Να αποκτήσουμε, επιτέλους, στρατηγική

«Οταν έχουμε μόνο ένα σφυρί στο σακούλι μας, τότε όλα τα προβλήματα έχουν τη μορφή καρφιού».

Abraham Maslow,

καθηγητής Ψυχολογίας

Σύμφωνα με τον «γκουρού» καθηγητή στο Χάρβαρντ Μάικλ Πόρτερ, «στρατηγική είναι ένα ολοκληρωμένο συνεκτικό σύνολο πολιτικών που αποσκοπούν στην ενδυνάμωση των πλεονεκτημάτων μας και στην εξάλειψη των αδυναμιών μας».

Σε άρθρο του με τίτλο «Γιατί οι ΗΠΑ χρειάζονται μια οικονομική στρατηγική», ο Πόρτερ διαπιστώνει ότι η Αμερική χάνει σταδιακά την ηγεμονική της θέση διότι απουσιάζει η οικονομική στρατηγική και ότι οι κυβερνήσεις, απασχολημένες με διαρκείς κρίσεις, αναλώνονται με τα επείγοντα, χωρίς να έχουν ένα συνεκτικό μακροχρόνιο σχέδιο στο οποίο να εντάσσονται τα επιμέρους. Και απαριθμεί τις βασικές παραμέτρους των «δυνατών» χαρακτηριστικών της χώρας του, που την έφεραν στην κορυφή της ανταγωνιστικότητας παγκοσμίως για πολλές δεκαετίες: το θετικό επιχειρηματικό περιβάλλον, η αριστεία πολλών πανεπιστημίων, η έρευνα και η καινοτομία, η γεωγραφική διασπορά των παραγωγικών δυνατοτήτων και η ενίσχυσή τους, η προσαρμοστικότητα επιχειρήσεων να ανακάμψουν μέσα από έγκαιρη εφαρμογή διαρθρωτικών αλλαγών και… ουπς. Για σταθείτε λίγο. Αυτός ο κύριος θεωρεί συστατικά της επιτυχίας στοιχεία που δεν έχουν σχέση με διάσπαρτες επιδοτήσεις, με περιφερειακά προγράμματα βολονταριστικής ανάπτυξης βασισμένα σε στοχαστικές προσαρμογές τοπικών αρχόντων και με την εκπαίδευση των καταλήψεων και της αντίστασης εν γένει. Μάλλον λάθος θα κάνει ο άνθρωπος, γιατί εμείς, αν και δεν είχαμε υιοθετήσει (ως κράτος, ως άτομα ή ως επιχειρήσεις) την προσέγγισή του, τα πήγαμε μια χαρούλα. Ε, εντάξει, τα τελευταία χρόνια κάτι στράβωσε, αλλά πριν περνούσαμε καλά.

Μια στιγμή. Ας σκεφτούμε λίγο με βάση την ιστορική μας εμπειρία. Κάπως έτσι δεν κατέρρευσε η Σοβιετική Ενωση; Το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας δεν είχε αποτέλεσμα τη συνεχή οικονομική υποβάθμισή της, την πολιτική κατάρρευση και τη διάλυσή της; Μην ακούτε ότι έριξαν το Τείχος ο Ρίγκαν και η παρέα του. Η έλλειψη οικονομικής στρατηγικής την εξαέρωσε. Η εξέλιξη της επίσης κομμουνιστικής Κίνας το αποδεικνύει.

Ας έρθουμε τώρα εδώ, στην Ελλάδα. Πριν από δύο χρόνια ένας πολιτικός ζήτησε τη γνώμη μου για το Μνημόνιο. Του απάντησα ότι δεν έχω άποψη για το ορθό των μέτρων που απορρέουν από το «μείγμα» πολιτικών που επιβάλλει η τρόικα, αλλά σίγουρα είναι η πρώτη φορά που βλέπω ένα στρατηγικό πρόγραμμα για την ελληνική οικονομία – το οποίο έχει την αδυναμία να αποτελεί μερικό πρόγραμμα στρατηγικής, αφού απουσιάζουν στοιχεία ενός «οικονομικού προγράμματος συνεκτικού και ολοκληρωμένου» που να περιλαμβάνει την παιδεία, την ασφάλεια, την περιφερειακή διάσταση κ.λπ.

