[Τρίτη άποψη] Το νέο τοπίο στην οικονομία

Μετά την ολοκλήρωση της αναδιάρθρωσης χρέους, τη συμφωνία για σύναψη νέας δανειακής σύμβασης και την αποδέσμευση των πρώτων χρημάτων από αυτή, έπειτα δηλαδή από την ασφαλώς επιτυχή διεκπεραίωση των τριών επίσημων στόχων της κυβέρνησης Παπαδήμου, η Ελλάδα μπορεί να μην είναι, ακόμα, μια άλλη χώρα, έχει όμως σίγουρα μπροστά της μια άλλη πραγματικότητα. Από αυτή την άποψη, η στιγμή στην οποία σήμερα βρισκόμαστε – αμέσως μετά το PSI και την οικονομική ανάσα, μόλις πριν από τις εκλογές και την πολιτική ανασύνθεση – είναι κατάλληλη για να σκεφτούμε και να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε. Κατά τη γνώμη μου, το τοπίο μέσα στο οποίο θα κινηθεί από εδώ και μπρος το πολιτικό σύστημα και η κοινωνία το ορίζουν τρία κύρια δεδομένα. Ενα επιβαρυντικό, ένα ελπιδοφόρο και ένα που είναι στο χέρι μας να το μετατρέψουμε σε βάρος ή σε ελπίδα.

Αρχικό δεδομένο: το «δεύτερο πακέτο βοήθειας», και όχι μόνο το δεύτερο Μνημόνιο, έχει πιο δύσκολους και απαιτητικούς όρους, που οφείλονται, σε μεγάλο βαθμό, στην πανθομολογουμένως προβληματική διαχείριση της πρώτης φάσης. Ετσι, υπάγεται πλέον στο αγγλικό Δίκαιο όχι μόνο η νέα δανειακή σύμβαση, κάτι που συνέβαινε και με την πρώτη, αλλά και τα νέα ομόλογα που θα ανταλλαγούν με τα κουρεμένα. Αυτό δεν σημαίνει, όπως ισχυρίζονται κάποιοι πρόχειροι ή υστερόβουλοι, ότι οι «ξένοι» θα μπορούν να μας πάρουν την Ακρόπολη – όπως δεν μπορούσαν, και δεν ενδιαφέρθηκαν, να την πάρουν και υπό το πρώτο Μνημόνιο – αλλά ότι η Ελλάδα δεν θα μπορεί να ρυθμίζει μονομερώς το καθεστώς των νέων ομολόγων και των νέων ομολογιούχων, όπως έκανε με τα παλιά ομόλογα και την πυροδότηση των «ρητρών συλλογικής δράσης». Επίσης, από δω και πέρα, αν η Ελλάδα θεωρηθεί ότι δεν πληροί τους όρους αποδέσμευσης κάποιας τριμηνιαίας δόσης, όχι μόνο δεν θα λαμβάνει αυτή τη δόση, αλλά και θα πληρώνει και κάποιο πρόστιμο, υπό τη μορφή επιστροφής από την προηγούμενη. Το αυστηρότερο πλαίσιο συμπληρώνεται από τη στενότερη και επιτόπια επιτήρηση/«τεχνική βοήθεια», τον γενικό κανόνα ότι τα χρήματα από τα δάνεια θα πηγαίνουν κατά προτεραιότητα στην αποπληρωμή του χρέους και όχι για τις ανάγκες της οικονομίας και την ειδική δυνατότητα που δίδεται στο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας να παρέχει μετοχές των «εισηγμένων» σε αυτό τραπεζών ως αντάλλαγμα ενδεχόμενης μη αποπληρωμής του χρέους.

Παρ’ όλα αυτά εμφανίζεται αμυδρό, αλλά μη οφειλόμενο σε ψευδαίσθηση, κάποιο φως στο τούνελ. Οχι μόνο γιατί με το δύσκολο πέρασμά του ο χρόνος δουλεύει υπέρ μας – κάθε κρίση είναι κυκλική, καμία δεν κράτησε αιώνια, η ανάκαμψη, που φαίνεται για καιρό αδύνατη, δεν θέλει παρά μια σπίθα, στο τοπικό ή το παγκόσμιο σύστημα, για να ανάψει. Αλλά κυρίως γιατί αυτή τη φορά η τρόικα έχει ενσωματώσει έναν παράγοντα που αρκετοί θεωρούσαμε εξαρχής αυτονόητο: την περίφημη «ανάπτυξη». Μόνο που γι’ αυτήν, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει με τη δημοσιονομική πειθαρχία, μας δίνουν απλώς κατευθύνσεις: η «βοήθεια» συνίσταται σε τεχνογνωσία για καλύτερη απορρόφηση κοινοτικών πόρων, ροή χρήματος από τις τράπεζες στην πραγματική οικονομία και κινητοποίηση, θα δούμε πόσο αποτελεσματική, υπαρχόντων ευρωπαϊκών Ταμείων και δράσεων. Κάτι που σημαίνει, και αυτό είναι το τρίτο και καθοριστικό δεδομένο, ότι στη φάση στην οποία εισερχόμαστε, είμαστε πολύ περισσότερο από πριν, ίσως περισσότερο από ποτέ, κύριοι της μοίρας μας.

Με δεδομένη την παραμονή στο ευρώ, τη «δημοσιοποίηση» του χρέους και τη νέα δανειοδότηση, με χωνεμένη, μέσα και έξω από την Ελλάδα, την ανάγκη δομικών μεταρρυθμίσεων και με ανοικτές τις προϋποθέσεις της ανάπτυξης – απαιτείται συνολικός σχεδιασμός, εξειδίκευση τομέων και μέτρων και επιλογή επιτέλους εργαλείων και έργων στη θέση των λόγων -, οι δυσκολίες, αλλά και οι ευκαιρίες, είναι μπροστά. Το έργο δύσκολο, ο χρόνος πιέζει, αλλά η αλλαγή, από την οποία όλοι θα κριθούμε, δεν είναι πια μόνο θεωρία.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

www. botopoulos.gr