Ώρα για παιχνίδι

Μπορεί το παιχνίδι να ήταν «η πρώτη εισαγωγή στην τέχνη», σύμφωνα με τον Μποντλέρ, ή «η υψηλότερη μορφή της έρευνας», κατά τον Αϊνστάιν, ωστόσο στη συλλογική συνείδηση δεν έχει πάντοτε την ίδια αξία. Την τάξη έρχεται να αποκαταστήσει η μεγαλύτερη έκθεση που φιλοξενήθηκε ποτέ στο Παρίσι, υπό τον τίτλο «Παιχνίδια και άνθρωποι». Για τέσσερις μήνες, στις ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες του Γκραν Παλέ θα φιλοξενηθούν χίλια αντικείμενα, ενδεικτικά για την αισθητική πτυχή, την κοινωνιολογική και εθνολογική σημασία του παιχνιδιού.

Κούκλες, τρενάκια, καραβάκια, αρκουδάκια, αεροπλανάκια, πλαστικά στρατιωτάκια, βιντεοπαιχνίδια και άλλα πολλά, ηλικίας πολλών αιώνων έως και λίγων χρόνων τοποθετήθηκαν στις προθήκες του μουσείου με μεγάλη φροντίδα προκειμένου να μπορέσει ο επισκέπτης να παρατηρήσει τι έχει αλλάξει στον σχεδιασμό τους με το πέρασμα του χρόνου, τι έχει μείνει σταθερό και τι έχει εξελιχθεί. Η έκθεση παρουσιάζει την ιστορία των παιχνιδιών στον δυτικό κόσμο και τονίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν στην εκπαίδευση των παιδιών από τις πρώτες στιγμές της ζωής τους.

Η έκθεση είναι χωρισμένη σε πέντε θεματικές ενότητες, που έχουν εμπλουτιστεί με μια μεγάλη ποικιλία αφισών, πινάκων ζωγραφικής, γλυπτών, αποσπασμάτων ταινιών και βιντεοπαιχνιδιών. Η πρώτη ενότητα αφορά τα ζώα και πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν τα κατοικίδια, αλλά και η Κιβωτός του Νώε. Στη δεύτερη ενότητα βρίσκει κανείς παιχνίδια που λειτουργούν με κούρδισμα και αυτοματισμούς, ενώ τις εντυπώσεις κλέβουν τα μεταλλικά ρομπότ.

Στην τρίτη, κυριαρχούν τα εκθέματα που στοχεύουν στην ανάλυση των φυλετικών προκαταλήψεων, με κούκλες τόσο για αγόρια όσο και για κορίτσια, πολεμικά αντικείμενα και βιντεοπαιχνίδια επιστημονικής φαντασίας. Η τέταρτη είναι αφιερωμένη στην εποχή των μέσων ενημέρωσης και πώς αυτά έχουν επηρεάσει τα παιχνίδια στον εικοστό αιώνα. Η τελευταία ενότητα είναι διαδραστική, αφού ο γάλλος καλλιτέχνης βίντεο Πιερίκ Σορίν έχει σχεδιάσει περίπου δεκαπέντε εγκαταστάσεις. Για να κάνουν πλήρη περιήγηση, οι επισκέπτες καλούνται να φορέσουν γυαλιά 3D και να χρησιμοποιήσουν όλες τις αισθήσεις τους. Πίσω από τα χίλια αντικείμενα που μπορεί να θαυμάσει κανείς στις αίθουσες του Γκραν Παλέ, κρύβονται ισάριθμες ιστορίες, εξίσου ενδιαφέρουσες. Ανάμεσά τους είναι το μικρό ιαπωνικό ρομπότ, που κατασκευάστηκε από την εταιρεία Yoneya Toys στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Εχει ρολόι με ενσωματωμένο κλειδί που του επιτρέπει να κάνει μικρά άλματα και είναι διακοσμημένο με κόκκινη λιθογραφία, χαρακτηριστική του είδους των περασμένων δεκαετιών.

Εκτός από αυτό, μπορεί κανείς να βρει στην έκθεση τα πιο σπάνια μοντέλα ρομπότ όπως το Man Machine της εταιρείας Masudaya – υπάρχουν μόνο πέντε μοντέλα σε παγκόσμιο επίπεδο και είναι συλλεκτικά, ενώ το κόστος τους φτάνει τα 80.000 ευρώ. Επίσης πολύ σπάνια, ελάχιστα εναπομείναντα αντίτυπα κυκλοφορούν από συλλέκτη σε συλλέκτη, είναι η γερμανική κούκλα του 1880 με το κολιέ. Ρίχνοντας φως σε κάθε γυάλινη χάντρα που στολίζει τον λαιμό της και πλησιάζοντας αρκετά το μάτι του, μπορεί να δει κάποιος τοπία από τη Βενετία, τη Γενεύη, το Παρίσι.

Μπορεί τα σημερινά χριστουγεννιάτικα διακοσμητικά να είναι εντυπωσιακά, αλλά και το αεροπλανάκι με τον Αγιο Βασίλη στη θέση του πιλότου, με έτος κατασκευής του το 1925, δεν πάει πίσω. Δημιουργία του Γκαστόν Ντεκάν, ήταν ειδική παραγγελία για το πολυκατάστημα Bazar de l’Hotel de Ville» στο Παρίσι, τη βιτρίνα του οποίου κοσμούσε κατά τη διάρκεια της χριστουγεννιάτικης περιόδου. Το ιδιαίτερο με αυτό είναι πως τα χέρια, τα μάτια και τα φρύδια του Αγίου ανοιγοκλείνουν όταν το αεροπλάνο κινείται, ενώ οι μικροί χιμπαντζήδες που βρίσκονται στα φτερά του παίζουν τύμπανα και τρομπέτα.

Τέλος, ενθύμιο της αγάπης ενός ζευγαριού είναι η πορσελάνινη κούκλα που είναι ντυμένη στα χακί. Είναι γερμανικής κατασκευής και την έκανε δώρο στον λοχία του γαλλικού στρατού Λουίς Νταντόν η αρραβωνιαστικιά του τον Αύγουστο του 1914, για να τον συντροφεύει σε όλες τις μάχες μέχρι το τέλος του πολέμου. Πραγματικά ο «Τοτός», όπως ονόμασε την κούκλα, βρέθηκε δίπλα σε κανόνια, στη σκοπιά, στα χαρακώματα και αποτέλεσε αντικείμενο ρεπορτάζ από τον Τύπο της εποχής, αποκόμματα του οποίου εκτίθενται στο πλάι της προθήκης του. Και για να έφτασε μέχρι σήμερα, μάλλον θα επιβίωσε στα μέτωπα των συγκρούσεων μαζί με τον ιδιοκτήτη του.

Η οργάνωση έγινε από κοινού με το Μουσείο Διακοσμητικών Τεχνών, επίσης στο Παρίσι, το οποίο διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες συλλογές παιχνιδιών σε όλη την Ευρώπη. Ενδιαφέροντα εκθέματα προέρχονται από γαλλικά ή διεθνή πολιτιστικά ιδρύματα όπως το Μουσείο Victoria and Albert στο Λονδίνο, το Μουσείο Παιχνιδιών της Νυρεμβέργης ή το Εθνικό Μουσείο Παιχνιδιού στο Ρότσεστερ των ΗΠΑ, καθώς και από πολλές ιδιωτικές συλλογές σε όλη την Ευρώπη. Την επιμέλεια έχουν κάνει ο Μπρούνο Ζιρβό, επικεφαλής του Τμήματος Επιστημονικής και Πολιτιστικής Ανάπτυξης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών του Παρισιού μαζί με την Ντόροθι Σαρλς, επιμελήτρια του τμήματος Παιχνίδια του Μουσείου Διακοσμητικών Τεχνών.