Το «παζάρι» για τον καπιταλισμό το 2012

Ο Ντέιβιντ Ρόθκοπφ, ο διευθυντής του περιοδικού «Foreign Policy», έχει εκδώσει ένα έξυπνο νέο βιβλίο, με τίτλο «Power Inc.» και θέμα την επική αντιπαλότητα ανάμεσα στις μεγάλες επιχειρήσεις και την κυβέρνηση, στο οποίο εξετάζει από πολλές πλευρές αυτό που θα έπρεπε να είναι το θέμα των φετινών αμερικανικών εκλογών. Το θέμα είναι το μέλλον του καπιταλισμού και αν θα διαμορφωθεί στην Αμερική ή κάπου αλλού.

Ο Ρόθκοπφ επιχειρηματολογεί πως ενώ κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους του 20ού αιώνα η μεγάλη πάλη στην παγκόσμια σκηνή γινόταν ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον κομμουνισμό – την κέρδισε ο καπιταλισμός -, η μεγάλη πάλη τον 21ο αιώνα θα διεξαχθεί για το ποια εκδοχή του καπιταλισμού θα νικήσει, ποια θα αποδειχθεί η αποτελεσματικότερη για τη δημιουργία ανάπτυξης και θα βρει τους περισσότερους μιμητές.

«Θα είναι ο καπιταλισμός του Πεκίνου με κινέζικα χαρακτηριστικά;» ρωτάει ο Ρόθκοπφ. «Θα είναι ο καπιταλισμός της δημοκρατικής ανάπτυξης της Ινδίας και της Βραζιλίας; Θα είναι ο επιχειρηματικός καπιταλισμός του μικρού κράτους της Σιγκαπούρης και του Ισραήλ; Θα είναι ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός με το δίχτυ ασφαλείας; Ή θα είναι ο αμερικανικός καπιταλισμός;». Είναι ένα ενδιαφέρον ερώτημα που δημιουργεί ένα άλλο: τι είναι ο αμερικανικός καπιταλισμός σήμερα και τι θα μπορούσε να τον κάνει να ευδοκιμήσει στον 21ο αιώνα;

Η άποψη του Ρόθκοπφ, την οποία συμμερίζομαι, είναι ότι αυτό που οι άλλοι έχουν θαυμάσει περισσότερο στον αμερικανικό καπιταλισμό και έχουν προσπαθήσει να μιμηθούν είναι αυτό ακριβώς που εμείς αγνοούμε: ότι η επιτυχία της Αμερικής επί 200 χρόνια οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην υγιή, ισορροπημένη σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού – μια κατάσταση στην οποία η κυβέρνηση παρείχε τους θεσμούς, τους κανόνες, τα δίχτυα ασφαλείας, την παιδεία, την έρευνα και την υποδομή ώστε να δίνει στον ιδιωτικό τομέα τη δυνατότητα να καινοτομεί, να επενδύει και να αναλαμβάνει ρίσκα που προωθούν την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Οταν όμως ο ιδιωτικός τομέας κατακλύζει τον δημόσιο, έχεις την κρίση των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου του 2008. Οταν το δημόσιο κατακλύζει το ιδιωτικό, έχεις ασφυκτικούς κανονισμούς. Χρειάζεται μια ισορροπία.

Για τον λόγο αυτό, η ιδεώδης εκλογή το 2012 θα ήταν μια εκλογή που θα προσέφερε στο κοινό ανταγωνιστικές συντηρητικές και φιλελεύθερες εκδοχές των σημαντικότερων μεγάλων παζαριών, των μεγάλων ισορροπιών που η Αμερική είναι ανάγκη να σφυρηλατήσει για να προσαρμόσει τον καπιταλισμό της σε αυτό τον αιώνα.

Το πρώτο είναι ένα μεγάλο παζάρι για τη διόρθωση του μακροπρόθεσμου διαρθρωτικού ελλείμματος εισάγοντας 1 δολάριο αύξησης φόρου, μέσω φορολογικής μεταρρύθμισης, για κάθε 3 ώς 4 δολάρια περικοπών στις δαπάνες και την άμυνα κατά την επόμενη δεκαετία. Ο καπιταλισμός δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς δίχτυα ασφαλείας ή δημοσιονομική σύνεση και για μια βιώσιμη ισορροπία χρειαζόμαστε και τα δύο.

Στο πλαίσιο αυτό, θα χρειαστούμε ένα μεγάλο παζάρι μεταξύ των γενεών ώστε να μην καταλήξουμε σ’ έναν εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των γενεών. Χρειαζόμαστε την κατάλληλη ισορροπία ανάμεσα στις κυβερνητικές δαπάνες για οίκους ευγηρίας και για βρεφικούς σταθμούς – για τους έξι τελευταίους μήνες της ζωής και για τους έξι πρώτους μήνες της ζωής.

Ενα άλλο μεγάλο παζάρι που χρειαζόμαστε είναι ανάμεσα στην οικολογική κοινότητα και τη βιομηχανία του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Παζάρι χρειαζόμαστε και για την υποδομή. Εχουμε έλλειμμα μεγαλύτερο των 2 τρισ. δολαρίων σε γέφυρες, οδούς, αεροδρόμια, λιμάνια και η κυβέρνηση δεν έχει τα χρήματα για να ανταποκριθεί. Στους τομείς της παιδείας και της υγειονομικής περίθαλψης, χρειαζόμαστε μεγάλα παζάρια που να κατανέμουν καλύτερα τους πόρους ανάμεσα στη θεραπεία και την πρόληψη.

Τόσο στην υγεία όσο και στην παιδεία, ξοδεύουμε περισσότερα από κάθε άλλον στον κόσμο – χωρίς να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα.

Χρειαζόμαστε επίσης ένα παζάρι ανάμεσα σε εργαζομένους, εργοδότες και την κυβέρνηση – όπως στη Γερμανία -όπου η κυβέρνηση θα παρέχει τα κίνητρα στους εργοδότες για να προσλαμβάνουν, να εκπαιδεύουν και να επανεκπαιδεύουν το εργατικό δυναμικό.

Καπιταλισμός και πολιτικά συστήματα – όπως οι εταιρείες – πρέπει να εξελίσσονται διαρκώς για να μένουν ζωντανοί. Ο κόσμος παρακολουθεί πώς εξελισσόμαστε και αν η δική μας εκδοχή του δημοκρατικού καπιταλισμού μπορεί να συνεχίσει να ευδοκιμεί. Πολλά διακυβεύονται εδώ. Ομως αν «συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την πολιτική σαν ένα ριάλιτι σόου με φτηνούς θεατρινισμούς», επιχειρηματολογεί ο Ρόθκοπφ, «αυξάνουμε την πιθανότητα το επόμενο κεφάλαιο της συνεχιζόμενης ιστορίας του καπιταλισμού να γραφεί κάπου αλλού».