Επιλεκτικό κιτς

Εγραφα πρόσφατα πως το κιτς είναι εφεύρεση και πράξη των διανοουμένων και αλίμονο αν τους θίξει κανείς τα ιερά και τα όσια. Βέβαια, για να γίνω σαφέστερος, ως διανοούμενους αυτής της κοπής δεν εννοώ τους ανθρώπους που επικοινωνούν με τις ιδέες, τις μορφές και τα ήθη, αναλύουν και κρίνουν τα ιστορικά συμφραζόμενα και κυρίως όσους δημιουργούν. Οι διανοούμενοι που εφεύραν και αποθεώνουν το κιτς για να το γελοιοποιήσουν είναι οι στείροι από ιδέες, οι ελλειμματικοί από αξίες ζωής και όσοι χρησιμοποιούν τις ιδέες και τις αξίες ως πασπάλισμα, ως κερασάκι σε μια πίτα από βρούβες και τσόφλια.

Τα τελευταία χρόνια η αποθέωση του κιτς ονομάστηκε μεταμοντερνισμός. Μεταμοντερνισμός είναι αυτό που ο Καραγκιόζης ονόμαζε «τουρλού-τουρλού κουκιά». Οταν π.χ. η τέχνη έφτασε με τον μοντερνισμό στην αφαίρεση, οι μεταμοντέρνοι γέμισαν το κενό, τη γεωμετρία των σχημάτων, την απλότητα των χρωμάτων με σάλτσες, πατσαβούρες, σύμβολα, εξαπτέρυγα, φρου-φρου κι αρώματα, με ό,τι έβρισκαν στις αποθήκες της Ιστορίας, τα άπλυτα, τα ξεζουμισμένα, για να ισχυριστούν πως επιστρέφουν χωρίς τάχα μου προκαταλήψεις σε παρελθούσες φόρμες και ξεφτισμένες αισθητικές.

Δεν τα είδαμε αυτά στην Επίδαυρο; Τον Οιδίποδα σε αναπηρικό καρότσι, τον Ετεοκλή μουτζαχεντίν, τη Θήβα των «Βακχών» με τσιγκέλια χασάπικου και τη Μήδεια με σφαγμένα παιδιά της κούκλες στο λούνα παρκ; Δεν είδαμε την Αντιγόνη σε γήπεδο με γκολπόστ; Δεν είδαμε τον Ξέρξη ξεβράκωτο να κωλοσούρνεται αναπαριστώντας το λαϊκό «πώς το τρίβουν το πιπέρι»; Δεν είδαμε πριν από δύο χρόνια τον Χορό των Γερόντων του «Αγαμέμνονα» να αποτελείται από αγοράκια της νεολαίας του Χίτλερ και κορυφαίος του Χορού να είναι ένας αξιωματούχος τύπου Ραιμ παιδεραστής; Δεν είδαμε τον Χορό των Γερόντων του «Αγαμέμνονα» πάλι (έρμε Αισχύλε!) να υποδέχονται τον πορθητή της Τροίας σαν σκυλάκια γαβγίζοντας και κατουρώντας του τα μπατζάκια;

Ζήσαμε τα τελευταία χρόνια στην Επίδαυρο την αποθέωση δημοσία δαπάνη του κιτς με τη σφραγίδα της παγκοσμιοποιημένης διανόησης του θεάτρου.

Και ποιο είναι το συμπέρασμα: Το θέατρο σήμερα μοιάζει με την εποχή της μεγάλης παρακμής, μετά τη διάλυση της πόλεως-κράτους, και της διασποράς του ελληνικού πολιτισμού σε λαούς και ήθη ανέτοιμα να τον κατανοήσουν, άγλωσσα, αλλόθρησκα και αλλότροπα.

Είναι η περίοδος που ο Αριστοτέλης διαπιστώνει πως στην εποχή του (Δάσκαλος γαρ του Αλεξάνδρου!) «μείζω δύνανται υποκριταί των ποιητών»: το πάνω χέρι στο θέατρο δεν το έχουν οι ποιητές αλλά οι μίμοι, οι θεατρίνοι. Αυτοί καταργούσαν τα μεγάλα ποιητικά κείμενα, τα διασκεύαζαν, τα ευτέλιζαν, τα εξευτέλιζαν, τα κορόιδευαν και συνάμα απεικόνιζαν και τα ήθη της εποχής: έκλυση ηθών, έκπτωση ιδεών, ευτελισμός αξιών. Μιμοδράματα, μιμίαμβοι, φλύακες: θεατρική γλώσσα του σώματος (από τότε!), σάτιρα ηθών και πλάκα με τους τραγικούς και επικούς μύθους. Πεζολογία και αισχρολογία.

Τι είπε ο Φασουλής στους «Σκηνοβάτες» στην Επίδαυρο. Το κιτς των αμήχανων αλεξανδρινών και ρωμαϊκών χρόνων επανέκαμψε θρασύτατο στις μέρες μας. Θρασύτατο, γιατί στους αλεξανδρινούς χρόνους απευθυνόταν σε ανομοιογενή και απαίδευτα ακροατήρια στη χοάνη της Αλεξάνδρειας, της Αντιόχειας, της Ρώμης, στα αμφιθέατρα της Κομμαγηνής και του Κολοσσαίου. Αλλά σήμερα; Μετά την Αναγέννηση, μετά τον Διαφωτισμό, στις ανοιχτές κοινωνίες, με την ελεύθερη διακίνηση ιδεών; Ξανά τα ίδια; Αυτό ενόχλησε στην παράσταση του Φασουλή, που βέβαια δεν ήταν χωρίς λάθη, αλλά είχε στόχο και ο στόχος του ήταν το αρχαίο και το σύγχρονο κιτς. Βωμολοχική χυδαιότητα τότε, βωμολοχική χυδαιότητα τώρα, ασύδοτες ερμηνείες των κλασικών τότε, τα ίδια και τώρα.