…και το κοινό καλό σε μια πάσχουσα δημοκρατία

Με το βιβλίο αυτό ο Ιταλο Καλβίνο κλείνει το μάτι σε κάθε ανήσυχο πολίτη, αλλά αποκαλύπτει και τη δική του ιδεολογική και συνειδησιακή κρίση. Δεν είναι τυχαίο ότι το όνομα του ήρωά του, Αμερίγκο Ορμέα, παραπέμπει στον ιταλό θαλασσοπόρο Αμερίγκο Βεσπούτσι που πρώτος ανακάλυψε και βάφτισε τον Νέο Κόσμο, ενώ το επίθετό του προκύπτει από αναγραμματισμό της ιταλικής λέξης «αγάπη» (ormea – amore).

Παλαιός αντιστασιακός επί Μουσολίνι, με μακρά θητεία δημοσιογράφου σε αριστερά έντυπα, ο Καλβίνο είναι ήδη καταξιωμένος ως συγγραφέας όταν γράφει αυτή τη νουβέλα, με υλικό τις εμπειρίες του από τις βουλευτικές εκλογές του 1953 και τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 1961. Είναι μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος και υποψήφιος βουλευτής όταν το 1953 επισκέπτεται το τεράστιο άσυλο Κοτολένγκο στο Τορίνο, αλλά το 1961 έχει πια αποχωρήσει από το ΚΚΙ εξαιτίας των γεγονότων της Ουγγαρίας όπου η ΕΣΣΔ έδειξε το ωμό της πρόσωπο απέναντι στα κράτη-δορυφόρους της. Δεν γυρίζει όμως την πλάτη του στην Αριστερά – άλλωστε το 1964 θα συναντήσει τον Τσε Γκεβάρα στην Κούβα.

«Εκείνα τα χρόνια στην Ιταλία», γράφει, «το Κομμουνιστικό Κόμμα είχε αναλάβει και το καθήκον ενός ιδανικού φιλελεύθερου κόμματος που δεν είχε υπάρξει ποτέ. Κι έτσι το στήθος κάθε στρατευμένου κομμουνιστή ήταν δυνατόν να φιλοξενεί δύο άτομα μαζί: έναν αδιάλλακτο επαναστάτη και έναν ολύμπιο φιλελεύθερο». Σε τούτη τη νουβέλα, λοιπόν, το alter ego του, ο Αμερίγκο, ανακαλύπτει ότι «όπως όλοι, απέχει από το να ζει με σωστό τρόπο αυτό που προσπαθεί να ζήσει…». Και ο Καλβίνο προκαλεί τον αναγνώστη να αναστοχαστεί ποια είναι τα κλειδιά που διασφαλίζουν τη δικαιοσύνη, την ισότητα, την ελευθερία και την πρόοδο. Η πάσχουσα κοινωνία του ιδρύματος λειτουργεί εντέλει ως αλληγορία για τις σύγχρονες δημοκρατίες με το πλήθος των μη προνομιούχων, και του επιτρέπει να εξηγήσει γιατί ούτε οι εκλογές ούτε η λαϊκή εξουσία αρκούν για να διασφαλίσουν το γενικό καλό. Διότι έτσι κι αλλιώς «το να έχεις δίκιο είναι πολύ λίγο».