Κάθε πολιτικός κρύβει έναν Κοριολανό

Πάνε χρόνια από τότε που τον γνωρίσαμε ως ναζί στη «Λίστα του Σίντλερ», αλλά ο Ρέιφ Φάινς απέδειξε ότι οι θεατρικές περγαμηνές του κάθε άλλο παρά τυχαίες ήταν. Σε χρόνο μηδέν πέταξε από πάνω του τη στάμπα του «κακού» με προσεκτικές επιλογές: ο γοητευτικός ήρωας του «Αγγλου ασθενούς», ο εύθραυστος παίκτης του «Quiz Show», ο αντιήρωας «Επίμονος κηπουρός», και φυσικά ο μοχθηρός Βόλντεμορ του «Χάρι Πότερ». Μορφές πίσω από τις οποίες ο θεατής διέκρινε ένα μοναδικό ερμηνευτικό ταλέντο, πάντα έτοιμο να αφοσιωθεί στον οποιονδήποτε απαιτητικό ρόλο. Και να που ο Ρέιφ Φάινς αποφάσισε πέρυσι να αφοσιωθεί στον πλέον απαιτητικό, αυτόν του σκηνοθέτη δηλαδή, μεταφέροντας στο σινεμά τον σαιξπηρικό «Κοριολανό»! Στο Λονδίνο, και σχεδόν ένα χρόνο μετά την πρεμιέρα της ταινίας στο Φεστιβάλ Βερολίνου, συγκρατημένος αλλά πάντα κομψός και ευγενής, μας μιλάει για την περιπέτεια των γυρισμάτων και όλα όσα απορρέουν από αυτήν.

Πώς είναι να σκηνοθετείς τον εαυτό σου; Να βρίσκεσαι μπροστά και πίσω από την κάμερα;

Είναι σκέτη σχιζοφρένεια. Αρχικά ήθελα απλώς να πρωταγωνιστήσω και να κάνω την παραγωγή. Αλλά κανένας δεν ήθελε να αναλάβει τη σκηνοθεσία! Το σκεφτόμουν καιρό όμως το να σκηνοθετήσω επιτέλους κάτι προσωπικό. Ημουν τυχερός διότι εργάστηκα με σπουδαίους σκηνοθέτες – έμαθα πολλά από αυτούς.

Σας αρέσει να βλέπετε τον εαυτό σας;

Οχι, καθόλου. Οι ημέρες όπου δεν έπαιζα, και κυρίως δεν ήμουν αναγκασμένος να βλέπω τον εαυτό μου στο τραπέζι του μοντάζ, ήταν και οι πιο ευχάριστες.

Αλήθεια, γιατί αυτό το έργο;

Παθιάστηκα με τον «Κοριολανό» όταν τον πρωτοερμήνευσα στη σκηνή, πριν από περίπου 10 χρόνια. Είναι ένα προκλητικό έργο, προβοκατόρικο. Μου αρέσει αυτό. Μου αρέσει το ότι απαιτεί από τον θεατή να πάρει θέση – σε φέρνει αντιμέτωπο με ερωτήματα και αν δεν απαντηθούν μέσα σου, το έργο δεν μπορεί να λειτουργήσει! Το έκανε αυτό ο Σαίξπηρ. Ξεβόλευε συχνά το κοινό του.

Η τοποθέτησή του σε μια απροσδιόριστη, μάλλον βαλκανική, χώρα τού σήμερα πώς προέκυψε;

Από τη μια, λόγω συγκυρίας. Υπάρχει η κρίση, η οικονομική αβεβαιότητα που στοιχειώνει την Ευρώπη, και φυσικά τη χώρα σας. Αλλά νομίζω ότι η αβεβαιότητα είναι πανταχού παρούσα σε οποιαδήποτε εποχή. Κάθε πολιτικός κρύβει μέσα του έναν Κοριολανό. Κάθε πολιτικός πιστεύει ότι η «αξιοπρέπειά» του, την οποία έχει ο ίδιος κόψει και ράψει στα μέτρα του, είναι αυτή που ορίζει το σωστό και το δίκαιο. Θέλω να πω ότι, ναι, τοποθετώ το φιλμ σε μια «σύγχρονη» πραγματικότητα, η οποία πολιτικά παραπέμπει στο σήμερα, αλλά το έργο από μόνο του διατηρεί μια διαχρονική ποιότητα.

