[Τρίτη άποψη] Από το χάος στη «φαιά αγκάλη»

Μετά τη σαρωτική κοινωνική αναδιάρθρωση, τώρα κράτος και κοινωνία κλυδωνίζονται στο χείλος μιας μετατόπισης του πολιτικού άξονα που ορίζει τη δημοκρατία τις τελευταίες δεκαετίες. Οι όροι με τους οποίους διεξάγεται ο πολιτικός ανταγωνισμός συντείνουν στη μετατόπιση αυτή. Με συντομία τέτοιοι όροι είναι:

1. Αμφισβήτηση της εθνικής συνείδησης της πολιτικής τάξης με κατηγορίες για προδοσία, μειοδοσία, εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας.

2. Συλλήβδην απαξίωση του πολιτικού προσωπικού. Απονομιμοποίηση κάθε θεσμού εκπροσώπησης, κυριαρχία της ισοπεδωτικής υπεραπλούστευσης.

3. Ηθικολογική αντιμετώπιση της πολιτικής και των πολιτικών. Κυριαρχία του ανορθολογισμού και της σχεδόν μεταφυσικής ερμηνείας κοινωνικών και πολιτικών φαινομένων.

4. Παραληρηματικός, τυφλός αντιευρωπαϊσμός και θεώρηση ως μειοδοτικής ακόμα και της έλλογης, χωρίς κραυγές, κριτικής προς την πολιτική των ευρωπαϊκών ηγεσιών. Διαρκής επίκληση των ξένων επιβουλών με έντονες αντισημιτικές πινελιές.

5. Διασπορά του μείζονος και κεντρικού στο περιφερειακό και έλασσον. Καθαγιασμός της τοπικής ανομικής ιδιομορφίας. Ατακτη υποχώρηση του κράτους δικαίου και των θεσμών ενώπιον δυνάμεων που αντιμετωπίζουν την κρατική εξουσία όπως οι ακροδεξιοί αμερικανοί πολιτοφύλακες αντιμετωπίζουν την ομοσπονδιακή κυβέρνηση (η Κερατέα έδειξε τον δρόμο).

6. Στροφή σε ένα συλλογικό φαντασιακό όπου η άρση όλων των δεινών θα επέλθει διά της «εθνικής παιδείας», των Ενόπλων Δυνάμεων και της Εκκλησίας.

Το σκηνικό περιλαμβάνει έναν διοικητικό μηχανισμό απρόθυμο, αποσαθρωμένο και υπό διαρκή κατάληψη. Συμπληρώνεται από την καταβαράθρωση της ποιότητας ζωής και τη συρρίκνωση της ασφάλειας στα αστικά κέντρα. Ολοκληρώνεται με την αίσθηση ματαιότητας αναφορικά με τις οποιεσδήποτε προσδοκίες από τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική εξουσία. Αυτή η βίωση της διάλυσης ευνοεί μεσσιανικού τύπου προσμονές και μιλιταριστικού τύπου επιβολές. Το παρελθόν, υπέρτατη τάχα καθοδηγητική αξία, προσλαμβάνεται ως μια ευθύγραμμη πορεία γεμάτη μάχες για την εθνική επιβίωση. Το παρόν νοηματοδοτείται μόνο ως ευκαιρία και πρόκληση για άλλη μια τέτοια μάχη. Στις στιγμές της κρίσης, η Δεξιά θυμάται την Πίνδο κι η Αριστερά την Αντίσταση αλλά το νοητικό σχήμα μένει ίδιο: οι κίνδυνοι του σήμερα απαντώνται με υπακοή στα κελεύσματα της γης και των προγόνων.

Με βάση τα παραπάνω, πολλοί εκτιμούν πως πλησιάζει η ώρα που η αντικοινοβουλευτική Ακροδεξιά «θα κάνει ταμείο». Και αυτό δεν νοείται με όρους μόνο ψηφοσυλλεκτικούς. Νοείται κυρίως στο επίπεδο των ιδεών και των όρων του πολιτικού παιγνίου. Το έδειξαν ανάγλυφα οι εικόνες από τις ακυρωμένες παρελάσεις της 28ης Οκτωβρίου και όσα ακολούθησαν. Η κοινοβουλευτική εκδοχή της Ακροδεξιάς πονηρά εγκαλούσε το κράτος γιατί υποχώρησε σε όσα η αντικοινοβουλευτική της εκδοχή συνδιοργάνωνε. Το μιντιακό στερέωμα προσπαθούσε να χωρέσει το μείγμα μαζικής αγανάκτησης και φασίζοντος αντικοινοβουλευτισμού στο βολικό σχήμα της προσβολής του έπους του ’40. Η κυβέρνηση στρουθοκαμηλίζοντας κατά τα ειωθότα εγκαλούσε την Αριστερά. Σε ένα μόνο σημείο είχε δίκιο: η Αριστερά θα όφειλε να γνωρίζει ότι η ασφυκτική έως εξαθλίωσης συμπίεση των αστικών και μικροαστικών στρωμάτων συνήθως δεν τα οδηγεί στην οδό των επαναστατικών ανατροπών. Η γενίκευση του χάους, στην οποία η ίδια πρόθυμα συμβάλλει, τα σπρώχνει στη φαιά αγκάλη.

Ομως τη μεγαλύτερη ευθύνη φέρει η κυβέρνηση. Η πολυεπίπεδη κρίση, η εκτεταμένη ανεργία, η διαφθορά, η τεράστια ταξική ανισότητα, η διεύρυνση της φτώχειας, η διάλυση της κοινωνικής συνοχής είναι (και) δικό της δημιούργημα. Ολα αυτά βοήθησαν ή επέτρεψαν το πολιτικό παίγνιο να διεξάγεται στα μέτρα και με τους όρους του παράφρονος αντικοινοβουλευτισμού. Η πορεία συνεχούς κυβερνητικής έκπτωσης τροφοδοτεί με καύσιμο οργής το μίσος κατά των θεσμών. Τελευταίος σταθμός το πρόσφατα εξαγγελθέν δημοψήφισμα. Υποστηρίζεται βέβαια ότι το δημοψήφισμα επιβεβαιώνει τη λαϊκή κυριαρχία και επαναφέρει τον δημόσιο διάλογο στα καίρια ερωτήματα. Η προσωπική μας εκτίμηση είναι αντίθετη. Είναι παιχνίδι με τη φωτιά το να διεγείρει κανείς τους συλλογικούς φόβους σε τέτοια συγκυρία με την ελπίδα ότι θα τους κεφαλαιοποιήσει στην κάλπη. Η άσκηση της πολιτικής με όρους προσωπικής ζαριάς, οι αιφνιδιασμοί του κοινωνικού σώματος, οι τακτικισμοί και η επίδειξη άγνοιας κινδύνου θολώνουν ακόμα περισσότερο την οδό της δημοκρατικής νομιμότητας.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου