Το σινεμά ξαναγεννιέται

Σε πρώτο πλάνο, ένας υπέροχος Ζαν Πολ Μπελμοντό. Γοητευτικός, ανέμελος, αξιολάτρευτος, με ίνδαλμα – φυσικά – τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ. Μικροκακοποιός. Που κλέβει ένα αυτοκίνητο, σκοτώνει έναν αστυνομικό και κρύβεται στο διαμέρισμα πανέμορφης Αμερικανίδας (Τζιν Σίμπεργκ) που δείχνει πιο Γαλλιδούλα από τις ντόπιες.

Μπροστά όμως από το όποιο σασπένς της κινηματογραφικής ιστορίας, ο κατακερματισμός της κινηματογραφικής γλώσσας. Ο Μπελμοντό οδηγεί και ταυτόχρονα μιλά στην κάμερα – στην ίδια κάμερα που η Σίμπεργκ, λίγο αργότερα, θα κάνει ναζάκια. Η κάμερα εδώ δεν είναι ένα απλό εργαλείο. Είναι, και αυτή, ένας πρωταγωνιστής εντός κάδρου. Και το παιχνίδι μαζί της δεν σταματά ποτέ.

Ομοίως, το ίδιο συμβαίνει και με το παιχνίδισμα ενός κοινού, αλλά και ενός πλήθους σκηνοθετών που, άφωνοι, βλέπουν έναν έναν τους φιλμικούς κανόνες να παραγκωνίζονται. Κοψίματα άκομψα, χαλαροί αφηγηματικοί χρόνοι, αυτοσχεδιαστικοί διάλογοι που δεν καταλήγουν πουθενά. Γιατί εφόσον όλα πηγάζουν από την αγάπη για το σινεμά, πρέπει να έχουν και πλάκα. Κι αν μια αγάπη παύει να έχει πλάκα, οδηγείται στον θάνατο, θέλοντας και μη.

Ζαν Λικ Γκοντάρ. Ο άνθρωπος που άλλαξε το σινεμά, όπως περίπου οι punks άλλαξαν το rock ‘n’ roll 15 χρόνια μετά. Τι εννοώ; Απλά, όπως ακριβώς οι punks αποφάσισαν να επανεφεύρουν το rock, νιώθοντας πως η ουσία του είχε χαθεί κάτω από τόνους «μαϊντανών» και «καρυκευμάτων» αλλά και υπό το βάρος της μουσικής βιομηχανίας, έτσι και ο Γκοντάρ ανακάλυψε το σινεμά από την αρχή, δανειζόμενος όμως όλα εκείνα τα στοιχεία που το καθιστούσαν άκρατα γοητευτικό. Γνήσιος αναρχικός δηλαδή. Ανατροπή και αναγέννηση. «Ολη η κινηματογραφική υποδομή της χώρας είναι σάπια, από το εργαστηριακό στάδιο ώς το στάδιο που η ταινία φτάνει τελικά στο κοινό», έγραφε τότε ως κριτικός στα περίφημα «Cahiers du cinema». Και όλα αυτά το 1959. Αργότερα, ο γάλλος σκηνοθέτης παρατήρησε πως πάντα ένιωθε νεώτερος από τους αμερικανούς σκηνοθέτες γιατί η σχέση του με το αμερικανικό σινεμά ήταν σαν σχέση γιου – πατέρα. Εννοούσε πως κάθε σκηνοθέτης που θα βρεθεί σ’ αυτήν την κατάσταση, αναπόφευκτα θα παγιδευτεί ανάμεσα στην επιθυμία να μιμηθεί το Χόλιγουντ και την ανάγκη να αποκοπεί από αυτήν την επιβολή της συμμόρφωσης σε ένα μοντέλο. Βλέπετε, τέτοια ήταν η επιβολή του Χόλιγουντ στο παγκόσμιο σινεμά, που μερικές φορές το Χόλιγουντ καταλήγει να μη φαίνεται σαν ένα εθνικό σινεμά, αλλά σαν το σινεμά το ίδιο, όπως για τον γιο σε κάποιο στάδιο της ανάπτυξής του ο πατέρας δεν είναι ένας άνθρωπος ανάμεσα στους άλλους αλλά η ίδια η ανθρωπότητα.

Με το «Με κομμένη την ανάσα», που προβάλλεται σε εξαίσιες ανανεωμένες κόπιες (οπότε προχωρήστε με απόλυτη ασφάλεια), ο Γκοντάρ έστησε στο εκτελεστικό απόσπασμα κάθε κινηματογραφική επιβολή και την εξολόθρευσε διά της λατρείας του για το σινεμά. Γι’ αυτό και κάθε, μα κάθε φορά που οι σιλουέτες του Μπελμοντό και της Σίμπεργκ προβάλλονται σε μια οθόνη, θα μας υπενθυμίζουν πως αυτά που πραγματικά μένουν μέσα μας αθάνατα είναι αυτά που γεννιούνται ενώπιόν μας. Βαθμοί: 10