Αντίσταση στη φοβισµένη σιωπή

Πεζογράφηµα, βιογραφία, χρονικό, µαρτυρία, καταγγελία, η βιογραφία του ποιητή Οσιπ Μαντελστάµ από τη χήρα του Ναντιέζντα αποτελεί µια δήλωση υπεροχής της εξουσίας της ποίησης έναντι της εξουσίας του τρόµου
«Φεύγαµε κεφάτοι και γεµάτοι ολόχαρες ελπίδες, λησµονώντας ολότελα πόσο απατηλή και ύπουλη ήταν αυτή που τ’όνοµά της µου είχαν δώσει». Τα παραπάνω λόγια βγήκαν από το στόµα της Ναντιέζντα («ελπίδα» στα ρωσικά) Μαντελστάµ, τον Μάιο του 1937, λίγο µετά το τέλος της τρίχρονης εξορίας τουάντρα της, Οσιπ Μαντελστάµ,αρχικά στην πόλη Τσερντίν και στη συνέχεια στο Βόρονεζ στα Ουράλια Ορη. Ο λόγος της εξορίας του κορυφαίου, λυρικού όσο και τραγικού, ρώσου ποιητή ήταν µερικοί προσβλητικοί στίχοι πουέγραψε για τον Στάλιν, «του Κρεµλίνου τον βουνίσιο» µε «τα χοντρά τα δάχτυλά του (και) τα κατσαριδίσια τα µουστάκια του» που «σαν πέταλα τα διατάγµατα απανωτά σφυροκοπά, κι άλλον στο κούτελο τον βρίσκει, άλλον στο φρύδι, άλλον στο µάτι, άλλον στ’ αχαµνά». Εναν χρόνο αργότερα, τον Μάιο του 1938, ο Μαντελστάµ ξανασυλλαµβάνεται ως «εχθρός του λαού» και καταδικάζεται σε πέντε χρόνια καταναγκαστικά έργα για αντεπαναστατική δράση.

Ο θάνατος θα τον βρει στο Βλαδιβοστόκ, «Βορειοανατολικά Αναµορφωτικά Στρατόπεδα Εργασίας, 11ο παράπηγµα», τον χειµώνα του ίδιου έτους. Το σώµα του τάφηκε σε οµαδικό τάφο κάτω από τον πάγο της Σιβηρίας.

H επί 19 χρόνια σύζυγος και επί 42 χήρα του ποιητή έγραψε τη βιογραφία «Ελπίδα στα χρόνια της απελπισίας» διασώζοντας τη µνήµη του και καταγγέλλοντας παράλληλα τη φρίκη – την«κοσµική κόλαση» τουσταλινικού καθεστώτος. Ενός καθεστώτος το οποίο κατά τη δεκαετίατου ‘30 είχε συλλάβει 2.000 συγγραφείς, από τους οποίους µόλις 500 δεν εκτελέστηκαν ή δεν πέθαναν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ενός καθεστώτος τροµακτικού και ανθρωποκτόνου, «όπου κανένας δεν εµπιστευόταν τον άλλον» και όσοι κατάφερναν να επιβιώσουν «ζούσαν ανάµεσα σε ανθρώπους που χάνονταν στον άλλο κόσµο, τις εξορίες, τα στρατόπεδα,την Κόλαση, κι ανάµεσασ’ αυτούς που τους έστελναν στον άλλο κόσµο, τις εξορίες, τα στρατόπεδα, την Κόλαση».

Η Ναντιέζντα Μαντελστάµ, µετά τον θάνατο του άντρα της,αναγκάστηκε να περάσει από το καθεστώς του τρόµου στο καθεστώς της ανυπαρξίας.Μετακινούµενη από πόλη σε πόλη,στις αχανείς εκτάσεις της σοβιετικής αυτοκρατορίας, και κερδίζοντας κάποια χρήµατα διδάσκοντας ξένες γλώσσες και κάνοντας µεταφράσεις, η χήρα του «εχθρού του λαού» κατάφερε να επιβιώσει ώς το 1964, χρονιά που της επιτράπηκε να επιστρέψει στη Μόσχα.

Το 1970 το χειρόγραφο της «Ελπίδας στα χρόνιατης απελπισίας» στάλθηκεστη ∆ύση, όπου και εκδόθηκε, προκαλώντας «πολιτισµικό, κοινωνικό και πολιτικό σοκ», ενώ στη Σοβιετική Ενωση είχε ήδη κυκλοφορήσει σε σαµιζντάντ (αυτοσχέδιος παράνοµος Τύπος) προξενώντας τον πανικό στους εµπλεκόµενους, συγγραφείς κυρίως.


Επικίνδυνοι ψυχίατροι

Με τους «επικίνδυνους»ψυχίατρους και τιςιατρικές σχολές των ΗΠΑ τα έχει βάλει στο παρόν βιβλίο οColin Ross, κλινικός ερευνητής, ειδικός στις διασχιστικές διαταραχές, και όχι µε τη CIA. Βασισµένος σε ντοκουµέντα 15.000

σελίδων που του παρείχε η ίδια η CIA, ο συγγραφέας τεκµηριώνεικαι παράλληλα καταγγέλλει τις εκτεταµένες, διαδεδοµένες και συστηµατικ ές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωµάτων από αµερικανούς ψυχίατρους τα τελευταία 70 χρόνια. Παραβιάζοντας, όπως υπογραµµίζει ο Colin Ross, τον όρκο του Ιπποκράτη, οι αµερικανοί ψυχίατροι εκτελούσαν πειράµατα µε σκοπό την πρόκληση ελεγχόµενου διχασµού της προσωπικότητας, αµνησίας, απώλειας της προσωπικότητας, αλλαγών ταυτότητας και αλλοιωµένων συνειδησιακών καταστάσεων στα εµπλεκόµενα υποκείµενα.


