Μπερτολούτσι: «Ο Μπράντο δεν ήθελε ούτε να µε βλέπει!»

Ο Ντε Νίρο ήταν ο star που έδωσε στην εναρκτήρια φιέστα του κόκκινου χαλιού και του 64ου Festival De Cannes τον τιµητικό Χρυσό Φοίνικα στον Μπερνάρντο Μπερτολούτσι. Γεγονός πολλών καρατίων. Ο πρώτος γιατί καµία ταινία του δεν κέρδισε το χρυσό έπαθλο. Ο δεύτερος, γιατί ως µεγαλοτσιφλικάς µε αντίπαλο τον προλετάριο Ζεράρ Ντεπαρντιέ, ήταν πρωταγωνιστής στο ποταµιαίο και άκρως πολιτικό «1900»

Ο76χρονος Μπερνάρντο Μπερτολούτσι παραλίγο να «εγκαταλείψει»τις Κάννες από αιφνίδιο εγκεφαλικό. Ετσι έφτασε στην απονοµή του τιµητικού Φοίνικα κυλιόµενος πάνω σε αναπηρικό καροτσάκι και λέγοντας «µου ταιριάζει – στις ταινίες µου συνήθως σκηνοθετώ µε τον φακό να πηγαινοέρχεταιπάνω σε Ντόλι (σ.σ.: ο µηχανισµός πάνω στον οποίο τοποθετείται κάµερα). Ετσι τώρα κι εγώ. Πάνω σε Ντόλι».

Αν αυτός ο «µισός» µε τόσο χιούµορκαι τόσο αστραφτερό µυαλό έχει υποστεί εγκεφαλικό,ε τότε όλοι εµείς οι κοινοί θνητοί είµαστε κάτι σαν βλίτα. Υπερβάλλω; Τώρα θα δεις. «Α, το “Τελευταίο ταγκό στο Παρίσι”. Ηταν τόσο µεγάλη η επιτυχία που παραλίγο να µε τρελάνει. Εµοιαζα µε τον Τζέιµς Κάγκνεϊ που σε µια ταινία του άνοιγε τα χέρια του και ούρλιαζε “I am on the top of the world” (είµαι στην κορυφή του κόσµου). Ο Μάρλον µε την ερµηνεία του µου έδωσε τόσα πολλά και τόσο ανεκτίµητα. Ανεπανάληπτος. Αλλά µετά τα γυρίσµατα δεν ήθελε να µε δει ούτε ζωγραφιστό. Τον καταλαβαίνω. Ηταν η πρώτη φορά που άνοιξε τον εαυτό του και έβγαλε τα σωθικά του.

Στην πραγµατικότητα σαν να γδύθηκε µπροστά στον φακό και να αποκάλυψεδηµοσίως τα µυστικά του. Τι εµπειρία… Κάποια Ρωσίδα µού είχε πει ότι στην ΕΣΣ∆ επειδή ήταν απαγορευµένη, ως µπουρζουάδικη και διαστροφική ταινία, όποιος τολµούσε να τηδει παρανόµως κινδύνευε να πάει φυλακή».

«Πρώτη φορά που ήρθα στις Κάννες ήταν το 1964 µε το “Πριν την Επανάσταση”. Η ιταλικήκριτική την έκαψε και την έθαψε. Η γαλλική την επαίνεσε. Οταν ήρθα µε το “1900” στην αρχή σκέφτηκα να την προβάλω εκτός διαγωνιστικού προγράµµατος. Σιγά, είπα µέσα µου, που θα αντέξουν να δουν µια ταινία πεντέµισι ωρών. Υστεραόµως όταν ανακοινώθηκε ότι πρόεδρος της επιτροπής ήταν ο Κώστας Γαβράς, πήρα τα πάνω µου. Θα την εκτιµήσει, είπα, επειδή κι αυτόςσκηνοθετεί πολιτικές ταινίες. Πάλι δεν πήρα Χρυσό Φοίνικα. Τώρα επιτέλους καταφέραµε να αναπαλαιώσουµε τον “Κονφορµίστα”. Μεταξύµας, η Γαλλική Ταινιοθήκη πρέπει να αναπαλαιώσει κι εµένα».

«Τον Μποµπ (εννοεί τον Ρόµπερτ Ντε Νίρο) τον γνωρίζω εδώ και πολλά χρόνια. Από το “1900”.

