Το τέταρτο κουδούνι

Η καλή Βαρβάρα Μαυρομάτη (φωτογραφία) ανέλαβε τη σκηνοθεσία – οι δοκιμές ήδη έχουν αρχίσει – στο εξαιρετικά ενδιαφέρον έργο του Αυστριακού Τόμας Μπέρνχαρντ «Ρίτερ, Ντένε, Φος» το οποίο θα παρουσιαστεί την προσεχή χειμερινή περίοδο στην «Σφενδόνη» της Αννας Κοκκίνου, σε καινούργια μετάφραση Ιωάννας Μεϊτάνη και με σκηνικά Εύας Μανιδάκη, με τον Δημήτρη Καταλειφό ως Φος «ο οποίος είναι (σ.σ. με τον τρόπο που ο συγγραφέας ορίζει τους τρεις ρόλους του έργου) ο Λούντβιχ», με την ίδια στο ρόλο της Ντένε «η οποία είναι η Μεγαλύτερη Αδελφή του» και την Ράνια Οικονομίδου ως Ρίτερ «η οποία είναι η Μικρότερη Αδελφή του».

Ο χολερικός, «μισάνθρωπος» αλλά ακέραιος Μπέρν-χαρντ, ο οποίος δε μασούσε τα λόγια του αλλά κατηγορούσε ευθέως κι έβριζε αδίστακτα τους πάντες και τα πάντα και κυρίως την πατρίδα του την Αυστρία και τη συμβιβασμένη με το Ναζισμό αυστριακή κοινωνία ξεσηκώνοντας αντιδράσεις, τιμούσε όσους ελάχιστους εκτιμούσε. Ακριβώς γι’ αυτό διάλεξε τον συγκεκριμένο τρόπο για να τιμήσει τους τρεις κορυφαίους γερμανούς ηθοποιούς που ερμήνευσαν τους ρόλους του έργου του όταν πρωτοπαρουσιάστηκε το 1986 στο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ σε σκηνοθεσία Κλάους Πάιμαν, δίνοντας μάλιστα τα επώνυμά τους στον τίτλο του έργου: την Ιλζε Ρίτερ, την Κίρστεν Ντένε – την οποία έχουμε δει στην Αθήνα, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, με τη βερολινέζικη «Σάουμπίνε» και σε σκηνοθεσία του Τόμας Οστερμάιερ και τις δυο φορές, το 2008 ως Μπιγκ Μάμα στην «Λυσσασμένη γάτα» του Τενεσί Γουίλιαμς και πέρσι ως Γκούνχιλντ Μπόρκμαν στον «Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν» του Ιψεν – και τον Γκερτ Φος.

Το έργο, στο οποίο ο Μπέρν-χαρντ αναφέρεται στις σχέσεις του φιλόσοφου αλλά νοσηλευμένου σε ψυχιατρικό άσυλο Λούντβιχ με τις μεγαλοαστές, ηθοποιούς αδελφές του, συνταιριάζοντας στο πρόσωπο του ήρωά του στοιχεία του αυστριακού φιλόσοφου Λούντβιχ Βίτγκενστάιν αλλά και του ανιψιού του Πάουλ, μας το πρωτογνώρισε στην Ελλάδα ο Λευτέρης Βογιατζής που το ανέβασε στην «νέα Σκηνή» του το 1990 / 1991 – επανάληψη την επόμενη σεζόν – με Ντένε την Λυδία Κονιόρδου, Ρίτερ την Ολια Λαζαρίδου και με τον ίδιο ως Φος. Εκτοτε ανέβηκε μόνον άλλη μια φορά: το 2008 / 2009 στο θέατρο «Δημήτρης Ποταμίτης» απ’ τον Κωνσταντίνο Κωνσταντόπουλο με τον ίδιο, την Μάντυ Λάμπου και την Μαρία Καψή.