Τέχνης περιδιάβαση

Η Αννίτα Παναρέτου στο τελευταίο της βιβλίο µάςπροσφέρει ένα αφηγηµατικό οδοιπορικό στα γεγονότα, ιστορικά, κοινωνικά και εικαστικά, που έλαβαν χώρα στην Αθήνα της περιόδου 1927-1944. Λίγα χρόνια µετά την καταστροφή της Σµύρνης, ο Κρίτων Ρωµανός, ένας διάσηµος ζωγράφος πορτρέτων που έχει αφήσει το Παρίσιγια να εγκατασταθεί στην Αθήνα, εµπλέκεται σε µια ιδιότυπη ερωτική σχέση µε τη ∆άφνη, κόρη φίλου του από τα παλιά. Πυρήνας του µυθιστορήµατος είναι η σχέση µεταξύ του καλλιτέχνη και της νεαρής κοπέλας, η οποία εξελίσσεται ταυτόχρονα µε µιαπεριδιάβαση σε έργα και πρόσωπα της ελληνικής τέχνης εκείνης της περιόδου, ενώ η παράλληλη ιστορία της σχέσης ενόςΑθηναίου και µιας Μικρασιάτισσας αναδεικνύει τις συνέπειες και τις δυσκολίες ξεπεράσµατος της εθνικής µας τραγωδίας.


Το µεσογειακό µοντέλο

Ισπανία, Ιταλία καιΕλλάδα, οι βασικές «πύλες εισόδου» των παράνοµων µεταναστών στην Ε.Ε., συστήνουντο αποκαλούµενο «µεσογειακό µοντέλο». Κοινό χαρακτηριστικό των χωρών του µοντέλου αυτού είναι η απουσία ανάλογης µεταναστευτικής εµπειρίας, ενώτο δηµογραφικό τους πρόβληµα – υπογεννητικότητα και γήρανση του πληθυσµού –, η υψηλή ζήτηση για ανειδίκευτο εργατικό δυναµικό και η παραοικονοµία τους τις καθιστούν αυτόµατα πόλο έλξης για τους µετανάστες. Πραγµατοποιώντας µια συγκριτικήπαρουσίαση της µεταναστευτικής πολιτικής – έλεγχος της εισροής µεταναστών, διαδικασίες ενσωµάτωσης – που ακολουθεί η κάθε χώρα, ο Κωνσταντίνος Καλοφώλιας µάς προσφέρει χρήσιµα συµπεράσµατατόσο για τα λάθη του παρελθόντος όσο και για τις (επιτακτικές) κινήσεις του µέλλοντος.


Σκυλίσια ζωή και βόλτες

Η Σοφία Ζαραµπούκα στα τελευταίατης βιβλία µάς παρουσιάζει µια άλλη πλευρά της δηµιουργικότητάς της. Εκτός από εικονογράφος γίνεταικαι κοµίστας. Γράφει ένα σενάριο µετατρέποντας τις ιστορίες των αδέσποτων φίλων τηςσε graphic novels πουαφηγούνται παραστατικά τις σκέψεις καιτις δραστηριότητές τους. Τα αδέσποτα περιπλανιούνται και παρατηρούν, σχολιάζουν και αποκρυπτογραφούν τις ανθρώπινες συµπεριφορές. Είναικατά κάποιοντρόπο ο καθρέφτης µας,καθώς δείχνουν µετα λόγια τους τα τρωτάµας σηµεία. Η ιδέα των εξανθρωπισµένων ζώων δεν είναι καινούργια, καθώς πλήθος συγγραφέων µεταφέρει τα ανθρώπινα στις κοινωνίες των ζώων. Στα «Αδέσποτα» αυτό γίνεται µε εξαιρετικά λεπτό χιούµορ.

Οι αδέσποτοιήρωες ούτε στιγµή δενχάνουν ταχαρακτηριστ ικά της φύσης τους: τηναγωνία γιατροφή, τις κρυψώνες, το οµαδικό πνεύµα. Ταυτόχρονα όµως µας βοηθούν να δούµε µέσα από τα µάτια τους το περιβάλλον όπου ζούµε και µας οδηγούν στη Θεσσαλονίκη.

Ο Κύων, ο ήρωας του δεύτερου βιβλίου της σειράς, ξεκινά λόγω έρωτα για ένα µεγάλο ταξίδι στη Θεσσαλονίκη συντροφιά µετη θεσσαλονικιάσκυλίτσα Λούλα – ένα ταξίδι γνωριµίας µε την πόλη και φυσικά µε τη Λούλα!

Εναςπρωτότυποςοδηγός γιαµικρά παιδιά που µπορούν, ακολουθώντας τα βήµατατων αδέσποτων να περιηγηθούν στην πόλη, ναµάθουν για κτίρια, πρόσωπα και πράγµατα και νανιώσουν τρυφερότητα και αισθήµατα ζωοφιλίας προς τους ανώνυµους συγκατοίκους των ελληνικών πόλεων.