Οι (αντι)προτάσεις του Πετσόπουλου

«OΟύγγρος λιμπερτίνος, που κατ΄ αρχάς γαμούσε σιωπηλός,(…), ήρχισε τώρα να λαγνοβοά από την γλύκαν του, και την ιδίαν στιγμήν, επετάχυνε τας γαμικάς ωθήσεις του εις το μουνί της ωσαύτως βαθέως τερπομένης νέας».

Πρόκειται για ένα απειροελάχιστο στιγμιότυπο από αυτά που αφηγείται ο Ανδρέας Εμπειρίκος στον «Μεγάλο Ανατολικό». Το οκτάτομο αυτό ερωτογράφημα του περίφημου υπερρεαλιστή ποιητή και ψυχαναλυτή εκδόθηκε 15 χρόνια μετά τον θάνατό του από την Αγραέναν οίκο που από την ίδρυσή του το 1979 εισήγαγε την ερωτική λογοτεχνία ως μία από τις κεντρικές πολιτικές (αντι)προτάσεις του.

Η αρχή είχε γίνει με την «Ιστορία του ματιού» του Ζoρζ Μπατάιγ, η οποία κυκλοφόρησε το 1980 σε μια εποχή που τα βιβλία του Σαντ, της τραβεστί Μπέτυς και του Ηλία Πετρόπουλου, ήσαν υπό διωγμόν χάριν των χρηστών ηθών. Είκοσι έξι χρονών τότε, ο εκδότης της Αγρας Σταύρος Πετσόπουλος θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί την συγκυρία και να «κερδίσει» μια απαγόρευση που θα τον έκανε πλούσιο. Ομως έκανε τα πάντα για να την αποφύγει, υπογραμμίζοντας έτσι την αντίθεσή του με τη σκανδαλοθηρία. Γι΄ αυτό και ακολούθησαν πολλά σπουδαία ερωτογραφήματα γραμμένα από τον Οβίδιο, τον Καζανόβα, τον Σαντ ή τον Μισέ, μέχρι τη Μαργκερίτ Ντιράς, την Ογκάουα, τον Τανιζάκι, τον Εμπειρίκο, τον Στάικο ή τον Κοροβίνη, καθώς και το ίδιο το αυθεντικό «Κάμα Σούτρα» με εξαιρετική εικονογράφηση. Μάλιστα η σημασία αυτής της σειράς πολλαπλασιάζεται, επειδή εντάσσεται στον υπόγειο διάλογο που «τρέχει» ανάμεσα σε όλους τους τίτλους της Αγρας, λογοτεχνικούς και δοκιμιακούς, διαμορφώνοντας το προφίλ της. Ενα προφίλ πολύ ιδιαίτερο στα ελληνικά πράγματα, ταυτισμένο με τις εμμονές του 57χρονου πια Πετσόπουλου, το οποίο προκύπτει ανάγλυφο από το «Βιβλίο των 1001 βιβλίων» της Αγρας. Μια έκδοση εορταστική με όλα τα εξώφυλλα που εκείνος σχεδίασε, (επίσης δύο συνεντεύξεις και τρία προγραμματικά κείμενά του, καθώς και κάποια σχόλια), η οποία μόλις κυκλοφόρησε, «κερασμένη» από τους στενούς συνεργάτες του.

«Στα δεκαοκτώ μου διάβασα τα “Γραπτά ή προσωπική μυθολογία” του Εμπειρίκου και την τριλογία “Ακυβέρνητες Πολιτείες” του Τσίρκα. Είναι τα βιβλία που μου άλλαξαν τη ζωή και τη ματιά στον κόσμο, βάζοντας στο κέντρο της ερμηνείας του τον έρωτα και την πολιτική», μου εξηγούσε προχθές ο ίδιος. «Οταν ξεκίνησα την Αγρα θέλησα λοιπόν να ασχοληθώ με τη λογοτεχνική και την καλλιτεχνική τους διαπραγμάτευση. Αν τώρα στα ερωτικά βιβλία της Αγρας υπάρχει κάποιο στοιχείο που μπορεί να σοκάρει, νομίζω ότι είναι επειδή μιλούν άμεσα για τον ερωτισμό με τον αρθρωμένο λόγο της τέχνης και όχι με τον συμβατικό και μικροαστικό τρόπο του καταναλωτικού ερωτισμού. Ολα δηλαδή έχουν να κάνουν με την αιχμηρότητα και τη μη συμβατικότητα των δημιουργών. Αυτός είναι ο δικός μας τρόπος να κάνουμε μια πολιτική παρέμβαση στην αντιμετώπιση του έρωτα από την ελληνική κοινωνία».

Πολιτική πρόταση είναι όμως και η βιβλιοφιλική αισθητική που εισήγαγε ο Πετσόπουλος (και την οποία τόσοι μιμήθηκαν έκτοτε) αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση, μέσα από καλλιτεχνικές εκδόσεις τσέπης, κεντρίζοντας έτσι αλλά και διαμορφώνοντας ένα πιο απαιτητικό κοινό. Είναι χαρακτηριστική η τυπογραφία που υιοθέτησε ως γνήσιο τέκνο του Φίλιππου Βλάχου, το πολυτονικό που διατηρεί, τα δοκιμιακά επίμετρα ή οι πλούσιες εισαγωγές που συνοδεύουν σχεδόν κάθε έκδοση της Αγρας (κάτι που καταξίωσε ειδικότερα τον περίφημο κατάλογο των αστυνομικών της), οι εξειδικευμένες παρουσιάσεις των συγγραφέων στα αυτιά των βιβλίων, τα φωτογραφικά τεκμήρια που προτείνουν μια διαφορετική προσέγγιση σε πρόσωπα και πράγματα… Διότι «δεν μπορείς να θέλεις να αλλάξεις τον κόσμο μέσα από τα κείμενα και ταυτόχρονα να αγνοείς ή να περιφρονείς την παιδεία σε επίπεδο αισθητικής».