… και η αρρώστια της λογοτεχνίας

Ο αφηγητής του «Μπάρτλεμπι και Σία» (Εκδ. Καστανιώτη) πάντως, δεν έχει γράψει λέξη εδώ και 25 χρόνια. Τότε είχε δημοσιεύσει το πρώτο του μυθιστόρημα, αλλά ο πατέρας του, θεωρώντας πως ο γιος είχε μεταπλάσει τον ταραγμένο γάμο των γονιών του, τον υποχρέωσε να βάλει μια αφιέρωση στη μητέρα του, πράγμα που τον παρέλυσε. Τώρα συγκεντρώνει σημειώσεις για ένα βιβλίο που δεν έχει ακόμα αρχίσει, σχετικά με τους συγγραφείς που – όπως ο Μπάρτλεμπι του Μέλβιλ – διαλέγουν τη σιωπή. Ο Βίλα-Μάτας αναφέρει τον Βάλζερ – που δεν μπορούσε να γράψει επειδή εργαζόταν ως αντιγραφέας -, τον Χουάν Ρούλφο – που έλεγε ότι μετέγραφε ιστορίες ειπωμένες από τον θείο του – κι άλλους «συγγραφείς τού όχι». Κι αυτά, για να θέσει ερωτήματα όπως: τι είναι γραφή και τι αντιγραφή, για ποιον γράφει ο συγγραφέας, γιατί χρησιμοποιεί ψευδώνυμο, αν γίνεται να τον εγκαταλείψουν οι λέξεις, αν έχουν ειπωθεί όλα ή όχι…

Υπάρχουν όμως και συγγραφείς που θεωρούν πως «τα πάντα συνιστούν λογοτεχνία» και γράφουν ασύστολα αναπλάθοντας ιδέες και αναμνήσεις άλλων. Αυτοί, και η δική τους εκδοχή «αρρώστιας του συγγραφέα», είναι το θέμα του στη «Νόσο του Μοντάνο» (Εκδ. Καστανιώτη), όπου κάποια στιγμή σχολιάζει: «Πόση υπερβολική αγωνία για το τίποτα κρύβει η λογοτεχνία!». Οι εμμονές των συγγραφέων απασχολούν τον Βίλα-Μάτας και στο φανερά αυτοβιογραφικό «Το Παρίσι δεν τελειώνει ποτέ», όπου θέτει το ζήτημα της πρωτοτυπίας στη γραφή, ή στο «Δόκτωρ Πασαβέντο», όπου μιλά για τους συγγραφείς που «εξαφανίζονται» επειδή δεν τους αναζητά κανείς. Υστερα κι από αυτά, στρέφεται με τη «Δουβλινιάδα» στην αρρώστια των εκδοτών. Και μας καλεί πλέον να σκεφτούμε αν η λογοτεχνία είναι μια τέχνη σε κίνδυνο, και μήπως πρέπει αντ’ αυτής να αναζητήσουμε την τέχνη της ίδιας της ύπαρξης.

Σήμερα πάντως, ο Βίλα-Μάτας απαντά: «Πάνω απ’ όλα, είναι καλύτερα να ζεις τη ζωή και μετά να γράφεις γι’ αυτήν».