Πού γυρίσατε το φιλμ;

Στη Σερβία. Η αρχική ιδέα ήταν να το γυρίσουμε στη Ρώμη, αλλά αυτό αποδείχθηκε λογιστικός εφιάλτης για την παραγωγή κι έτσι βρεθήκαμε στο Βελιγράδι. Με αρκετούς σέρβους ηθοποιούς, οι οποίοι έπρεπε να απαγγείλουν Σαίξπηρ στα αγγλικά.

Ακούγεται ζόρικο…

Και είναι, ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο οι Σέρβοι προσεγγίζουν τη ζωή και τον θάνατο ελάχιστα διαφέρει από αυτόν της εποχής όπου μεγαλούργησε ο Σαίξπηρ! Το ανακαλύψαμε εκεί αυτό και μας εντυπωσίασε. Στο τέλος, η δουλειά μας ήταν πιο εύκολη, ακριβώς επειδή υπήρχε αυτή η βαθιά κατανόηση. Και φυσικά υπάρχει μια πλούσια θεατρική παράδοση στη Σερβία που φώτισε όλους εμάς όταν βρεθήκαμε εκεί. Τυχεροί ήμασταν που δεν «έκατσε» η Ρώμη τελικά.

Γιατί έπρεπε όμως να διατηρηθεί ο σαιξπηρικός λόγος; Στη θεατρική σκηνή το καταλαβαίνω, στο σινεμά όμως…

Γιατί όχι; Το σινεμά υποφέρει εδώ και χρόνια από κακογραμμένους διαλόγους και η γλώσσα του Σαίξπηρ είναι εξαιρετική!

Δεν γράφτηκε όμως για τον κινηματογράφο!

Κοιτάξτε, το όλο ζήτημα «κοντοστέκεται» στην ικανότητα του ηθοποιού. Είναι η δουλειά μου να κάνω προσβάσιμο τον λόγο του Σαίξπηρ χωρίς να τον αλλάξω – τουλάχιστον αυτή είναι η γνώμη μου. Υπάρχει μια πολύ προσεκτική κατασκευή στο πρωτότυπο έργο και δεν καταλαβαίνω γιατί θα έπρεπε να την «απλοποιήσω». Αν αυτός ο λόγος ακουστεί βαρύς και δύσκαμπτος, τότε φταίω εγώ. Αλλωστε μην ξεχνάτε ότι… Αγγλοι γεννηθήκαμε. Οπως και να ‘χει, είναι στο αίμα μας αυτός ο λόγος, αυτή η έκφραση, και δοκιμάσαμε πολλούς τρόπους εκφοράς στις πρόβες ώσπου μας έσωσε η Βανέσα Ρεντγκρέιβ. Αυτή το «έπιασε» με τη μία και εμείς την ακολουθήσαμε.

Το κάστινγκ της ταινίας ήταν δική σας επιλογή;

Φυσικά, όπως και του Τζέραρντ Μπάτλερ, που είναι, αν θέλετε, η «Νέμεσίς» μου στο φιλμ. Η Ρεντγκρέιβ δέχτηκε πολλή λάσπη παλαιότερα στο Χόλιγουντ για τις πολιτικές της επιλογές, είναι όμως ένας άνθρωπος που δεν φοβήθηκε ποτέ να πει τη γνώμη της. Διέθετε μια αξιοθαύμαστη πολιτική ευαισθησία και σήμερα, πιστέψτε με, δεν έχει χάσει ούτε ίχνος της. (Σ.σ.: Η Ρεντγκρέιβ εξέφρασε δημόσια τη στήριξή της στην Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης και, ως αποτέλεσμα, εξαφανίστηκε από πολλές χολιγουντιανές παραγωγές, όπως παραδέχτηκε και στην αυτοβιογραφία του ο επιφανής σκηνοθέτης εβραϊκής καταγωγής Σίντνεϊ Λουμέτ)