Βέβαια, μερικές φορές νομίζουμε ότι έχουμε στρατηγικό πρόγραμμα, ενώ στην πραγματικότητα προβάλλουμε τις ιδεολογικές, προσωπικές ή εγωιστικές μας φαντασιώσεις για να ικανοποιηθεί ο νάρκισσος μέσα μας. Και το κοινό. Ετσι βαρεθήκαμε να διαβάζουμε πολιτικά προγράμματα, πάντα πριν από τις εκλογές, που στην πραγματικότητα και με βάση τα προηγούμενα ήσαν κέραμοι ατάκτως ερριμμένοι.

Μα, θα πείτε, το υπερήφανο «Ζάππειο ΙΙ»; Το δημοψήφισμα; Η στρατηγική της απομόνωσης; Ολα αυτά τι είναι; Δεν φτάνει που δεν έχουν σχέση με στρατηγική, είναι και λάθος.

Στη μέση της καταιγίδας, τώρα, ο χρόνος κυλάει αμείλικτος. Με την τραγική εμπειρία μιας ύφεσης 7% και ενός εκατομμυρίου ανέργων, φέρνει τα αποτελέσματα της πολύχρονης λάθους δήθεν στρατηγικής (από την ένταξη στην ΟΝΕ και μετά) πολύ συντομότερα από ό,τι πιστεύαμε. Η περίοδος από τις αρχές Νοεμβρίου μέχρι σήμερα, ενώ μοιάζει αιώνας, δεν είναι παρά η συμπύκνωση της αναπότρεπτης αποτυχίας της έλλειψης στρατηγικού προγραμματισμού σε είκοσι ημέρες.

Οι τοποθετήσεις κάποιων πολιτικών είναι θλιβερές, στο μέτρο όπου το μόνο που κατάλαβαν είναι ότι πάμε για εκλογές. Η εξέγερση κοινής γνώμης και βουλευτών για την επιλογή του πρωθυπουργού δείχνει τη συνειδητοποίηση των αμνών που οδεύουν στη σφαγή. Αλλά και οι διαρκείς μεταβολές των θέσεων πολιτικών αρχηγών και κομμάτων οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα: ούτε πριν ούτε μετά την έναρξη της κρίσης κατανοήσαμε πόσο σοβαρό είναι το να οδεύουμε χωρίς πυξίδα. Και πώς μπορούσε να είναι διαφορετικά, όταν όλοι γνωρίζαμε ότι συνεχώς αυτοσχεδιάζουμε, στηριζόμενοι στις περιστασιακές απόψεις περιστασιακών φίλων χωρίς την κάλυψη ευρέος φάσματος ειδικών σε δομημένη διαδικασία, που θα μπορούσαν να μετρήσουν και να προλάβουν λάθη και ανοησίες.

Η υποχρεωτική συγκυβέρνηση και η, έστω με το ζόρι, επιλογή ενός ικανού, σοβαρού και με διεθνή αναγνώριση προσώπου για να ηγηθεί, είναι η χρυσή και τελευταία ευκαιρία για τη χώρα μας. Να συντάξει επειγόντως, λοιπόν, η κυβέρνηση έναν οδικό χάρτη για μια εθνική και οικονομική στρατηγική, παράλληλα με το βαρύ έργο που έχει φορτωθεί για να ξεμπλοκάρει το νέο σχέδιο διάσωσης. Ας ξεχάσουμε για λίγους μήνες τις προεκλογικές εκστρατείες. Και ας θυμηθούμε τη φράση του άλλου καθηγητή, της Ψυχολογίας αυτή τη φορά, ελαφρώς πειραγμένη:

Οταν στο σακούλι μας έχουμε μόνο εκλογές, τότε όλα τα προβλήματα έχουν τη μορφή καρφιού: στην ταφόπλακα της οικονομίας, της κοινωνίας και της πολιτικής.