[Τρίτη άποψη] Γιλμάζ και έλλειμμα πολιτικής

Απεχθάνομαι τη συνωμοσιολογική ανάγνωση της ιστορίας καθώς και κάθε προσπάθεια εγκιβωτισμού ή εγκοίτωσης των γεγονότων σε «λογικές» προσχεδιασμού και προγραμματισμού, οι οποίες – μέσα από την αναζήτηση διαχρονικών, διαπαραταξιακών και διαπροσωπικών συνεχειών και συνοχών – καταργούν τις διαφορές εποχών, προσώπων, πολιτικών δυνάμεων και εξουσιαστικών κέντρων στις επιμέρους χώρες. Μια τέτοια προσέγγιση, αρκετά κοινή στους διεθνολόγους, θεωρώ ότι καταργεί τη δουλειά των μελετητών των επιμέρους πολιτικών συστημάτων, η οποία εστιάζει στις τριβές και τις αντιφάσεις τους. Ειδικότερα εξάλλου με ξενίζει η διαβεβαίωση διπλωματών ότι στην εξωτερική πολιτική τού εις Ανατολάς ευρισκόμενου γείτονά μας υπήρχε πάντα μια συνεκτική, σταθερή και από τους πάντες υπηρετούμενη στοχοθεσία. Ωστόσο…

Οι καθόλου δικαιολογούμενες από την επικαιρότητα ή τη συγκυρία όψιμες – στη συνέχεια δε ελάχιστα πειστικά ανασκευασθείσες – δηλώσεις Γιλμάζ για την τουρκική συμβολή στον ορυμαγδό των πυρκαγιών που προ 15ετίας κατέκαιαν τη χώρα μας μου δημιούργησαν κάποιους προβληματισμούς. Δικαιολογημένους, ίσως, από την προϊστορία, καθώς και κάποιες «σταθερές» των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Πράγματι, ανεξάρτητα από τις όποιες δικές μας ευθύνες, μεταπολεμικά οι γείτονές μας οδήγησαν σε παροξυσμό τις σχέσεις μας, πάντα σε φάσεις ουσιαστικής ακυβερνησίας της χώρας μας. Ειδικότερα: Το 1955 (Σεπτεμβριανά), όταν ο Αλ. Παπάγος ήταν ετοιμοθάνατος και εμαίνετο η μάχη για τη διαδοχή του. Στα τέλη του 1963, όταν είχε πέσει η κυβέρνηση της ΕΡΕ και αυτή της ΕΚ ήταν ακόμη χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία και χωρίς πολιτική εξουσία. Το 1974, κατά την κατάρρευση της δικτατορίας και πριν από την ουσιαστική θεμελίωση του δημοκρατικού καθεστώτος. Τέλος, το 1996, στη φάση της ουσιαστικής ακυβερνησίας που είχε δημιουργήσει η μακρά ασθένεια του Α. Παπανδρέου και η μάχη για τη διαδοχή του (ενώ βέβαια ο νέος πρωθυπουργός Κ. Σημίτης δεν είχε πάρει ούτε καν ψήφο εμπιστοσύνης, πολλώ μάλλον τα ηνία στην ουσία).

Με δεδομένο λοιπόν ότι σήμερα «παρ’ ημίν» υπάρχει: α) οικονομική εξουθένωση της χώρας και της κοινωνίας μας σε βαθμό που αυτή να καθίσταται ουσιαστικά μη κυβερνήσιμη, β) πλήρης διάλυση και ορατή τοις πάσι αποσάθρωση του κρατικού μηχανισμού, η οποία δεν είναι δυνατόν να μην έχει επηρεάσει και τη λειτουργία των ενόπλων δυνάμεων, γ) ένα εξαιρετικά εύτρωτο και με ελάχιστη συνοχή κυβερνητικό σχήμα που δημιουργήθηκε εκ των ενόντων, δ) στην πραγματικότητα κενό ηγεσίας σε ένα από τα δύο εθνικά κόμματα εξουσίας και, τέλος, ε) διαπιστωμένη ανεπάρκεια και διεθνής αφερεγγυότητα των ηγεσιών και των υπόλοιπων πολιτικών δυνάμεων του τόπου… Είναι αδικαιολόγητες οι ανησυχίες που δημιουργούν οι «ανεπίκαιρες» δηλώσεις του τούρκου πρώην πρωθυπουργού; Οταν μάλιστα και τα διαμορφωθέντα κατά τα τελευταία 100 χρόνια γεωπολιτικά δεδομένα στο Αιγαίο δεν είναι ευνοϊκά για τη γείτονα, αλλά και διακύβευμα για τον υποθαλάσσιο πλούτο υπάρχει;

Το διά ταύτα υπό μορφή ερωτημάτων. Πρώτον, μήπως επείγει η αναζήτηση ενός νέου θεσμικού πλαισίου ανταποκρινόμενου στην ανάγκη να παραγάγει κυβερνητικά σχήματα σταθερά, ικανά να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που τίθενται από τη διεθνή πραγματικότητα, αλλά και αυτές που αντανακλούν τις πολύμορφες εσωτερικές μας παθολογίες (εκπαίδευση, δημόσια διοίκηση, συνδικαλιστικό κίνημα, φοροεισπρακτικός μηχανισμός, Ασφαλιστικό, ΜΜΕ κτλ.); Η συζήτηση που έγινε στην Παλαιά Βουλή τον περασμένο Ιούνιο – Κ. Μητσοτάκης, Φ. Κουβέλης, Α. Λοβέρδος, Στ. Μάνος, Αλ. Παπαδόπουλος, Γ. Μοσχονάς, Χ. Οικονομόπουλος – με αφορμή το μικρό βιβλίο μου «Προεδρικό σύστημα στην Ελλάδα;», αλλά και οι θεσμικοί προβληματισμοί νέων βουλευτών, όπως οι Οδ. Βουδούρης, Θ. Οικονόμου, Φ. Παρασύρης, θα μπορούσαν ίσως να αποτελέσουν μια πρώτη βάση αναζητήσεων. Δεύτερον, μήπως επείγει η αναζήτηση νέων πολιτικών ηγεσιών από πρόσωπα που υπάρχουν (και στα κόμματα και στην κοινωνία) και τα οποία εμφανώς υπόσχονται πολύ περισσότερα από τις φθαρμένες και εμφανώς ανεπαρκείς ηγεσίες που κυριαρχούν σήμερα; Τρίτον, μήπως ειδικά το οιονεί επίσημο κενό ηγεσίας που παρατείνεται στο ένα μεγάλο αστικό κόμμα πρέπει να καλυφθεί όχι επειγόντως, αλλά άμεσα; Τέλος, δε, μήπως όλα αυτά θα ήταν κατεπείγοντα, ακόμη και αν δεν υπήρχε η εύλογη υποψία εξωτερικών κινδύνων;

Ο Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι καθηγητής Πολιτικών Θεσμών και Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο