«Ο καλλιτέχνης στην εξουσία είναι ένας ακροβάτης»

Σταυρός του Νότου ξανά; Αν θέσει κάποιος αυτό το ερώτημα στον Θάνο Μικρούτσικο, θα τον δει να χαμογελάει κάτω από τα μούσια του, να επιστρατεύει το χιούμορ του και έπειτα να απαριθμεί έναν έναν τους λόγους για τους οποίους επί τρεις συνεχείς γενιές ο λόγος του Νίκου Καββαδία «γράφει» με έναν περίεργο τρόπο στις καρδιές των νέων ακροατών.

Παλιώνει κάτι που είναι διαρκώς επίκαιρο; Που μπορεί να παίζεται κάθε φορά με άλλον τρόπο; Που έχει κάνει 1.500.000 πωλήσεις και κάθε γενιά – τρεις συνολικά – το αγκαλιάζει και το θεωρεί δικό της; Και το περίεργο; Και τα 16άρικα και 17άρικα «πιάνουν» πιο πολύ απ’ όλους το μήνυμα.

Οσο για το πάλι Σταυρός του Νότου; Μα ένας συνθέτης που έχει στην πλάτη του 35.000 ώρες ηχογράφησης (τόσες τις υπολογίζει), έργο που περιλαμβάνει από κλασική μουσική ώς τζαζ, δίσκους του που κυκλοφορούν στο εξωτερικό και έργα του που παίχτηκαν πολλές φορές εκτός Ελλάδας, ποιος ο λόγος να μην παίζει ξανά και ξανά τον Σταυρό του Νότου; «Αλλά τι να πει κανείς τώρα…Ακόμα και οι άνθρωποι που θα έπρεπε να γνωρίζουν δεν ασχολούνται πλέον με το αντικείμενό τους εις βάθος».

Μικρή παύση για να διευκρινίσουμε την κατάσταση. Η συζήτηση γίνεται από κοντά, η ατμόσφαιρα είναι ζεστή, το γραφείο του (στο σπίτι του, στο Μετς) δίνει στον επισκέπτη την άνεση να χαλαρώσει και να αισθανθεί καλά, απολαμβάνοντας και ο ίδιος τη θαλπωρή μιας υγιούς και εξαιρετικά καλόγουστης, σπιτικής καθημερινότητας. Παιδιά, σκύλος, γατιά (δύο) όλα στο προσκήνιο. Ο Θάνος Μικρούτσικος μοιάζει πιο σβέλτος από ποτέ. Χειρονομεί έντονα, απολαμβάνει την πίπα του, διατηρεί το χαμόγελό του.

Και βέβαια η κουβέντα μας δεν αρχίζει από τον Σταυρό του Νότου και την «παιδική παράσταση» που ετοίμασε για το Μέγαρο Μουσικής, όπου συνεργάστηκε με τη Μαρία και την κόρη του Σεσίλ Μικρούτσικου (χορογραφίες) αλλά από τη «βαρβαρότητα» που ζούμε αυτή την εποχή. Την απίστευτη κατάρρευση των πάντων, την πλήρη αποτυχία εκείνων που ανέλαβαν να «μας σώσουν».

Αφετηρία όμως είναι η παράσταση και από εκεί θα ξεκινήσουμε. Το «Ταξιδεύοντας με τον Σταυρό του Νότου» βασίζεται στα τραγούδια του Σταυρού του Νότου και στα συνθετικά κείμενα/παραμύθια που έγραψε η Μαρία. Πολυθέαμα για μικρούς και μεγάλους, τραγουδιστές, ηθοποιούς, μουσικούς, χορευτές.

Οικογενειακή παράσταση σαν να λέμε…

Ε, όχι δα. Οι δυο άνθρωποι που συνδέονται μαζί μου έχουν αποδείξει ο καθένας στον χώρο του τις ικανότητές του. Η Μαρία έχει γράψει πολλά έργα παιδικής λογοτεχνίας και θεωρείται μία από τις καλύτερες της γενιάς της. Η Σεσίλ, πάλι, έχει κάνει 45 παραγωγές.

Στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, τι μπορεί να μας προσφέρει, άραγε, μια παράσταση σαν κι αυτή;

«Η τέχνη δεν αλλάζει τον κόσμο» λέει. «Το μόνο που κάνει είναι να δημιουργήσει τις συνθήκες να γίνουμε πιο κριτικοί ή – μέσα σ’ αυτή τη βαρβαρότητα που ζούμε – να μας δώσει λίγο κουράγιο, να μας εμψυχώσει.

Να μιλήσουμε για παιδικά παραμύθια; Είναι ώρα; Ομως η παράσταση που ετοίμασε ο Θάνος Μικρούτσικος για το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών δεν είναι ακριβώς παιδική. «Κατ’ αρχήν ο ίδιος ο Καββαδίας έχει πολλά επίπεδα ανάγνωσης, έχοντας ως βασικό του μήνυμα το «ζήσε τη ζωή σου για να κατακτήσεις το αδύνατο». Και η ραχοκοκαλιά των παραμυθιών της Μαρίας Παπαγιάννη όμως διακατέχεται από την εμμονή του ότι «ερχόμαστε σ’ αυτή τη ζωή για να ονειρευτούμε και να κάνουμε το όνειρό μας πραγματικότητα».

Μάλιστα. Ακόμα και αυτή όμως η άνεση που έχουμε πολλές φορές να μιλάμε για όνειρα, και μάλιστα μέσα σ’ αυτή τη γλυκιά σπιτική ηρεμία, ακόμα κι αυτά μοιάζουν ώρες ώρες πρόκληση.

Δεν μπορεί να μην έχετε ακούσει από νεότερους ότι η γενιά της Μεταπολίτευσης τα έκανε χάλια. Και μάλιστα να απευθύνονται σ’ εσάς πιο προσωπικά, μια που όχι μόνο είχατε θέσεις – κλειδιά. Υπήρξατε και υπουργός Πολιτισμού…

Με συγχωρείς πολύ, αλλά εγώ αμφισβητώ ότι ήταν μονόδρομος αυτό που έγινε τώρα. Να υιοθετήσουμε δηλαδή την πολιτική της φτώχειας που οδηγεί την κοινωνία στην εξαθλίωση. Αυτό έγινε τώρα ως αναγκαίο γιατί κάποτε δεν έγιναν άλλα, εντάξει… Αλλά εγώ δεν λέω ότι φταίει όλη η περίοδος της Μεταπολίτευσης. Το 1981-85 ο Ανδρέας δεν έφερε τον κατώτερο μισθό από τις 9.500 δρχ στις 44.000; Και δεν είναι εκείνος που όπως – άτιμα λένε, ναι άτιμα! – δημιούργησε το χρέος. Το χρέος μας τότε έφτασε στο 62% του ΑΕΠ, δηλαδή όσο είναι της Γερμανίας σήμερα. Δεν ήταν κάτι φοβερό.

Αχ εσείς η γενιά της Μεταπολίτευσης…

Γιατί; Σε όλα τα καπιταλιστικά κράτη αν δεις, η κάθε γενιά έχει τρεις επιλογές. Αυτούς που πάνε με το σύστημα, αυτούς που το πολεμάνε και κάποιους τρίτους που είναι αναχωρητές. Το ίδιο συνέβη με τη γενιά της Μεταπολίτευσης..

Εσείς τι ήσασταν; Πάντως όχι εκτός συστήματος…

Αν δεν υπάρχουν οι αντικειμενικές συνθήκες για την αλλαγή αυτού του συστήματος, δουλεύεις μέσα σ’ αυτό και προσπαθείς. Το μέγα θέμα είναι να μην αλλοιωθείς.

Και…

Ο καλλιτέχνης που ασκεί εξουσία είναι ένας ακροβάτης. Ισορροπεί πάνω σε σχοινί. Υπάρχει ακροβάτης που να μην έχει πέσει ποτέ; Λοιπόν εγώ, αισθάνομαι ότι πέφτω αλλά ξανασηκώνομαι.