Η αυτοδίδακτη Κοκό Σανέλ

«Η πλούσια βαρόνη ντε Ρ., η κομψότατη κυρία Μπ., κοιμήθηκαν με τον συνάδελφό μου τον Π. για να αποκτήσουν φορέματα τα οποία κάλλιστα θα μπορούσαν να έχουν πληρώσει. Κι αυτό, εν γνώσει των συζύγων και των εραστών τους, εννοείται…».

Αυτό το δηλητηριώδες σχόλιο ανήκει στη Μαντεμουαζέλ Κοκό Σανέλ, τη μεγαλύτερη επαναστάτρια της γυναικείας μόδας. Είναι 63 χρονών και έχει αποσυρθεί αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1946) στο Σεντ Μόριτς, το ελβετικό χειμερινό θέρετρο της ελίτ, μέχρι να κοπάσει στην Γαλλία η ορμή της «κάθαρσης» και να ξεχαστούν οι φιλογερμανικές συναισθηματικές περιπέτειές της. Αλλωστε ο ίδιος ο Τσόρτσιλ θα ζητήσει από τον βρετανό πρεσβευτή στο Παρίσι Νταφ Κούπερ να την καλύψει σε αυτό το ζήτημα. Κι έτσι εκείνη θα πέσει στα μαλακά, και έπειτα από οκτώ χρόνια, το 1954, θα επιστρέψει θριαμβευτικά στην αρένα της υψηλής ραπτικής. Προς το παρόν όμως αισθάνεται την ανάγκη να κάνει έναν απολογισμό που να δικαιώνει την αντιφατική της προσωπικότητα. Και διαλέγει ως συνομιλητή τον Πολ Μοράν, έναν παλιό της φίλο και λεπταίσθητο συγγραφέα, γνώριμο του Προυστ και του Μαλρό, με τον οποίο μοιράζεται τα ίδια παραστρατήματα αφού κι αυτός υπηρέτησε ως διπλωμάτης την κυβέρνηση συνεργασίας του Βισύ. Ομως ο Μοράν, όσο και αν αναγνωρίζει την ιδιοφυΐα της, δεν θα αποσιωπήσει τη σκοτεινή της πλευρά: την «ανάγκη της να τιμωρεί», την «καταστροφική της λύσσα», το «αρπακτικό της πνεύμα». Ετσι, το βιβλίο του «Η αύρα της Σανέλ» με την αυτοβιογραφική της αφήγηση που διασώζει τους κοφτούς αφορισμούς της και τον αυταρχικό, περήφανο, σαρκαστικό τόνο της (εκδ. Αγρα, μτφ. Βάνα Χατζάκη, συμπληρωμένο με θαυμάσια σχέδια του μόδιστρου Καρλ Λάνγκερφελντ), είναι ίσως το πιο αυθεντικό πορτρέτο της. Πόσω μάλλον που πρωτοκυκλοφόρησε μετά τον θάνατό της (1971), οπότε δεν υπέστη τις ανασκευαστικές παρεμβάσεις της, όπως τα σχετικά βιβλία της Λουίζ ντε Βιλμορέν («Memoires de Coco»), του Μισέλ Ντεόν («Pages Francaises») ή της Εντμόντ Σαρλ-Ρου («Η ατίθαση», εκδ. Πάπυρος).

Εδώ δεν γίνεται, φυσικά, λόγος για ιδεολογία ούτε για καθαρόαιμη πολιτική, αλλά για μια στάση ζωής που πάντως έχει έναν φιλελεύθερο προσανατολισμό. Η Κοκό Σανέλ, που ορφάνεψε στα έξι της από μητέρα κι εγκαταλείφθηκε από τον πατέρα της σε κάτι θείες στη συντηρητική γαλλική επαρχία των αρχών του 20ού αιώνα, ανήκε σε εκείνη την πάστα των ανθρώπων που δεν εντυπωσιάζονται από τον πλούτο και που αναγνωρίζουν ως υπέρτατη αξία τη σκληρή δουλειά. Μέσα από αυτήν θα καλλιεργηθεί, θα μορφωθεί διαβάζοντας μυθιστορήματα και θα φτάσει να κάνει παρέα με το άνθος της πρωτοποριακής κουλτούρας και να αρνείται την πρόταση γάμου του δούκα του Ουέστμινστερ, εξαδέλφου του βασιλιά Γεώργιου Ε’ της Αγγλίας. Γι’ αυτό και η αφήγησή της, με όλες τις επιμέρους αντιφάσεις της, δεν είναι μια επιφανειακή φλυαρία που αφορά το λάιφ στάιλ, αλλά μια ενδιαφέρουσα κατάθεση για την προπολεμική γαλλική ελίτ, με ουσιαστικά σχόλια για τον κοινωνικό ρόλο της γυναικείας μόδας και της ομορφιάς. «Η περιποίηση της ομορφιάς πρέπει να αρχίζει από την καρδιά και την ψυχή», έλεγε χαρακτηριστικά, «αλλιώς τα καλλυντικά δεν χρησιμεύουν σε τίποτε!».