Nice guy. Οµως λιγοµίλητος. Αν ανοίξει το στόµα του είναι θαύµα. Το χειρότεροπου µπορεί να συµβεί σ’ εσάς τουςδηµοσιογράφους. Οσο για τον “Τελευταίο αυτοκράτορα” µετον οποίο κέρδισα έναν ωκεανό από Οσκαρ, ήταν το 1984 πάνω στα πρώτα σηµάδια δηµοκρατικώναλλαγών στην Κίνα. Εβλεπα χαµόγελα στα πρόσωπα του κόσµου. Ετσι για πρώτη φορά και µε εντολή του γραµµατέα του Κοµµουνιστικού Κόµµατος µάς επέτρεψαν να µπούµε στην απαγορευµένη πόλη και να δούµε τον θρόνο. Οταν τους ρώτησα αν κι αυτοί έχουν κάτι αντίστοιχο µε τη γαλλική Νουβέλ Βαγκ του Γκοντάρ και του Τριφό, µου είπαν “φυσικά” και µε συνόδευσαν στα στούντιο Σι Αν. Λίγο αργότερα απ’ αυτά τα στούντιο προέκυψε η γενιά του Ζανγκ Γίµου».

«Το Ιταλικό Σινεµά είναι στοιχειωµένο από τον νεορεαλισµό. Οµως σήµερα µερικοί νέοι παραβιά ζουν τους κανόνες όπως ο Σορεντίνο και ο Καρόνε. Σήµερα είναι η εποχή του 3D. Το “Avatar” άλλαξε την οπτική. Τι ταινία! Απέδειξε ότι τα επιτεύγµατα της τεχνολογίας είναι φιλικά και προς τις καλλιτεχνικές ταινίες. Παράδειγµα το “Πίνα Μπάους” του Βιµ Βέντερς. Ευελπιστώ κι εγώ να γυρίσω σε 3D την επόµενη ταινία µου. Η ιστορία προέρχεται από µυθιστόρηµα του Νικολό Αµανίτι. Αν το καταφέρω θα είµαι ο πρώτος σκηνοθέτης που γυρίζει σ’ έναν χώρο µε δύο µόνο πρόσωπα σε µια οθόνη τριών διαστάσεων». «Οσο για το σεξ στον κινηµατογράφο τι να πω; Θυµάµαι το “Τελευταίο ταγκό”. Τότε η φαντασίαµου είχε εκµαυλιστεί από το “Μάτι” του Ζαν Μπατάιγ. Μαζίµε τον Ναγκίσα Οσίµα που είχε γυρίσει την “Αυτοκρατορία των αισθήσεων” είχα την ίδια φιλοδοξία. Οι δύο εραστές κλεισµένοι ερµητικά σ’ ένα δωµάτιο να επιδίδονται στα πάντα. Σε πράγµατα που καµία φαντασίαδεν θα µπορούσε να συλλάβει. Να µηνανοίγουν ούτε πόρτες ούτε παράθυρα. Ηατµόσφαιρα να µυρίζει σπέρµα και υγρά από το αιδοίο. Οι εραστές να κολυµπάνε στις µυρωδιές τους. Ε, λοιπόν η τεχνική του κινηµατογράφου κατάφερε την τρισδιάστατη οθόνη. Οµως τις ανθρώπινες µυρωδιές ακόµα δεν µπορεί να τις µεταφέρει στις αισθήσεις του θεατή. Ciao ragazzi!».

∆.∆.

«Μπροστά στους γίγαντες είµαι νάνος»

Τα φλας άναψαν µε τον κοντοπίθαρο, φαλακρό και κουφό Γούντι Αλεν. Εβδοµήντα έξι ετών παρακαλώ. Συνοδευόµενος εκ δεξιών από την κουκλάρα Ρέιτσελ ΜΑΚΑΝΤΑµς και εξ ευωνύµων από το γαλλικό πλάσµα µε το όνοµα Λεά Σεϊντού. Της εναρκτήριας ροµαντικής κοµεντί «Μεσάνυχτα στο Παρίσι». Με δύο απώλειες. Ούτε η Μαριόν Κοτιγιάρ στο red carpet. «Μα περιµένει µπεµπέ», έλεγαν οι Γάλλοι. Ούτε η Κάρλα Μπρούνι. Αυτή δέσµια του Νικολά. Κοίτα να δεις!