Ναι, είναι ένας ταιριαστός θρήνος, δεν βρίσκετε; Η φίλη μου η Λίζα, Ελληνοαμερικανίδα που ζει στη Νέα Υόρκη, μου έκανε κάποιες προτάσεις, τις ακούσαμε προσεκτικά και καταλήξαμε σε αυτό εδώ – το κομμάτι μάλιστα το τραγουδάει αυτή. Νομίζω ότι υπογραμμίζει με τον τρόπο του όλη την απογοήτευση του φινάλε για μια ανθρωπότητα που πάει στράφι.

Η πρώτη προβολή της ταινίας έγινε στο περυσινό Φεστιβάλ του Βερολίνου – έπειτα από όλον αυτόν τον καιρό, όμως, τώρα κάνει ουσιαστικά τη διαδρομή της στις ευρωπαϊκές αίθουσες. Εχει αλλάξει κάτι μέσα σας από τότε;

Στο Βερολίνο δεν το σκεφτόμουν και τόσο, αλλά τώρα πια σκέφτομαι ότι θα ήθελα λίγο παραπάνω χρόνο. Τα γυρίσματα λόγω του περιορισμένου προϋπολογισμού κράτησαν λίγο και όταν έχεις να κάνεις με μια τόσο ογκώδη παραγωγή (με ειδικά εφέ, σκηνικά κτλ.), τότε αναγκάζεσαι να «τρέξεις» μία-δύο λεπτομέρειες. Αποτέλεσμα; Κάποιες σκηνές έπρεπε να κοπούν στο μοντάζ. Αυτό είναι το μόνο που μου λείπει από το φιλμ, το οποίο λάβετε υπόψη σας ότι γυρίστηκε μέσα σε 40 ημέρες.

Μόνο;

Εντυπωσιακό δεν είναι; Κάποιες σκηνές, οι οποίες κανονικά θα απαιτούσαν τουλάχιστον μία ημέρα στα πλατό, γυρίστηκαν μέσα σε μία ώρα. Ευτυχώς είχα μια καλή ομάδα γύρω μου, που με έσωσε (σ.σ.: για την ακρίβεια, χρησιμοποίησε την έκφραση «saved my ass») όταν τα βρήκα σκούρα.

Χρόνια μετά, ποιοι κινηματογραφικοί ρόλοι θεωρείτε ότι σας έχουν σημαδέψει;

Προφανώς ο «Αγγλος ασθενής» του Αντονι Μινγκέλα που μου λείπει πολύ, το «Spider» του Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ και μια ταινία που ελάχιστοι θυμούνται σήμερα, το «Sunshine» του Ιστβαν Ζάμπο. Και φυσικά, αυτός εδώ.

Και ο αγαπημένος σας Σαίξπηρ στο σινεμά;

Θυμάστε το «Romeo + Juliet» με τον Λεονάρντο ντι Κάπριο; Αυτό είναι ένα εξαιρετικό φιλμ και μονάχα ένας γνώστης του Σαίξπηρ μπορεί να αναγνωρίσει το μεγαλείο του! Ο Μπαζ Λούρμαν (σ.σ.: σκηνοθέτης) έχτισε έναν απολύτως πειστικό σύγχρονο κόσμο και κράτησε ατόφιο τον σαιξπηρικό λόγο. Δεν σας το κρύβω, ήταν ένα σημείο αναφοράς για μένα.