Το μοναχικό ταξίδι ενός τεχνοφοβικού εμποράκου

Τι απομένει από την ιδιωτική σφαίρα στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης; Πόσο φίλος είναι ένας φίλος του facebook που ουδέποτε έχεις συναντήσει; Τι είδους επικοινωνία επιτυγχάνεις σ΄ ένα δείπνο με την κόρη σου όταν παίζετε αμφότεροι με τα κινητά σας; Αυτά και άλλα πολλά απασχολούν τον Κόου εδώ. Μόνο που το εξαντλητικό ταξίδι αυτογνωσίας του πρωταγωνιστή απειλεί να εξαντλήσει τον αναγνώστη. Το εντυπωσιακό: ο συγγραφέας το ομολογεί απολογούμενος
Η υπαρξιακή Οδύσσεια ενός μεσήλικου εμποράκου σηματοδοτείται από το επώδυνο ξεφλούδισμα του παρελθόντος. Τεχνολογική εισβολή, πολιτική αλλοτρίωση και οικογενειακή διάλυση σαρώνουν τα όποια υπολείμματα ιδιωτικότητας, βιαιοπραγώντας πάνω σε ένα πτώμα. Η εντέχνως μελαγχολική σάτιρα του δημοφιλούς Τζόναθαν Κόου βασίζεται στην υπόθεση εργασίας ότι η ανασύσταση μιας κατακερματισμένης κοινωνίας μπορεί να επιτευχθεί μέσω μιας κατακερματισμένης μετα-αφήγησης. Κι αυτό είναι το κύριο πρόβλημα του τελευταίου του βιβλίου που έχει ομοιότητες αλλά δεν καταφέρνει να φτάσει τη συνοχή και την εμβάθυνση που είχε επιτύχει στα πρώτα του βήματα, στο «Τι Ωραίο Πλιάτσικο».

Ο Μάξουελ Σιμ είναι ένας μέσος άνθρωπος κοντά στα πενήντα, όχι ιδιαίτερα ευφυής, χωρίς φιλοδοξίες, του είδους που συχνά έχει αναλύσει σε βάθος η αγγλοσαξονική λογοτεχνία. Χρειάστηκε η μεγαλοφυία του Τ. Σ. Ελιοτ για να αποκτήσει αρχετυπικές διαστάσεις ο Τζ. Αλφρεντ Προύφροκ. Ο Κόου επιχειρεί κάτι παρόμοιο εδώ και καταφέρνει να περιγράψει πειστικά τον περίγυρο του «εμποράκου» του. Μια μέση αγγλική πόλη, το Ουότφορντ, με κάνα δυο παμπ, ένα πολυκατάστημα και τα σχετικά, που περιγράφει με ικανοποίηση ο ήρωάς μας στον συνταξιδιώτη του επιστρέφοντας από το Σίδνεϊ όπου επισκέφτηκε τον πατέρα του σ΄ ένα ταξίδι- φιάσκο μετά την εγκατάλειψή του από σύζυγο και κόρη. Ο Σιμ απέχει από τη δουλειά του εδώ και έξι μήνες πάσχοντας από κατάθλιψη μετά τον χωρισμό και τη διαπίστωση ότι έχει καμιά εβδομηνταριά φίλους στο facebook, αλλά οι μόνες εισροές στο μέιλ του είναι διαφημιστικά εταιρειών που υπόσχονται μεγέθυνση πέους. Επιθυμεί διακαώς ανθρώπινη επικοινωνία αλλά το μόνο που εισπράττει είναι η σιγή του τηλεφώνου, μια ληστεία στο πάρκο, ο θάνατος του συνεπιβάτη, η ταπεινωτική παρεξήγηση των προθέσεων μιας νεαράς ύπαρξης και η απόμακρη βουή των αυτοκινητοδρόμων που διασχίζουν τη μετα-θατσερική, μεταμπλερική Βρετανία.

Κι όμως η ανθρωπότητα δεν βρίσκεται και τόσο μακριά του. Ενας παλιός φίλος τού προσφέρει δουλειά στην προώθηση μιας οικολογικής οδοντόβουρτσας προς χάριν της οποίας θα απαιτηθεί να διασχίσει τη χώρα μέχρι τις απώτατες εσχατιές της- τα νησιά Σέτλαντ της Σκωτίας. Το ταξίδι θα αποδειχθεί μια επώδυνη καταβύθιση στο παρελθόν. Η Αγγλία των παιδικών του χρόνων έχει αλλάξει, ο τριτογενής τομέας θριαμβεύει, η αποβιομηχάνιση καλά κρατεί, αλλογενή πολιτισμικά πρότυπα και αξίες έχουν εισβάλει. Μια σειρά ντοκουμέντων- με συγγραφείς τη γυναίκα του, τον πατέρα του, μια παιδική φίληθα καταρρίψουν κάθε ίχνος αυτοεκτίμησης σ΄ αυτό το ταξίδι αυτογνωσίας. Η ανθρώπινη επαφή θα αποδειχθεί αδύνατη, ακόμη και όταν όλα μοιάζουν να οδεύουν προς αίσιο τέλος, όπως η παρ΄ ολίγον ερωτική συνεύρεση με την παιδική φίλη στο αρχοντικό της. Στα πρόθυρα της τρέλας και δεχόμενος αλλεπάλληλες κλωτσιές, ο Μαξ Σιμ θα βρεθεί ημίγυμνος και μεθυσμένος έξω από το Αμπερντίν με εκατοντάδες οδοντόβουρτσες στο πορτμπαγκάζ του.

Τέλος; Κι όμως όχι. Ο ήρωας θα αναστηθεί, θα ξαναπάρει τη δουλειά του, θα ταξιδέψει και πάλι στην Αυστραλία επιχειρώντας να τα βρει επιτέλους με τον πατέρα του, θα συναντήσει μια Κινέζα που είχε αποτελέσει το αντικείμενο των οραμάτων του, για να τη χάσει αμέσως μετά και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, σε μια αναίτια μετα-αφηγηματική, μεταμοντέρνα στροφή, μιμούμενος τον Πολ Οστερ και τον Μάρτιν Εϊμις, ο Κόου θα εμφανισθεί αυτοπροσώπως για να δηλώσει στον Σιμ ότι όλα τούτα δεν ήταν παρά μια μυθιστορηματική κατασκευή. Για μια ακόμη φορά το μέλλον αποδεικνύεται άδηλο και η αμηχανία του συγγραφέα εμφανής.

Ο κατακερματισμός του υλικού δεν υπηρετεί τη δομή της αφήγησης. Οι συμπτώσεις είναι υπερβολικά πολλές. Ο παραλληλισμός του Σιμ με κάποιον ιστιοπλόο που αυτοκτόνησε επιχειρώντας ανεπιτυχώς να φαλκιδεύσει την πορεία του γύρω από τον πλανήτη, είναι τραβηγμένος, όπως και οι συζητήσεις του με τον δορυφορικό του πλοηγό. Και όμως η ζωντάνια της γραφής, το λελογισμένο χιούμορ και η αγωνία του Κόου για τη σύγχρονη πραγματικότητα διασώζουν εντέλει το έργο.