Η Κοτιγιάρ υποδύεται την Αντριάνα.

Ερωµένη του Πικάσο. Ερωτευµένη όµως µ’ έναν ασήµαντο αµερικανό συγγραφέα (Οουεν Ουίλσον). Ο οποίος µαζί µε τη γυναίκα του (Ρέιτσελ ΜαΚΑΝΤΑµς) και τα πεθερικά του έχουν καταφθάσει στο Παρίσι προκειµένου εκείνος να εµπνευστεί από τα φαντάσµατα σπουδαίων πνευµάτων της δεκαετίας του ‘30. Ας πούµε Σκοτ Φιτζέραλντ, Χέµινγουεϊ, Νταλί (τον υποδύεται ο Εντριαν Μπρόντι) και τη διάσηµη Γερτρούδη Στάιν (Κάθι Μπέιτς). Ετσι κάθε βράδυ όταν οι καµπάνες χτυπήσουν µεσάνυχτα, µεταφέρεται στο παρελθόν. Και όταν θα πέσει πάνω στον ισπανό σκηνοθέτη Λουίς Μπουνιουέλ θα του προτείνει τη σουρεαλιστική ιδέα του «Αγγελου εξολοθρευτή». Και ο Ισπανός, για όσους δεν το θυµούνται, έχει σκηνοθετήσει αυτή την ταινία, έκπληκτος θα του πει «µα τέτοια πράγµατα δεν γίνονται στο σινεµά».

Κάπου εκεί εµφανίζεται και η Κάρλα Μπρούνι σε ρόλο ξεναγού. «Γίνεται», ρωτάει µε αφέλεια ο Αµερικανός, «ν’ αγαπάς ταυτοχρόνως δύο γυναίκες όπως ο Ροντέν;». «Φυσικά. Αυτός είναι the french way». Και µετά είναι να ρωτάς γιατί οι Κάννες έπαιξαν την ταινία του στην εναρκτήρια τελετή. Τέτοια διαφήµιση ούτε στα όνειρά τους. Ολα αυτά και άλλα χαριτωµένα γιατί «Σήµερα ο κόσµος είναι σκατά ενώ χτες κολυµπούσε σε ωκεανούς κουλτούρας. Κανένα θέµα δεν είναι άχρηστο αν είναι γραµµένο τίµια και γενναία». Και «Οταν κάποιος αγαπάει αληθινά ξεπερνάει τον φόβο του θανάτου».

Οµως όλα τα λεφτά η αυτοταπείνωσή του: «Αν συγκριθώ µε γίγαντες όπως Μπέργκµαν, Φελίνι, Κουροσάβα, δεν είµαι τίποτα. Απλώς ένας ελαφρύς, ρηχός και επίπεδος κινηµατογραφιστής. Μερικές από τις ταινίες µου είναι διασκεδαστικές, άλλες µέτριες και αρκετές είναι κακές. Και όταν γράφω τα λόγια ενός Σκοτ Φιτζέραλντ, το κάνω µε ευκολία γιατί οι ατάκες του είναι διασκεδαστικές. Αυτό µόνο ξέρω να κάνω. Νέος και επηρεασµένος από Γκοντάρ, Τριφό, Μπέργκµαν, ξεκίνησα µε τη φιλοδοξία µια µέρα να γίνω σπουδαίος καλλιτέχνης. ∆εν τα κατάφερα. Προσγειώθηκα. Τώρα όµως εµπιστεύοµαι περισσότερο τον εαυτό µου. Αλλωστε από ποιον µεγάλο συγγραφέα και διανοούµενο να εµπνευστείς; Ολοι οι µεγάλοι είτε είναι γέροι ή νεκροί. Αν και η εποχή µας είναι απογοητευτική και κατά βάθος θα ήθελα να επιστρέψω σε οποιαδήποτε άλλη πλην της σηµερινής, κάτι τέτοιο θα ήταν νοσταλγία, οφθαλµαπάτη, ουτοπία και παγίδα».

