Ο προεδρικός παράγων

Την Κυριακή ο Γιόαχιμ Γκάουκ εξελέγη 11ος μεταπολεμικός Πρόεδρος της Γερμανίας. Η επιλογή του Γκάουκ, ενός πάστορα γνωστού για τον αντικομμουνιστικό ακτιβισμό του στην πρώην Ανατολική Γερμανία, δεν θα μπορούσε να γίνει σε καλύτερη στιγμή. Η Γερμανία παίζει αυτή τη στιγμή τον ρόλο του κακού μπάτσου στις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ενωσης να περιοριστεί η κρίση χρέους και τα αντιγερμανικά αισθήματα, κυρίως στη Νότια Ευρώπη, είναι έντονα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η κοινή γνώμη στη Γερμανία να πιέζει ώστε να μην ξοδευτούν άλλα χρήματα για να βοηθηθούν οι χρεωμένοι εταίροι, την ώρα που η χώρα αποκτά τεράστια δύναμη και επιρροή στην Ευρώπη.

Η Γερμανία βρίσκεται σε σταυροδρόμι: να γίνει ηγέτης στη Γηραιά Ηπειρο ή να θεωρηθεί ο νταής της γειτονιάς; Και ξαφνικά απέκτησε νέο Πρόεδρο, έναν άνδρα περισσότερο γνωστό για την ακεραιότητα και το ηθικό του διαμέτρημα παρά για την πολιτική οξυδέρκεια, έναν άνθρωπο που μπορεί να συμβάλει ώστε να ακολουθήσει η χώρα την πρώτη κατεύθυνση. Ο Γκάουκ βρίσκεται στη μοναδική θέση να εκπροσωπεί τη συνείδηση του γερμανικού έθνους.

Οταν ήταν 11 ετών είδε τον πατέρα του να απάγεται από τη μυστική Αστυνομία, τη Στάζι, και να περνά τέσσερα χρόνια σε σοβιετικό γκουλάγκ στη Σιβηρία. Σπούδασε θεολογία διότι δεν του επιτρεπόταν οτιδήποτε άλλο και έγινε ο λουθηρανός πάστορας που κατήγγειλε τα εγκλήματα της ανατολικογερμανικής κυβέρνησης. Αυτή η στάση του έκανε τους πάντες να συμφωνήσουν ότι ήταν η ιδανική επιλογή για να αναλάβει το βαρύ καθήκον να διαχειριστεί και να ανοίξει τους διαβόητους φακέλους της Στάζι. Αντί να χρησιμοποιήσει τη θέση του για να πάρει εκδίκηση, τη διαχειρίστηκε με τέτοια ακεραιότητα ώστε η υπηρεσία πήρε ανεπισήμως το όνομά του: υπηρεσία Γκάουκ. Παρά τη δημοτικότητά του, ο Γκάουκ δεν απορροφήθηκε ποτέ από την πολιτική. Εκεί που προκάτοχοί του ήταν όλοι προϊόντα του στενά δομημένου γερμανικού πολιτικού συστήματος, εκείνος δεν κατείχε ποτέ πριν αξίωμα ούτε υπήρξε μέλος κάποιου κόμματος. Εχει υψηλή δημοτικότητα επειδή συχνά μιλά από την καρδιά του. Βέβαια, δεν λείπουν και οι επικριτές του. Κάποιοι Ανατολικογερμανοί τον κατηγορούν ότι άργησε να λάβει μέρος στην εξέγερση του 1989. Αλλοι τον βρίσκουν εγωκεντρικό και μονοθεματικό: μιλά μόνο για ελευθερία και υπευθυνότητα, λένε, και δεν γνωρίζει την εξωτερική πολιτική.

Κι όμως ο Γκάουκ μαζί με την Ανγκελα Μέρκελ έκαναν το αδιανόητο: μέσα σε 20 χρόνια από την ενοποίηση δύο πρώην Ανατολικογερμανοί βρέθηκαν στα ύπατα αξιώματα της Γερμανίας. Η εκλογή του έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για την ανάπτυξη της Γερμανίας. Οι χαρούμενες ημέρες του Ψυχρού Πολέμου όταν, φωλιασμένη στην αμερικανική πυρηνική ομπρέλα, η Γερμανία έπαιζε δεύτερο ρόλο, έχουν περάσει. Η Γερμανία λάτρευε να είναι ο μαθητής-πρότυπο και όχι ο δάσκαλος-πρότυπο – εξίσου το απολάμβαναν και οι γείτονές της. Αυτό όμως πλέον έχει αλλάξει. Η φυγόκεντρος δυναμική της κρίσης χρέους, με τον Νότο της Ευρώπης να γίνεται όλο και πιο αφερέγγυος και τον Βορρά να γίνεται οικονομικά όλο και πιο εύρωστος, έχει κάνει τη Γερμανία τον μοχλό όλων των αποφάσεων σχετικά με την κρίση στην ευρωζώνη.

Αυτή η νεοαποκτηθείσα δόξα έχει δημιουργήσει ήδη προβλέψιμες αντιδράσεις. Οι Ελληνες που δέχονται πολλές πιέσεις κατηγορούν τη Γερμανία για τις μεταρρυθμίσεις που προωθεί σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Τόσο η Μέρκελ όσο και ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε παρωδούνται στον ελληνικό Τύπο ως νεοναζί με στολές του Τρίτου Ράιχ και σβάστικες στα μανίκια.

Οι Γερμανοί δεν είναι συνηθισμένοι να δέχονται χτυπήματα από εκείνους που ζητούν τη βοήθειά τους, όμως, όπως θα μπορούσαν να τους διαβεβαιώσουν και οι Αμερικανοί, αυτό είναι το τίμημα της ηγεσίας: ό,τι και να κάνεις θα κατηγορηθείς.

Επειτα από τις εξεγέρσεις του 1989, προσωπικότητες όπως ο Βάτσλαβ Χάβελ στη Τσεχοσλοβακία και ο Ανταμ Μίχνικ στην Πολωνία θύμισαν στην Ευρώπη πού βρίσκεται το ηθικό της κέντρο – και χάρη σε αυτούς μια δύσκολη μετακομμουνιστική εποχή πέρασε ηπιότερα. Ισως είναι υπερβολικό να περιμένουμε από τον Γιόαχιμ Γκάουκ, ακόμα έναν άνθρωπο που ξεχώρισε το 1989, να παίξει κάποιο παρόμοιο ρόλο. Η Ευρώπη σήμερα ζει μάλλον μια περίοδο σύγχυσης παρά εξεγέρσεων. Ωστόσο, παρά τις δυσκολίες και τους παλιούς πολιτισμικούς δαίμονες που σηκώνουν το κεφάλι τους, μια ισχυρή φωνή βασικών αξιών μπορεί να βοηθήσει. Οι Γερμανοί χρειάζονται συχνή διαβεβαίωση πως είναι εντάξει. Ο υπόλοιπος κόσμος χρειάζεται συχνή διαβεβαίωση ότι οι Γερμανοί είναι εντάξει. Ο Γκάουκ είναι σε θέση να διατυπώνει και τα δύο.

Ο Τζάκσον Τζέινς είναι διευθυντής του Αμερικανικού Ινστιτούτου Σύγχρονων Γερμανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς. Ο Πίτερ Ρος Ρέιντζ είναι συγγραφέας που γράφει συχνά για τη Γερμανία