[Money diary] Η πρώτη νίκη που κατήγαγαν οι κυβερνήσεις επί των αγορών

Ακριβώς πέντε χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων υψηλού κινδύνου, τον Φεβρουάριο του 2007, η ανταλλαγή ελληνικών ομολόγων, που ονομάστηκε Συμμετοχή του Ιδιωτικού Τομέα (PSI), συνιστά την πρώτη νίκη που κατήγαγαν τα κράτη και οι κυβερνήσεις επί των αγορών. Η απομείωση κατά 53,5% του ελληνικού χρέους αντιστοιχεί σε καθαρές απώλειες 107 δισ. ευρώ για τους δανειστές της Ελλάδας. Για να γίνει δεκτή η εθελοντική συμμετοχή των ιδιωτών έπρεπε το ποσοστό των ομολόγων που θα ανταλλάσσονταν να ξεπερνά το 75%. Το βράδυ της 9ης Μαρτίου το ποσοστό είχε φθάσει το 85,5%. Το νέο, απομειωμένο χρέος που έχει πλέον η Ελλάδα εμπεριέχει την εγγύηση που προσέφερε η ζώνη του ευρώ στο σύνολο του ελληνικού κράτους και όχι στους άπληστους κατόχους των ψευδοασφαλίστρων (CDS) έναντι του κινδύνου χρεοκοπίας ενός δανειστή, που διακινούνται στην ομώνυμη αγορά των κερδοσκόπων.

Οι δανειστές θα κρίνουν εντέλει το κούρεμα του ελληνικού χρέους ως επιπλέον περικοπή των επενδύσεών τους. Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν είναι έτσι όταν οι απώλειές τους οφείλονται στη χαλαρότητα που επέδειξαν έναντι του χρηματοπιστωτικού τομέα οι κυβερνήσεις από την αρχή της κρίσης; Η συνταγή «ιδιωτικοποίηση των κερδών – κοινωνικοποίηση των ζημιών» επέτρεψε πράγματι τη συνύπαρξη, από τη μια, κερδοσκοπικών επιτοκίων δανεισμού των κυβερνήσεων και, από την άλλη, κρατικών εγγυήσεων τόσο προκλητικών που μετατρέπουν τον κίνδυνο αγοράς ομολόγων υπερχρεωμένων κρατών σε σίγουρες αποδόσεις για τους δανειστές.

Η ελληνική εμπειρία έδειξε στις αγορές δύο πράγματα. Πρώτον ότι η αδυναμία αποπληρωμής ενός χρέους αποτελεί ενδεχόμενο το οποίο πρέπει να λαμβάνουν υπόψη οι δανειστές, ότι αποτελεί ένα ρίσκο που εκ προοιμίου αναλαμβάνουν. Δεύτερον ότι η διασφάλιση για την κατοχή κρατικών ομολόγων την οποία (υποτίθεται ότι) εξασφαλίζουν τα CDS, δηλαδή το ρίσκο έναντι μιας κρατικής χρεοκοπίας, είναι κερδοσκοπικό. Δεν αντιστοιχεί στον πραγματικό κίνδυνο να κηρύξει στάση πληρωμών η κυβέρνηση που έχει εκδώσει τα ομόλογα. Γι’ αυτό η αναγνώριση, έπειτα από το ελληνικό PSI, της αρχής ότι η κατοχή ενός κρατικού ομολόγου εμπεριέχει τον κίνδυνο μιας εξέλιξης που μπορεί ενδεχομένως να πραγματοποιηθεί, αποτελεί νίκη των κρατών επί των αγορών. Το μέλλον θα δείξει αν πρόκειται για μια πύρρειο.

O Πολ Τζόριον είναι οικονομολόγος και ανθρωπολόγος