Ιδού, λοιπόν, που υπάρχει σκηνοθέτης – Ντμίτρι Τσερνιάκοφ τ’ όνομά του – ο οποίος μπορεί ν’ ανεβάσει τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» του Τσαϊκόφσκι κάνοντας θέατρο. Συγκλονιστικό θέατρο. Σεβόμενος παράλληλα τη μουσική. Σκηνοθέτης που υποκλίνεται στον Πούσκιν του πρωτότυπου έργου. Που η παράστασή του, μ’ όλες αυτές τις λεπτές, σχεδόν κινηματογραφικές, πινελιές, μυρίζει Τσέχοφ. Που μπορεί να πείσει τη χορωδία να τραγουδάει πλάτη, να μετατρέψει τα δυο κομμάτια μουσικής μπαλέτου της όπερας σε οργανικά δεμένη «υπόκρουση», που μπορεί να βγάλει από τραγουδιστές της όπερας, νέους όπως η Εκατερίνα Σερμπατσένκο – Τατιάνα ή παλαιότερους όπως η Μακβάλα Κασρασβίλι-Λαρίνα, ερμηνείες εμβληματικές, που ν’ ανανεώσει το έργο χωρίς σκηνοθετισμούς αλλά με ευρήματα αντλημένα μέσα απ’ το λιμπρέτο και τη μουσική και – κυρίως – αρμονικά δεμένα μαζί της – που να βγαίνουν απ’ τα σπλάχνα του έργου, εξαντλητικά ψαγμένου.

Το πρώτο, τουλάχιστον, μέρος της παράστασης του Ρώσου Τσερνιάκοφ (φωτογραφία πάνω) με την Οπερα Μπαλσόι στο Μέγαρο Μουσικής, παράσταση που μας έφερε το Φεστιβάλ Αθηνών, ήτοι οι δυο πρώτες πράξεις, ό,τι καλύτερο έχω δει στη ζωή μου στην όπερα. Τι να σας λέω για τα σκηνικά, τα κοστούμια, τους συγκλονιστικούς φωτισμούς του Γκλεμπ Φιλτσίνσκι – αυτή η συγκλονιστική αίσθηση ενός μόνιμου λυκόφωτος…

Για την παράσταση «Γυναίκες» – «Τραχίνιες» / «Αντιγόνη» / «Ηλέκτρα» – του Ουαζντί Μουαουάντ και για την ενθουσιώδη υποδοχή της οποίας έτυχε στο Ηρώδειο σας έγραφα στο περασμένο «Τέταρτο Κουδούνι».

Εκείνο που εκτίμησα τελικά – κι ελπίζω να ήταν καρπός ώριμης σκέψης: οι γυναικείες οργανώσεις που ‘χαν ξεσηκωθεί για την παρουσία στην παράσταση των «Γυναικών» του τραγουδιστή Μπερτράν Καντά – εξαιρετικός, το μεγάλο ατού της παράστασης – ο οποίος έχει καταδικαστεί για τον – όχι εκ προθέσεως – φόνο της συντρόφου του, ηθοποιού Μαρί Τρεντινιάν, έχει εκτίσει την ποινή του κι έχει αποφυλακιστεί σύμφωνα με το νόμο, τελικά δεν αντέδρασαν. Και σοφά έπραξαν. Οι ανακοινώσεις τους, στις οποίες ενεπλάκη κι η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων, από παντού έμπαζαν – κάπου διάβασα να επιρρίπτονται ευθύνες στον Καντά (φωτογραφία κάτω) έως και για το θάνατο της μητέρας τής Μαρί, σκηνοθέτριας Ναντίν Τρεντινιάν, η οποία, εντούτοις, είναι εν ζωή…

Κατανοώ και σέβομαι απόλυτα την αντίδραση του πατέρα Τρεντινιάν που δήλωσε πως δε θα εμφανιστεί, όπως ήταν προγραμματισμένο, στην Αβινιόν, στο επίσημο πρόγραμμα του Φεστιβάλ της οποίας είναι ενταγμένες οι «Γυναίκες», παράσταση στην οποία εμφανίζεται ο άνθρωπος που σκότωσε την κόρη του. Ο οποίος, πάντως, απ’ ό,τι διάβασα, δήλωσε πως, τελικά, δε θα συμμετάσχει στις εκεί παραστάσεις σεβόμενος τα αισθήματα του Τρεντινιάν.

Αλλά ως προς τις εδώ αντιδράσεις εκείνο που εγώ ξέρω είναι πως ο Καντά έχει τιμωρηθεί και κανείς και καμιά δεν μπορεί ν’ αποκλείσει την επανένταξή του στις κοινωνικές διαδικασίες. Και να του απαγορεύσει να εμφανιστεί στη σκηνή και ν’ ασκήσει το επάγγελμά του. Δηλαδή, εμείς θα ‘πρεπε, όταν υπάρχουν, πια, σύλλογοι συμπαράστασης στους αποφυλακισθέντες, να ζητούμε απόσπασμα ποινικού μητρώου απ’ τους καλλιτέχνες; Και μάλιστα στη χώρα όπου για πάρα πολλά χρόνια ζητούσαν – και – απ’ τους καλλιτέχνες πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων; Ελεος, κυρίες μου!