[Ανορθόδοξα] Το ντουμάνι και η δημοκρατία

Αν και καπνιστής ο ίδιος, από καταβολής κόσμου που λένε, συντάσσομαι με όσους αγανακτούν με την αδυναμία εφαρμογής του αντικαπνιστικού νόμου στους δημόσιους χώρους. Το ντουμάνι, σε συνδυασμό με την αρειμάνια αδιαφορία για την παρθενία των ρουθουνιών αυτών που δεν καπνίζουν, περιγράφει στην κυριολεξία τους όρους της κοινωνικής ασφυξίας.

Σε συνθήκες πανικού ο καθένας διαγκωνίζεται για να διεκδικήσει λίγο από τον ζωτικό χώρο που αισθάνεται πως του στερούν όλοι οι υπόλοιποι. Τα άδεια πεζοδρόμια στις εορταστικές νύχτες που υποτίθεται πως διανύουμε δεν είναι μόνον αποτέλεσμα της ελλειμματικής μας τσέπης. Είναι και η εικόνα αυτού που κουβαλάει ο καθένας μας μέσα του: ο άγνωστος περαστικός προκαλεί δυσανεξία, την παρουσία του και μόνον τη ζεις ως απειλή. Το κάπνισμα προστίθεται στον γενικευμένο διαγκωνισμό, στο τελετουργικό του πολέμου όλων εναντίον όλων. Στην απόλαυση της νικοτίνης προστίθεται και η απόλαυση της ενόχλησης που προκαλείς στον διπλανό σου.

Υπάρχει και ο νόμος θα μου πείτε. Οδηγός ταξί απάντησε στον πελάτη που τον παρακάλεσε να σβήσει το τσιγάρο πως αν πρόκειται για λόγους υγείας θα το κάνει, αν όχι δεν ενδιαφέρεται για νόμους και για τέτοια. Ενδιαφερόταν όμως για τις προφητείες των οικονομολόγων αφού, λίγο αργότερα, διαβεβαίωνε τον ίδιο πελάτη πως εντός του 2012 η Ελλάδα θα εγκαταλείψει το ευρώ και θα περάσει στο δολάριο. Πού να τολμήσεις να ρωτήσεις πώς θα γίνει αυτό. Και γιατί να του στερήσεις μια από τις ελάχιστες βεβαιότητες που του έχουν απομείνει;

Γι’ αυτό και πιστεύω πως η ηθικοπλαστική αντιμετώπιση της υπόθεσης κάπνισμα στους δημόσιους χώρους είναι άστοχη, εξίσου άστοχη με την ηθικοπλαστική του απαγόρευση. Κι όταν ακούω κάποιον να διαμαρτύρεται γιατί δεν τηρείται ο νόμος, αναρωτιέμαι αν αντιδρά με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά που βλέπει έναν πεζό να προσπαθεί να διασχίσει τη διάβαση για να περάσει απέναντι. Ποια διάβαση θα μου πείτε; Και οι ελάχιστες που έχουν απομείνει στην υπέροχη πρωτεύουσα είναι κάτι ημιθανείς διαγραμμίσεις σαν ίχνη αρχαίας κωμόπολης που προβάλλουν στο έρημο τοπίο. Κι αν κάποτε αγανακτούσαμε, τώρα πια μάθαμε να μην αγανακτούμε. Γιατί αποφασίσαμε πως έτσι γίνεται στα μέρη μας, τα αυτοκίνητα δεν αφήνουν τους πεζούς να περάσουν.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο μόνο μέρος που δεν μπορείς να καπνίσεις διά ροπάλου και τα αυτοκίνητα σταματούν να περάσουν οι πεζοί είναι στο «Ελευθέριος Βενιζέλος», κειμήλιο μιας εποχής που θέλαμε να γίνουμε κάτι άλλο απ’ αυτό που ήμασταν με αποτέλεσμα και να χάσουμε τους εαυτούς μας και να μη βρούμε αυτούς που ψάχναμε. Θυμάμαι κι αυτό που είχε γράψει ο Ρεζίς Ντεμπρέ: ο πραγματικός δημοκράτης είναι αυτός που οδηγεί σ’ έναν έρημο επαρχιακό δρόμο στις τρεις η ώρα το πρωί και τον πιάνει κόκκινο και σταματάει. Δεν σταματάει επειδή φοβάται την κλήση.

Θέλω να πω πως αυτή η ιστορία με τους ατίθασους καπνιστές έχει βαθιές ρίζες. Τόσο βαθιές που κανένας νόμος δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει. Οταν έχεις χάσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό σου παύεις να τον σέβεσαι. Κι όταν δεν σέβεσαι τον εαυτό σου πώς να σεβαστείς και τον άλλον που κάθεται απέναντί σου; Είναι θέμα δημοκρατικής παιδείας, κοινώς αλληλοσεβασμού. Το μόνο αντίδοτο στη βαρβαρότητα που μας ζώνει από παντού.

Αυτά και καλή χρονιά.