Επείγουσα ανάγκη η άμεση αλλαγή του εκλογικού συστήματος

Αμέσως μετά την επάνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, τον Οκτώβριο του 2009, μια από τις πρώτες προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης (διά του τότε υπουργού Εσωτερικών Γ. Ραγκούση) ήταν η αλλαγή του εκλογικού συστήματος, η οποία αποτελούσε και ρητή προεκλογική επαγγελία του ΠΑΣΟΚ. Συγκροτήθηκε μάλιστα για τον σκοπό αυτόν μια ολιγομελής επιστημονική επιτροπή, η οποία μέσα σε δύο μήνες ολοκλήρωσε τις σχετικές επεξεργασίες. Στόχος, η καθιέρωση ενός εκλογικού συστήματος παραπλήσιου με το γερμανικό (συνδυασμός μονοεδρικών και πολυεδρικών περιφερειών), ενδεχόμενο που έχει κατά καιρούς υποστηριχθεί από πολλούς και σημαντικούς πολιτικούς.

Η προσπάθεια αυτή ναυάγησε όμως για δύο κυρίως λόγους. Πρώτον, γιατί δεν εξασφάλισε τη συναίνεση της ΝΔ, ιδιαίτερα μετά την ανάδειξη στην ηγεσία της του Αντ. Σαμαρά. Αλλά ούτε και η κυβέρνηση αναζήτησε κάποιο πεδίο ενδεχόμενου συμβιβασμού, ο οποίος θα μπορούσε τουλάχιστον να μειώσει τις προφανείς παθογένειες του ισχύοντος εκλογικού νόμου: π.χ. κατάτμηση των μεγάλων εκλογικών περιφερειών με παράλληλη καθιέρωση δευτεροβάθμιων περιφερειών στο επίπεδο των 13 αυτοδιοικητικών περιφερειών, ώστε να αποφεύγεται η στρέβλωση της τοπικής κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης. Και κυρίως μείωση και σχετικοποίηση της πριμοδότησης του πρώτου κόμματος, την οποία είναι αδιανόητο να απολαμβάνει ένα κόμμα ανεξαρτήτως του συνολικού εθνικού ποσοστού του.

ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΗ. Ο δεύτερος και ίσως ο κυριότερος λόγος που ναυάγησε η προσπάθεια μεταρρύθμισης του εκλογικού συστήματος ήταν όμως η υπονόμευσή της (συχνά υπόγεια, αλλά ορισμένες φορές και ρητά διατυπωμένη) από πληθώρα βουλευτών, ανεξαρτήτως μάλιστα κομματικής ένταξης. Οι πρωτοκλασάτοι βουλευτές των μεγάλων περιφερειών αντιδρούν πεισματικά στην ενδεχόμενη απαξίωση των ευρύτατων πελατειακών δικτύων που έχουν διαχρονικά συγκροτήσει: ένας βουλευτής της Α’ Αθηνών πώς να δεχτεί να γίνει βουλευτής Παγκρατίου, πόσω μάλλον ένας βουλευτής που εκλέγεται με 100.000 σταυρούς στη Β’ Αθηνών να αποδεχτεί να γίνει βουλευτής Καλλιθέας. Αλλά και οι βουλευτές των μικρότερων περιφερειών είναι συχνά αρνητικοί στο ενδεχόμενο εκλογής ορισμένων βουλευτών με κομματική λίστα σε επίπεδο αυτοδιοικητικής περιφέρειας (π.χ. Κρήτης, Θεσσαλία κ.λπ.) με το σαθρό επιχείρημα περί «πατρικίων» και «πληβείων». Τέλος, και τα επαρχιακά ΜΜΕ αντιδρούν εντονότατα γιατί φοβούνται πως θα χάσουν το «μαύρο» χρήμα που ενθυλακώνουν από τους υποψηφίους σε κάθε προεκλογική περίοδο: γιατί προφανώς άλλη επικοινωνιακή προβολή χρειάζεται ένας υποψήφιος σε επίπεδο νομού και άλλη σε μια περιορισμένη μονοεδρική περιφέρεια.