«Η γέννα είναι φόνος»

Καλύτερη ταινία µέχρι τώρα το «Πρέπει επειγόντως να µιλήσουµε για τον Κέβιν» («We need to talk about Kevin») της χαρισµατικής Βρετανίδας Λιν Ράµσεϊ µε πρωταγωνίστρια την εκπληκτική Τίλντα Σουίντον. Αν δεν της δώσουν Οσκαρ, θα διαπράξουν έγκληµα. Ολη η κλίµακα των ανθρώπινων συναισθηµάτων µαζί µέσα από τις εκφράσεις της. Ο θρόνος της Μέριλ Στριπ τρίζει από το ρεσιτάλ της «βουβής» Σουίντον. Το στόρι από το οµότιτλο µπεστ σέλερ του Λάιονελ Σράιβερ. Οπου ευκατάστατη µητέρα, ύστερα από το έγκληµα που έχει διαπράξει ο δεκαπεντάχρονος γιος της, βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης. Ενοχές, τύψεις, µνήµες, αυτοταπεινώσεις, επιθέσεις, όλα, µα όλα χωρίς λόγια αλλά µε άφθονες εικόνες που καθεµία µοιάζει µε πίνακα ζωγραφικής.

«Τι είναι το µαιευτήριο; Εξωτερικά µοιάζει σαν σκηνοθετηµένη ταινία µε ροζ κουδουνάκια. Στο βάθος είναι κάτι σαν σφαγείο. Κάθε γέννα µοιάζει µε φόνο», λέει η Τίλντα Σουίντον. «Το Καλό και το Κακό συνυπάρχουν σε κάθε άνθρωπο. Ποιος φταίει για τον Κέβιν; Η µητέρα του, η ανατροφή του, ποιος ξέρει. Αυτή η αµφιβολία, αυτή η σκιά είναι το θέµα της ταινίας». Σας βεβαιώ. Αν και το φιλµ είναι εσωτερικό και εσωστρεφές, δεν βαρέθηκα ούτε λεπτό. Τα υπόλοιπα τα αφήνω στην ψυχιατρική. Οι παιδοψυχίατροι θα το λατρέψουν!

Η ώρα της καλλιτεχνικής πορνογραφίας

Μετά τις εξοµολογήσεις έρχονται οι καλλιτεχνικές πορνογραφικές περιγραφές. Καλώς τη γυµνή βιτσιόζα Εµιλι Μπράουνινγκ. Η νεαρά, µε διάφανο κατάλευκο σώµα, πρωταγωνίστρια της «Ωραίας κοιµωµένης» («Sleeping beauty») της Τζούλια Λι από την Αυστραλία.

Πώς λένε «νουβό κουζίν»; Ετσι και «νουβό σεξ». Οπου µια µικρή, σχεδόν αφασική, τα κάνει όλα χωρίς κανένα ενδοιασµό. Και καταλήγει, έναντι διακοσίων δολαρίων την ώρα, σε µια υπηρεσία ευυπόληπτων µατσωµένων ανδρών. Την πλένουν, της κάνουν εξετάσεις αίµατος, ούρων και στη συνέχεια την τοποθετούν σερβιτόρα σε δείπνο γκουρµέ. «Η µήτρα σου», τηςλέει η αφεντικίνα, «είναι ναός. Μην τους αφήσεις να την διαπεράσουν»!

Απασες οι σερβιτόρες θεόγυµνες εκτός από µαύρες καλτσοδέτες και µαύρα, τρύπια εσώρουχα. Με άψογη τελετουργία σερβίρουν τους πλούσιους πελάτες. Στο τέλος το βίτσιοχτυπάει ταβάνι.Το κορίτσι θα πάρει υπνωτικό χάπι και αφού θα κοιµηθεί του καλού καιρού θα την επισκεφτεί ο πρώτος πελάτης. «Οχι διείσδυση», λέει η καλοντυµένη τσατσά. Ο πρώτος, που µοιάζει µε τον µακαρίτη τον Κατράκη σε παλιές δραµατικές ταινίες, την αγκαλιάζει και κοιµάται. Οδεύτερος, που µοιάζει µε τον Γιώργο Μούτσιο, πέφτει πάνω της µε το τσιγάρο, ύστερα αρχίζει τα βρωµόλογα.

Ολο λόγια. Ο τρίτος, που φέρνει προς τον Γκουσγκούνη, κάτι σαν παλαιστής, την αρπάζει και την ξαπλώνει.

Ολα «σαν». Ολα αποστειρωµένα. Ολα µηχανικά. Βαρέθηκα.

Ούτε πορνό δεν µπορούν να κάνουν την σήµερον ηµέραν!