Το δίλημμα του όρκου

Helen Schrecker

Many are the crimes: McCarthyism in America

ΕΚΔ:. Princeton university tress, 1999, σελ. 608, τιμή: 24 ευρω

Bob Blauner

Resisting McCarthyism

to sign or not to sign California’s loyalty oath

ΕΚΔ. Stanford university press, 2009, σελ. 328, τιμη: 24,50 ευρω

Angela Calomiris

Red masquerade: Undercover for the FBI

ΕΚΔ. j.b. lippincott, philadelphia, 1950, σελ: 284

Η πολιτική του μακαρθισμού επένδυσε στον «κομμουνιστικό κίνδυνο» προκειμένου να στραφεί συνολικότερα κατά του προοδευτικού κινήματος που είχε εμφανιστεί στα χρόνια της Μεγάλης Υφεσης. Η κατανόηση του φαινομένου προϋποθέτει τη μελέτη των νέων κοινωνικών, πολιτιστικών και πολιτικών όρων που δημιούργησε η μεταπολεμική ανάπτυξη, την εξέταση της δυναμικής επανεμφάνισης του αμερικανικού ονείρου και της αλληλεπίδρασης μεταξύ εθνικών και διεθνικών εξελίξεων σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον.

Η προσέγγιση της Helen Schrecker στο βιβλίο της «Many are the crimes: McCarthyism in America» κινήθηκε στον αντίποδα των ντετεκτιβικών αναζητήσεων που περιστρέφονταν μονότονα γύρω από το ερώτημα: «Ηταν εν τέλει ο Χ διάσημος μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος των Ηνωμένων Πολιτειών»; Η ιστοριογραφική αυτή τάση, που συνιστά εν μέρει ένδειξη της υπαγωγής της ιστορικής έρευνας στα κριτήρια της αγοράς, διαπλέκεται με την αναζήτηση των «κατασκόπων», αλλά και τις προσπάθειες πολιτικής νομιμοποίησης των μακαρθικών διώξεων. Αντίθετα, η Schrecker επιλέγει να στραφεί στο τίμημα της ατμόσφαιρας κομφορμισμού που επέβαλε η ψυχροπολεμική ατμόσφαιρα και στη διερεύνηση των κοινωνικών συνθηκών που την κατέστησαν κυρίαρχη.

Στην ίδια κατεύθυνση, ένα πρόσφατο βιβλίο για την περιστολή των ακαδημαϊκών ελευθεριών στα χρόνια του μακαρθισμού (Bob Blauner, «Resisting McCarthyism to sign or not to sign California’s loyalty oath») αναδεικνύει το κόστος που έχει η ανεξαρτησία της σκέψης σε συγκυρίες ιδεολογικής συμμόρφωσης. Ο «όρκος της πίστης» αποτελούσε ένα εργαλείο της μακαρθικής εποχής για την απομάκρυνση των αιρετικών από τις δημόσιες υπηρεσίες, τα πανεπιστήμια, τις εργατικές ενώσεις, τα σχολεία και τον στρατό.

Ο όρκος περιελάμβανε μεταξύ άλλων την αποκήρυξη του κομμουνισμού, καθιστώντας κάθε άρνηση υπογραφής του ύποπτη συνεργασίας ή συμμετοχής στις οργανώσεις των «ερυθρών». Το δίλημμα ήταν ιδιαίτερα σκληρό για εκείνους που ενώ δεν ήταν κομμουνιστές θεωρούσαν ότι η δημόσια αυτή δήλωση νομιμοφροσύνης παραβίαζε την προσωπική ελευθερία και έκφραση. Γύρω από το δίλημμα αυτό περιστρέφεται η ιστορία εκείνων των πανεπιστημιακών καθηγητών σε ιδρύματα όπως το Μπέρκλεϊ που εν τέλει αρνήθηκαν να υπογράψουν με τίμημα την απόλυσή τους. Οι μαρτυρίες των πρωταγωνιστών της ιστορίας, αλλά και εκείνων που υπερασπίστηκαν τον «όρκο πίστης», το πλούσιο αρχειακό υλικό και η συναρπαστική αφήγηση υπενθυμίζουν ότι οι οριακές καταστάσεις φέρνουν στην επιφάνεια με τον δικό τους ιδιαίτερο διαιρετικό – και απόλυτο – τρόπο τα όρια μεταξύ αντίστασης και συμμόρφωσης.