Ο ακρογωνιαίος λίθος

Ενα διαρκές σημείο αναφοράς για τους σύγχρονους σέρβους λογοτέχνες είναι ο νομπελίστας Ιβο Αντριτς που τιμήθηκε το 1961 από τη Σουηδική Ακαδημία «για την επική δύναμη των λογοτεχνικών του θεμάτων και τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζει την ανθρώπινη μοίρα, αντλώντας υλικό από την ιστορία της πατρίδας του». Γι’ αυτόν ειδικά θα γίνει μια μεγάλη συζήτηση στο πλαίσιο των εκδηλώσεων της Σερβίας ως τιμώμενης χώρας.

Γεννημένος το 1892 κοντά στο Τράβνικ, όταν ακόμη ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Ιβο Αντριτς είναι «ο πιο σημαντικός συγγραφέας ολόκληρης της νοτιοσλαβικής λογοτεχνίας» σύμφωνα με τον Πρωθυπουργό της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης Αλεξάνταρ Τζόμπιτς και έγινε παγκόσμια γνωστός για το μυθιστόρημά του «Το γεφύρι του Δρίνου» (στα ελληνικά απ’ τις εκδόσεις Καστανιώτη). Πρόκειται για ένα εξαιρετικό χρονικό που καλύπτει τέσσερις αιώνες βαλκανικής ιστορίας εστιάζοντας στην πόλη Βίσιεγκραντ, όπου κατοικούν άνθρωποι τριών διαφορετικών εθνοτήτων και τεσσάρων θρησκειών. Οπως έλεγε ο Αντριτς, τα βιβλία του πραγματεύονται τη συχνά τραγική ανθρώπινη κατάσταση, μια κατάσταση στην οποία «βρίσκεσαι ριγμένος μέσα στον ωκεανό της ύπαρξης, χωρίς να το έχεις ζητήσει, αναγκασμένος να κολυμπήσεις, να ζήσεις, να αποκτήσεις μια ταυτότητα· να αντιστέκεσαι στην πίεση και στα σοκ από το εξωτερικό περιβάλλον και στις απρόβλεπτες πράξεις – τις δικές σου και των άλλων – που τόσο συχνά ξεπερνούν τις δυνατότητές σου. Κι επιπλέον να αντέχεις τις ίδιες σου τις σκέψεις για όλα αυτά: κοντολογίς, να είσαι άνθρωπος». Ορμώμενος από την τραγική ιστορία της πατρίδας του, ο Αντριτς καταδύεται σε ένα οδυνηρό παρελθόν – των Βαλκανίων – με σκοπό να μιλήσει για ένα στενόχωρο και δύσκολο παρόν – των ανθρώπων. Οπως επισημαίνει η μεταφράστρια Ισμήνη Ραντούλοβιτς, μία από τις συντονίστριες της παρουσίας των σερβικών γραμμάτων στην 9η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου, ο Αντριτς παραμένει 37 χρόνια μετά τον θάνατό του ένας ακρογωνιαίος λίθος του μοντερνισμού στη Σερβία που έχει χαράξει με το έργο του ένα λογοτεχνικό πλαίσιο, στο εσωτερικό του οποίου συνεχίζουν να γαλουχούνται οι κορυφαίοι σύγχρονοι συγγραφείς της Σερβίας.