Ανθρακες που έγιναν θησαυροί

Διακριτικά για δεκαετίες παρακολουθούσε οικογενειακές γιορτές και συνάξεις από τον τοίχο του σαλονιού. Δεχόταν αδιαμαρτύρητα τα αδέξια χτυπήματα από το μπαλάκι του τένις, όταν έπαιζαν τα παιδιά. Εχασε τη λάμψη του από τη σκόνη και τα τελευταία 25 χρόνια αποσύρθηκε τυλιγμένος πίσω από έναν καναπέ, στο σπίτι όπου έμενε τον τελευταίο αιώνα, μια μονοκατοικία κοντά στο Μπάφαλο, στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης.

Μέχρις ότου ο ιστορικός τέχνης Αντόνιο Φορτσελίνο είδε στον καμβά του ένα χαμένο έργο του Μιχαήλ Αγγελου, τη «Ραγκούζα Πιετά», που θεωρείται ζωγραφικό αντίγραφο της διάσημης Πιετά που βρίσκεται στον Αγιο Πέτρο στο Βατικανό. Θεωρείται ότι φιλοτεχνήθηκε το 1545 και δόθηκε ως δώρο σε μια αριστοκράτισσα, τη Βιτόρια Κολόνα, η οποία και ευχαρίστησε τον καλλιτέχνη με επιστολή που έχει φτάσει έως τις μέρες μας. Αργότερα πέρασε από τα χέρια του αρχιεπισκόπου της Ραγκούζα (σημερινό Ντουμπρόβνικ στην Κροατία) και πήρε την ονομασία «Ραγκούζα Πιετά».

Σήμερα, παρά το γεγονός ότι έχουν διατυπωθεί αντιρρήσεις για την αυθεντικότητά του, εκτίθεται δημοσίως για πρώτη φορά ύστερα από 126 χρόνια (τελευταία φορά είχε εκτεθεί στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης το 1885) ανάμεσα σε αναγνωρισμένα έργα των Μιχαήλ Αγγελου και Ραφαήλ σε μουσείο της Ρώμης. Αν τελικώς αποδειχθεί πως η «Πιετά» είναι αυθεντικό έργο του Μιχαήλ Αγγελου, η αξία του εκτιμάται πως θα υπερβαίνει τα 215 εκατ. ευρώ και η ζωή του απόστρατου της Πολεμικής Αεροπορίας Μάρτιν Κόμπερ, στον οποίο ανήκει το έργο, θα αλλάξει πάραυτα.

Δεν θα είναι άλλωστε η πρώτη φορά που θα έρθουν τα πάνω – κάτω στον κόσμο της τέχνης. Εν μια νυκτί, έργα που ήταν παραπεταμένα ως πλαστά ή φτιαγμένα από μη διάσημα χέρια αναγνωρίστηκαν ως αριστουργήματα διάσημων ζωγράφων, ενώ άλλοι πίνακες που δοξάζονταν ως αυθεντικοί, αποδείχθηκε πως δεν ήταν. Από τα πιο πρόσφατα παραδείγματα είναι η υπόθεση με τον «Κολοσσό». Ο πίνακας του Μουσείου Πράδο της Ισπανίας θεωρούνταν έργο του Φρανσίσκο Γκόγια. Το έργο, σύμβολο της ισπανικής αντίστασης εναντίον των ναπολεόντειων δυνάμεων, αποδείχθηκε πως τελικά δεν ήταν του Γκόγια καθώς φέρει τα αρχικά του βοηθού του Γκόγια, Ασένσιο Χούλι.

Πλαστό όμως αποδείχθηκε και το πορτρέτο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, το οποίο θεωρούνταν έργο του 1609. Το δημοφιλές πορτρέτο που είχε κοσμήσει δεκάδες προγράμματα, ύστερα από εξέταση με ακτίνες-Χ από την Εθνική Πινακοθήκη στο Λονδίνο κατέστη σαφές ότι πρόκειται για δημιουργία του 19ου αιώνα και πως τα χρώματα που χρησιμοποιήθηκαν είχαν παραχθεί στις αρχές του 19ου αι.

Αντίστροφη ήταν η πορεία για μια αγγελική μορφή πάνω σε ένα σύννεφο, έργο που έως το 2004 όλοι πίστευαν πως είχε ζωγραφίσει ένας σύγχρονος του Γκόγια καλλιτέχνης.

Την αποκάλυψη έκανε συντηρητής, ο οποίος καθαρίζοντας τον πίνακα εντόπισε στοιχεία που ταιριάζουν στο ύφος του Γκόγια. Η θεωρία του αποδείχθηκε και επιστημονικά με αποτέλεσμα να ξεκαθαριστεί πως το έργο δημιουργήθηκε το 1781, όταν ο Γκόγια ήταν 35 ετών. Η αξία του σήμερα ξεπερνά τα 2,3 εκατ. ευρώ.