Τα πολιτικά παιχνίδια του Σαίξπηρ

Στις αρχές του 17ου αιώνα η Βρετανία συγκλονίστηκε από τη Συνωμοσία της Πυρίτιδας. Μια ομάδα καθολικών αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον προτεστάντη βασιλιά Ιάκωβο Α’. Σχεδίασε το χτύπημά της στη Βουλή των Λόρδων (είχε παγιδεύσει ένα κελάρι του κτιρίου με 36 βαρέλια πυρίτιδας) με στόχο τον ίδιο, την οικογένειά του, μέλη της αριστοκρατίας και του Κοινοβουλίου.

Η περίοδος βασιλείας του Ιακώβου Α’ στη Βρετανία, του πρώτου Σκωτσέζου στον αγγλικό θρόνο, ανέκαθεν ιντρίγκαρε τους ιστορικούς και αποτελούσε θέμα προς διερεύνηση.

Την ίδια εποχή ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ διένυε γόνιμη περίοδο και ως προεξάρχων του θιάσου της βασιλικής αυλής με την επωνυμία «Οι άνθρωποι του βασιλιά». Εκείνη εξάλλου την εποχή ο Σαίξπηρ έγραψε τον «Μακμπέθ», έργο γύρω από τη βασιλοκτονία και τα επακόλουθά της, και επειδή η συγγραφή του χρονικά προσδιορίζεται μεταξύ του 1603 και του 1605 συνάγεται το συμπέρασμα ότι εμπνεύστηκε από τη Συνωμοσία της Πυρίτιδας.

Τα πολιτικά γεγονότα της βασιλείας του Ιακώβου Α’ αλλά και η επίδραση που άσκησαν στον σημαντικό άγγλο δραματουργό απασχολούν ακόμα και σήμερα. Δεν φαντάζει περίεργο ότι το BBC αφιερώνει πολύτιμο τηλεοπτικό χρόνο για τη μίνι σειρά δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ «The king and the playwright» («Ο βασιλιάς και ο θεατρικός συγγραφέας»), με την οποία επιχειρεί να εξετάσει μια όχι ιδιαίτερα προβεβλημένη αλλά δημιουργική, παρά ταύτα, περίοδο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ρίχνοντας φως στο μάλλον ταραγμένο πολιτικό φόντο της εποχής. Ο εμπνευστής της σειράς ντοκιμαντέρ και αφηγητής της Τζέιμς Σαπίρο, καθηγητής Αγγλικής και Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης και συγγραφέας του βιβλίου «1599: A Year in the Life of William Shakespeare» (με βραβείο Σάμιουελ Τζόνσον το 2006), θέτει εκ νέου στο μικροσκόπιο τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο για τρεις κυρίως λόγους.

Κατ’ αρχάς «δεν υπάρχει επίσημη βιογραφία του Ιακώβου», σημειώνει ο Σαπίρο. Επειτα η βασιλεία του βρέθηκε στη σκιά της ελισαβετιανής εποχής (σήμανε και το τέλος εποχής των Τιδόρ) που προηγήθηκε και του αγγλικού εμφυλίου που ακολούθησε.

Επιπλέον, η πολιτική στις μέρες τού πρώτου Σκωτσέζου (κατά μια εκδοχή, απολυταρχικού και λαομίσητου) στον βρετανικό θρόνο ήταν τουλάχιστον για τους θεατρικούς συγγραφείς, που συχνά εμπνέονταν από την καθημερινότητα, ζήτημα αποσιώπησης, επιβίωσης και αμφιταλάντευσης.

Ο Σαπίρο δεν στέκεται μόνο στους συσχετισμούς της βασιλείας του Ιακώβου Α’ και του «Μακμπέθ». Αλλά με αφορμή την τραγωδία διερευνά την επιρροή που δέχθηκε ο Σαίξπηρ ως δορυφόρος της βασιλικής αυλής και μέσω των έργων του προσπαθεί να ρίξει φως στα «σκοτεινά» και με άφθονη βία χρόνια εκείνης της περιόδου.

Ο καθηγητής αφηγείται στην τηλεοπτική κάμερα τις προσπάθειες του Σαίξπηρ να πιάσει τον παλμό της εποχής και να αποτυπώσει τις σαρωτικές αλλαγές στη χώρα. Και αυτά αποτυπώνονται στην κωμωδία «Με το ίδιο μέτρο», στην τραγωδία «Τίμων ο Αθηναίος» και στον εμβληματικό «Βασιλιά Λιρ». Αν και χαρακτηρισμένος ως ελισαβετιανός συγγραφέας ο Σαίξπηρ, ο θάνατος της Ελισάβετ και η άνοδος του Ιακώβου Α’ ήταν γεγονότα που έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στην αλλαγή του συγγραφικού ύφους του. «Δείτε τις διαφορές ανάμεσα στα “Αμλετ” και “Με το ίδιο μέτρο”. Τα χωρίζει μεγάλη απόσταση», σημειώνει ο πανεπιστημιακός. «Δεν είναι ο γνωστός σε όλους Σαίξπηρ της ελισαβετιανής εποχής, αλλά ένας σκοτεινός, σύνθετος Σαίξπηρ της ιακωβιανής εποχής, στο απόγειο της συγγραφικής του δύναμης σε μια πραγματικά πολυτάραχη περίοδο. Κι αυτό τον καθιστά πιο ενδιαφέροντα».