Κουρέματα με… Ιστορία

Κουρέας ήταν αυτός που έμαθε πρώτος την είδηση της καταστροφής των Αθηναίων στη Σικελία, και βέβαια την ανακοίνωσε πρώτος: την έμαθε μάλιστα από έναν δούλο που είχε δραπετεύσει από εκεί όπως μαρτυρεί ο Πλούταρχος. Σε κουρείο γνώρισε ο συνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης τον Ακη Πάνου. Και δεκάδες κουρεία για χρόνια – και σήμερα η μοντέρνα εκδοχή των κομμωτηρίων – αποτέλεσαν και αποτελούν δοχεία κοινωνικότητας, εστίες ειδήσεων, πεδία ιδεολογικών συγκρούσεων.

Στον αντίποδα των άλλων κοινωνικών εντευκτηρίων, που είναι τα καφενεία, τα μπαρμπέρικα, τα κουρεία και σήμερα τα μεικτά κομμωτήρια, ήταν και είναι με τη σειρά τους μικρές βουλές της δημοκρατίας.

Η κοινωνική τους διάσταση, η ιστορική τους εξέλιξη μαζί και δεκάδες αφηγήσεις από κουρείς και φωτογραφίες συνοψίζονται στην καινούργια λαογραφική και πρωτότυπη μελέτη «Τα Μπαρμπέρικα» της Ζωής Ε. Ρωπαΐτου. Εδώ, ένας ολόκληρος κόσμος αποκαλύπτεται, για την ακρίβεια, ο μικρόκοσμος του κουρείου και οι μικρές ανθρώπινες ιστορίες που ξετυλίγονται εντός του.

Επίσης, η κάθε φορά ιστορική μεταβολή μετασχημάτιζε και την σχέση του Ελληνα με το κουρείο και το κούρεμα. Για παράδειγμα, επί Χαρίλαου Τρικούπη έχουμε και τον πρώτο ριζικό εκσυγχρονισμό των κουρείων στα οποία μπορούσε κάποιος να αγοράσει και κολόνιες και τότε ακριβώς ονομάστηκαν κομμωτήρια – μυροπωλεία (τότε αρχίζουν και οι άνδρες να βάφουν τα μαλλιά τους).

Επίσης, ακόμη και η σχέση των δύο φύλων αποτυπώνεται στο επάγγελμα του κουρέα: ο χώρος και το επάγγελμα του κουρέα ήταν για χρόνια ανδροκρατούμενο, οι γυναίκες αναγκάζονταν να περνάνε το κατώφλι του μπαρμπέρικου ως πελάτισσες και τη δεκαετία του 1950 στα χιλιάδες κουρεία υπήρχαν γύρω στις πέντε μόνον επαγγελματίες γυναίκες κουρείς.

Τη δεκαετία 1975-1985 τα μεικτά κομμωτήρια άρχισαν να ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια, τότε έχουμε την χρυσή εποχή για κομμωτές – εκατοντάδες γυναίκες και άνδρες βγαίνουν από σχολές, ανοίγουν μαγαζιά, έχουν επίσης μεικτή πελατεία.

Η εκδοχή των μεικτών κομμωτηρίων επικρατεί και ώς σήμερα, ενώ εν μέσω Κρίσης – όπως μαθαίνουμε απ’ τη λαογραφική έρευνα «Τα Μπαρμπέρικα» – εμφανίστηκε προσφάτως ξανά υπαίθριος κουρέας στο Μοναστηράκι, αλλά και κομμωτής που κούρεψε λουόμενους σε παραλία το καλοκαίρι του 2010, σε χαμηλές τιμές.