Η αρχαία πόλη που έγινε χωματερή

Εκεί όπου κάποτε υπήρχαν αρχαίοι «ουρανοξύστες» και έφεγγε το φως του μεσαιωνικού αιγυπτιακού πολιτισμού και της ισλαμικής τέχνης, στη Φουστάτη που θάφτηκε πλέον κάτω από τα σκουπίδια του Καΐρου μάς ταξιδεύει μια έκθεση στο Τελλόγλειο Ιδρυμα της Θεσσαλονίκης.

Στης Ανατολής τα μέρη μια φορά κι έναν καιρό ήταν η Φουστάτη. Μια πόλη – μύθος, χτισμένη πριν από 1.369 χρόνια στη θέση όπου βρίσκεται το σημερινό Κάιρο. Ή μάλλον εκεί όπου οι κάτοικοι του σημερινού Καΐρου εναποθέτουν τα σκουπίδια τους.

Η πόλη των σκηνών (Foustat που σημαίνει μια μεγάλη τέντα ή περίπτερο) είναι η πρώτη πρωτεύουσα της ισλαμικής Αιγύπτου μετά από την κατάκτησή της από τους Αραβες. Η πόλη χτίστηκε το 642 μ.Χ. από τον στρατηγό γνωστό με το όνομα Amr ibn al – As. Από τον 7ο ώς τον 14ο αιώνα η Φουστάτη ήταν μια ακμάζουσα εμπορική πόλη και εξελίχτηκε σε μια από τις σημαντικότερες πρωτεύουσες του τότε κόσμου.

Μια σειρά από καταστροφές οδήγησαν σε σταδιακή παρακμή την πόλη. To 1168, καθώς οι Σταυροφόροι πλησίαζαν την χωρίς τείχη πόλη, ο βεζίρης Σαβάρ διέταξε να την πυρπολήσουν για να μην πέσει στα χέρια τους.

Η «αόρατη πόλη», η τύχη της οποίας καθορίστηκε από την έντονα φορτισμένη ιστορικά και πολιτικά θέση της, αναδύεται μέσα από τα σπαράγματά της – το μουσειακό υλικό από τις αποθήκες του Μουσείου Μπενάκη το οποίο και δεν έχει εκτεθεί ποτέ στο παρελθόν.

«Θραύσματα και σπαράγματα από τη Φουστάτη» συγκεντρώθηκαν στο Τελλόγλειο Ιδρυμα και εκτίθενται στους χώρους του μέχρι και το τέλος Ιανουαρίου.

Τα «Θραύσματα και σπαράγματα» αφορούν σε σειρά από γυάλινα και κεραμικά θραύσματα με διακοσμητικά μοτίβα και γραπτή διακόσμηση, ξυλόγλυπτα πλακίδια και μικροαντικείμενα, αγγεία, φίλτρα και σφραγίδες, κεραμικά και λίθινα λυχνάρια, καθώς και μια ψάθα από την Τιβεριάδα του 10ου αιώνα, αραβικά χειρόγραφα, έπιπλα από τον Λίβανο και άλλα αντικείμενα τα οποία συνθέτουν μια ελκυστική και παράλληλα εμπεριστατωμένη εικόνα του αραβικού κόσμου, άγνωστη ακόμη και για τους ειδικούς.

Τα εκθέματα αποτελούν μέρος της περίφημης συλλογής που ο Αντώνης Μπενάκης είχε αρχίσει να συγκροτεί στην Αίγυπτο στις αρχές του 20ού αιώνα, εποχή που η Φουστάτη ήταν ακόμη ένας μύθος και λίγοι μπορούσαν να αναγνωρίσουν την αξία των θραυσμάτων που βρίσκονταν σε συγκεκριμένα σημεία απόθεσης στο παλαιό Κάιρο, στην ανατολική πλευρά του Νείλου. Τα «θραύσματα» σε συνδυασμό με αραβικά χειρόγραφα από την προσωπική συλλογή του Νέστορα και της Αλίκης Τέλλογλου.

Μέσα από τα αντικείμενα και από το εποπτικό υλικό ο θεατής μεταφέρεται σε έναν άλλο πολιτισμό, σε μια «αόρατη πόλη», η τύχη της οποίας καθορίστηκε από την έντονα φορτισμένη ιστορικά και πολιτικά θέση της.

Η έκθεση «Θραύσματα και σπαράγματα από τη Φουστάτη. Iσλαμική τέχνη από την Αίγυπτο, 8ος-14ος αιώνας Συλλογές Μουσείου Μπενάκη» εντάσσεται στο παράλληλο πρόγραμμα της 3ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.