[Ανορθόδοξα] Δανία δεν γίναμε, είχαμε όμως Αμλετ

Ο Αμος Οζ έγραφε πως οι σύγχρονες τραγωδίες τελειώνουν με δύο τρόπους. Ο ένας είναι ο τρόπος του Σαίξπηρ: στο τέλος η σκηνή είναι γεμάτη με πτώματα. Ο άλλος, του Τσέχοφ: στη σκηνή δεν υπάρχουν πτώματα, όμως όλοι κουβαλούν μέσα τους το βάρος από το πτώμα της ψυχής τους.

Αυτή είναι η αρνητική πλευρά της τραγωδίας. Η θετική είναι πως όλη αυτή η φασαρία, οι κρίσεις και τα φονικά παράγουν αισθηματική και συνειδησιακή υπεραξία. Είτε όρθιοι είτε πεσμένοι, είτε ζωντανοί είτε ψυχορραγώντας, οι ήρωες έχουν γίνει σοφότεροι από όσο ήταν πριν τους παρασύρει η δίνη της τραγικής περιπέτειας.

Δεν ξέρω αν μπορεί κανείς να πει πως η περιπέτεια του Γιώργου Παπανδρέου στην αρχηγία του ΠΑΣΟΚ και την πρωθυπουργία διαθέτει τραγικά χαρακτηριστικά. Πάντως έχει άφθονα σαιξπηρικά στοιχεία. Το φάντασμα του πατέρα που περιφερόταν επί σκηνής, η παρουσία της μητέρας στα παρασκήνια θα έπαιξαν κάποιο ρόλο στην επιλογή της Δανίας ως προτύπου για τη χώρα που υποσχέθηκε στους ψηφοφόρους του, όταν ακόμη διέθετε κοινό για να ακούει τις υποσχέσεις του.

Η περιπέτεια ήταν πλούσια και σε υπαρξιακές κρίσεις. Οταν ένας πρωθυπουργός δηλώνει «αντιεξουσιαστής στην εξουσία», όταν ομολογεί σε άψογα αγγλικά πως ο λαός που τον εξέλεξε δημοκρατικά είναι διεφθαρμένος, όταν παραιτείται χωρίς ακριβώς να παραιτηθεί και όταν ώς την τελευταία στιγμή επαίρεται πως έσωσε από την πτώχευση την πτωχευμένη χώρα σημαίνει πως από το πρωί ώς το βράδυ παλεύει με τη συνείδησή του. Κοινώς προσπαθεί να καταλάβει πού βρίσκεται, τι ακριβώς κάνει και ποια είναι η πραγματικότητα την οποία διαχειρίζεται. Η Ελλάδα μπορεί να μην έγινε Δανία του Νότου, όμως αν μη τι άλλο οφείλουμε να αναγνωρίσουμε στον Γιώργο Παπανδρέου ότι πολιτεύθηκε σαν πρίγκιπας της Δανιμαρκίας. Μυριζόταν πως κάτι σάπιο υπήρχε κάπου στο βασίλειο, πλην όμως, μην μπορώντας ακριβώς να το εντοπίσει, άφησε πίσω του μια χώρα που παλεύει να ξανασταθεί στα πόδια της.

Του έλειψε η πολιτική έμπνευση; Το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς. Ομως το πρόβλημα δεν είναι εκεί. Κι αν υπάρχει κάποια διαφορά ανάμεσα στον Γιώργο Παπανδρέου και τον Αμλέτο δεν είναι ούτε τα πτώματα επί σκηνής ούτε οι έντονες τραγικές συγκρούσεις ούτε η διαρκής υπαρξιακή ανησυχία. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο τελευταίο επεισόδιο της τραγωδίας, σ’ αυτό που μένει πίσω όταν η φασαρία επί σκηνής έχει τελειώσει, τα φώτα της αίθουσας έχουν ανάψει και οι θεατές αποχωρούν με τη βεβαιότητα πως οι ήρωές τους μπορεί να έχασαν πολλά, αν όχι τα πάντα, κέρδισαν όμως μερικά έστω γραμμάρια συνείδησης, το αποτύπωμα που αφήνει στην ψυχή το αίσθημα της πραγματικότητας.

Από αυτήν την άποψη, θα πείτε, ο Γιώργος Παπανδρέου μπορεί να θεωρηθεί η εμβληματική φυσιογνωμία της πολιτικής μας τάξης. Μιας τάξης που θεωρεί κεντρικό πρόβλημα του κόσμου τούτου τις υπαρξιακές της κρίσεις και αδυνατεί να αντιληφθεί πως ένα από τα προβλήματα της χώρας, αν όχι το σημαντικότερο, είναι η σχέση που η ίδια διατηρεί με την πραγματικότητα του τόπου.