Ο λόγος της πλατείας

Επί βδομάδες ενόχλησαν, λοιδορήθηκαν, έγιναν αντικείμενο φόβου. Εντέλει ανήχθησαν σε υπολογίσιμο παράγοντα της τρέχουσας πολιτικής σκηνής, καθώς οι ραγδαίες εξελίξεις αποδόθηκαν εν πολλοίς σε αυτούς. «Η πλατεία νίκησε», είπαν έγκριτοι σχολιαστές αποδίδοντας μάλλον υπερβολική ισχύ στο κίνημα, είτε ως απειλή κατά της δημοκρατίας είτε ως μοχλό των εξελίξεων.

Η κύρια μομφή που αποδόθηκε στους «Αγανακτισμένους» αναφερόταν στην ασάφεια των πολιτικών τους αιτημάτων. Ακόμη χειρότερα, τους αποδόθηκε υστεροβουλία και ανευθυνότητα. «Οταν τα ‘τρωγαν ήταν καλά, τώρα που ήρθε ο λογαριασμός αρνούνται να πληρώσουν», είναι η επωδός που συνοδεύει συχνά τις κινητοποιήσεις. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα αμφισβητήθηκε το δικαίωμά τους να ομιλούν, καθώς δεν είχαν να πουν κάτι το συγκεκριμένο, κάτι που να προσομοίαζε στον τρέχοντα πολιτικό λόγο.

Φοβάμαι ότι οι πιο πάνω μομφές (και άλλες, χειρότερες) υπονοούν ότι αποκλειστικό δικαίωμα λόγου στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία έχουν τα θεσμισμένα πολιτικά κόμματα διά των ηγεσιών τους. Ειδικά στην ελληνική περίπτωση, αυτό εκχωρήθηκε προνομιακά και στα συνδικάτα, που έτσι κι αλλιώς συνιστούν συγκοινωνούντα δοχεία με την πολιτική εξουσία. Ομως οι σχολιαστές, ερευνητές και πανεπιστημιακοί που λοιδορούν σήμερα τους «Αγανακτισμένους» είναι εκείνοι που έχουν αποδώσει την ελληνική κρίση στην εξατομίκευση της πολιτικής, την ιδιωτικοποίηση του «κοινωνικού», την αναγωγή του συνδικαλισμού σε μηχανισμό κατασπατάλησης του δημοσίου χρήματος και επιδαψίλευσης προνομίων. Εχουν κατά καιρούς στηλιτεύσει το άδειασμα του κομματικού λόγου από οποιοδήποτε πολιτικό περιεχόμενο ή τη σύγκλιση Αριστεράς και Δεξιάς υπό την επέλαση της παγκοσμιοποίησης και τον θρίαμβο των αγορών. Γιατί λοιπόν τόση αυστηρότητα με ένα πολύμορφο κίνημα που ενδέχεται να μη διαθέτει καν πολιτικό πρόσημο;

Ισως διότι οι πλατείες της χώρας καταδεικνύουν με ωμό τρόπο το αναντίρρητο γεγονός ότι κάποιοι «έφαγαν πολύ περισσότερα» κατά τη διαδικασία πραγμάτωσης της νεοελληνικής μας ανάπτυξης. Οτι υφίσταται επομένως ένα ταξικό ζήτημα καθώς κάποιοι πρόκαναν να κατοχυρώσουν τα προνόμιά τους σε γη, χρήμα και εξουσία και άλλοι όχι. Οτι αιτήματα που σήμερα φαντάζουν απολιτικά, αντιφατικά, ανεδαφικά ή αλληλοαναιρούμενα δεν διαφέρουν και πολύ από τα τρέχοντα πολιτικά προγράμματα που συχνότατα θέλουν και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο.

Γιατί όμως δεν είπε κανείς επί δεκαετίες κουβέντα περί απειλής κατά του πολιτεύματος – κάτι που ξεστομίζεται σήμερα ελαφρά τη καρδία – όταν απέκλειαν την πόλη και τη χώρα με εξατομικευμένα αιτήματα φορτηγατζήδες, αγρότες, δάσκαλοι, οδοκαθαριστές και πανεπιστημιακοί, όταν μερικοί δεκάδες εκπαιδευτικοί παρέλυαν κάθε λειτουργία στην πρωτεύουσα επί δίμηνο, το λαϊκό κίνημα ακύρωνε μια ολόκληρη τετραετία την αναμόρφωση του Ασφαλιστικού (τώρα φυσικά πληρώνουμε κ.λπ.); Επί τριάντα επτά συναπτά έτη, το Σύνταγμα δεν κατάφερε να προστατεύσει την Πλατεία Συντάγματος. Οι Ελληνες έβγαιναν στους δρόμους με κάθε ευκαιρία, υπό κομματική κατά κανόνα σημαία, με ξεφτίδια πολιτικής σκέψης στη φαρέτρα τους, καταλύοντας τις ελευθερίες των εκάστοτε «άλλων» για να διαπραγματευθούν με το κράτος (σχεδόν ποτέ με ιδιώτες εργοδότες) τα βαφτισμένα σε πολιτικά ατομικά τους προνόμια, την τιμαριθμική τους προσαρμογή, τα συνταξιοδοτικά τους δικαιώματα.

Το γεγονός ότι οι «Αγανακτισμένοι» ομιλούν, συνιστά από μόνο του πολιτική παρέμβαση και διαθέτει την αυταξία του. Το γεγονός ότι διαφυλάσσουν και καθαρίζουν τον χώρο τους είναι πολιτισμική παρέμβαση σε μια Αθήνα περισσότερο βρώμικη παρά ποτέ. Πρόκειται για μια μορφή οριζόντιας, μη κομματικής πολιτικής, που δεν αμφισβητεί τους θεσμούς ως τέτοιους, ενώ αντλεί από κοινωνικά κινήματα όπως αυτό κατά της παγκοσμιοποίησης ή από την κουλτούρα της μη βιαίης αντίστασης. Η κυριότερη συνεισφορά τους είναι ότι υποχρεώνουν τα κόμματα να αναστοχαστούν τον ρόλο, τις μεθόδους και την ατζέντα τους. Ταυτόχρονα υποχρεώνουν την Ευρώπη να σκεφτεί την ελληνική περίπτωση με όρους πολιτικούς. Δεν είναι και λίγο.

Σ’ ό,τι αφορά τους υπερευαίσθητους εκ των βουλευτών και υπουργών ας συλλογιστούν για μια στιγμή την πρόκληση που συνιστά λ.χ. το κόστος στην ελληνική οικονομία των χιλιάδων ημιαέργων υπαλλήλων της Βουλής ή των πολιτικών και υπουργικών γραφείων με τις στρατιές αποσπασμένων και μετακλητών, τα δωρεάν αυτοκίνητα, τα πανάκριβα ταξίδια, τα κινητά, την ασφάλεια κ.ο.κ. Ας αποποιηθούν ορισμένα προνόμια (γιατί λ.χ. δεν έρχονται στο Σύνταγμα με το Μετρό; Το έκαναν πρωθυπουργοί πολύ πλουσιότερων χωρών) και τότε οι φαντασιοκοπήσεις περί κινδύνου εκτροπής θα εκπέσουν εκ των πραγμάτων.

ΥΓ. Η αδελφή στην κρίση Πορτογαλία περιόρισε, μόλις έμαθα, τους υπουργούς της σε έντεκα. Εμείς;

Ο Μιχάλης Μοδινός είναι περιβαλλοντολόγος και συγγραφέας