της έκθεσης «Χαίρε κλέφτη ΙΙ» και εικονίζει τον Πρόεδρο της χώρας Τζέικομπ Ζούμα σε μια γνώριμη – από πίνακα του σοβιετικού ρεαλισμού – στάση του Λένιν. Χωρίς παντελόνι όμως και χωρίς εσώρουχα, με τα γεννητικά όργανα εκτεθειμένα στους τέσσερις ανέμους, σε καλό μέγεθος και βαμμένα βαθυκόκκινα. Ο τίτλος, «Η λόγχη του έθνους», επιβεβαιώνει πως η ελαφρότητα δεν ήταν στις προθέσεις του καλλιτέχνη.

Η γκαλερί…

… Γκούντμαν είναι η πιο γνωστή στη Νότια Αφρική. Πουλάει σε πλούσιους συλλέκτες. Το σκάνδαλο με κάθε κόστος δεν ήταν ο στόχος της. Η νέα ιδιοκτήτρια, η Λίζα Εσερς, προέρχεται από τον οικονομικό χώρο και έχει μεγάλες φιλοδοξίες για τη σύγχρονη τέχνη. Επίσης, είναι βέβαιο πως δεν επιθυμεί να εξοργίσει τη Νότια Αφρική. Πλήθος κόσμου συνέρρευσε από περιέργεια. Τα σχόλια περίσσεψαν και ο θυμός κέρδισε. Καθένας αισθανόταν ότι θίγεται το χρώμα του δέρματός του. Ενας λευκός καλλιτέχνης γελοιοποίησε έναν μαύρο πρόεδρο; Οι λευκοί μιλούν για τέχνη, οι μαύροι μιλούν για αξιοπρέπεια. Ο διάλογος των κωφών, η απόδειξη του ρατσισμού. Βεβαίως αυτή η «ανάγνωση» είναι μια καρικατούρα, όμως σε αυτό το στάδιο τα γεγονότα εκτυλίσσονται υπερβολικά γρήγορα ώστε να επιτρέπεται έστω και λίγη κατανόηση: ο Ζούμα ζήτησε την απόσυρση του έργου και η γκαλερί αρνήθηκε, επικαλούμενη την ελευθερία της έκφρασης. Ο αρχηγός του κράτους λοιπόν αποφάσισε να μηνύσει την γκαλερί και τον καλλιτέχνη για προσβολή της προσωπικότητάς του, την προστασία της οποίας εγγυάται το Σύνταγμα της Νότιας Αφρικής – όπως ακριβώς και την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης.

Εκείνο το διάστηµα…

… αναμέναμε, μάταια, να ακούσουμε την άποψη των νοτιοαφρικανών καλλιτεχνών πάνω στο θέμα αυτό. Περίεργη σιωπή. Ο άμεσα ενδιαφερόμενος, ο Μάρεϊ, περιορίστηκε να δηλώσει σε μια συνέντευξη ότι δεν καταλαβαίνει την πολεμική, στο μέτρο που ο ίδιος εκτιμά ότι αυτό που έκανε ήταν μια «κοινωνική» σάτιρα. Η οποία υποτίθεται πως γίνεται για να γελάσει κανείς, να διασκεδάσει. Ποιος έχει τη διάθεση όμως να χαμογελάσει αντικρίζοντας τα έργα του Μάρεϊ κατά του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου;

Λίγες μέρες…

… μετά, δύο άνδρες εισβάλλουν στην γκαλερί. Ενας λευκός σχηματίζει με κόκκινη μπογιά ένα Χ στο πρόσωπο και το επίμαχο σημείο του πίνακα. Ξοπίσω του, ένας μαύρος τον πασαλείφει με μαύρο χρώμα κι εκείνη τη στιγμή τον ακινητοποιεί ένας (μαύρος) φύλακας, χτυπώντας τον στο κεφάλι και ρίχνοντάς τον στο έδαφος. Και όλα αυτά μπροστά στις κάμερες. Οι εικόνες, που διαδόθηκαν μεμιάς, προκάλεσαν νέα κατακραυγή: γιατί ο μαύρος φύλακας χρησιμοποίησε βία στον μαύρο και αδιαφόρησε για τον λευκό; Μια νέα αντιπαράθεση, η οποία όμως απομακρύνεται από το βασικό ζήτημα: υπάρχουν όρια στην ελευθερία της τέχνης;