«Και στην Κατοχή ποίηση διάβαζαν»

Είναι οι τέχνες και τα γράµµατα πολυτέλεια σε καιρό κρίσης; Η εναρκτήρια εκδήλωση του κύκλου «Λέξεις και Σκέψεις» στη Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών του Ιδρύµατος Ωνάση µε τα δύο στρογγυλά τραπέζια έδωσε τις δικές της απαντήσεις
Περπατώ σε µια πόληγεµάτη σκουπίδια. Χωράει στη σκέψη, τη δράση, την καθηµερινότητά µου ο Πολιτισµός; «Τέχνη ή συγκοµιδή σκουπιδιών; Για να προχωρήσει η κοινωνία θέλει και τα δύο», απαντά η συγγραφέας Ερση Σωτηροπούλου, συµπυκνώνοντας το ερώτηµα που κλήθηκαν να απαντήσουν δύο τραπέζια και µία σειράπροσώπων χθες στηΣτέγη Γραµµάτων και Τεχνών του Ιδρύµατος Ωνάση.

Στο πρώτο τραπέζι που συντόνισε η Κατερίνα Οικονοµάκου, συµµετείχαν οι Βασίλης Καραποστόλης, Παναγής Παναγιωτόπουλος, Μίλτος Πεχλιβάνος, Εύα Στεφανή και Ερση Σωτηροπούλου.

«Ο πολιτισµός είναι πολυτέλεια, όχι ως δευτερεύουσα ανάγκη – πολύ περισσότερο σήµεραπου διαχέεται στην κοινωνία… Εως τώρα οι εκδοτικοί οίκοι είχαν µια επεκτατικότητα τίτλων, αλλά δεν δούλεψαν για την επέκτασητου αναγνωστικού κοινού. Επίσης, είχαµε µια µετάκληση µεγάλων ονοµάτων στην πολιτιστική παραγωγή. Αλήθεια, πέρυσι η φιλοξενία της οικογένειας Κόπολα σε τι ωφέλησε το Φεστιβάλ Κινηµατογράφου στη Θεσσαλονίκη;» αναρωτήθηκε ο Παναγής Παναγιωτόπουλος, λέκτορας Κοινωνιολογίας στο Τµήµα Πολιτικής Επιστήµης και ∆ηµόσιας ∆ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών.

Το ζητούµενο; «Να κερδηθείτο στοίχηµα µιας υψηλής µέσης κουλτούρας που όλοι θα µετέχουµε», πρόσθεσε.

«Η τέχνη σήµερα µετατρέπεται σε πρόχειρο αντίδοτο στην καθηµερινή επισφάλεια, ο καλλιτέχνης δεν είναι υψηλός παρηγορητής αλλά ειδικός θεραπευτής, αυξήθηκαν τα βιβλία που συµβουλεύουν πώς να κάνεις φίλους, καριέρα και άλλα. Η τέχνη όµως έχει µόνο µία αποστολή, να εγκαταστήσει τον αναγνώστη, ακροατή, θεατήσε ένα άλλο Είναι. Και αυτή ακριβώς η οντολογική συνθήκη της τέχνης εγκαταλείπεται», είπε ο Βασίλης Καραποστόλης, καθηγητής Πολιτισµού και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήµιο Αθηνών.

Ο Μίλτος Πεχλιβάνος µίλησε µε εικόνες από τρέιλερ θεατρικών παραστάσεων από τη βερολινέζικη εµπειρία του. «Το είδαµε ήδη και στην Ελλάδα, εµπνεόµενα έργα από την κρίση όπως η νουβέλα “Λαγού Μαλλί” του ΓιάννηΜακριδάκη. Η τέχνη οφείλει να δίνει φωνή σε αποκλεισµένους και να ενθαρρύνει την αλληλεγγύη»,είπε ο καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Ελεύθερο Πανεπιστήµιο του Βερολίνου.

Το δεύτερο τραπέζι είχε τη δικήτου βαρύτητα, παρόντος του Κώστα Σηµίτη στο ακροατήριο.

Ο Ρόντρικ Μπίτον, ο Νίκος Θέµελης, ο Αναστάσιος-Ιωάννης Μεταξάς, ο Γιώργης Γιατροµανωλάκης προσέγγισαν το θέµα. Ο πρώτος αποκάλυψε πως σε πολύ χειρότερες ιστορικές περιόδους η τέχνη δεν ήταν πολυτέλεια. «Στην Κατοχή, ας πούµε, διαβάζονταν ποιήµατα. Ο Σεφέρης που είχε αφήσει στοιβαγµένα στην οδό Κυδαθηναίων εκατοντάδες αντίτυπα ποιηµάτων, επέστρεψε από την εξορία το ‘44 και τα βρήκε εξαφανισµένα. Η ποίηση σε καιρούς χαλεπούς γίνεται πράξη κατάφασης ενάντια στην πείνα αλλά και ενάντια στον αδελφοκτόνο πόλεµο», συµπλήρωσε ο καθηγητής Νεοελληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Λογοτεχνίας στο King’s College του Λονδίνου. «Γιατί να ανακαλύψουµε παραπέρα το Σύµπαν χωρίς τη συνείδηση του εαυτού µας, κάτι που κατορθώνεται µέσω των τεχνών και των γραµµάτων;», αναρωτήθηκε ο Γιώργης Γιατροµανωλάκης, οµότιµος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήµιο Αθηνών, επαναφέροντας το θέµα της σπουδαιότητας τωνκοινωνικών επιστηµών σε µια τεχνοκρατική κοινωνία.

Και εν µέσω ∆ΝΤ και κρίσης.


Μπροστά στην ολική κρίση

Ο Νίκος Θέµελης κατέθεσε στη συζήτηση πως η Τέχνη και τα γράµµατα είναι αγαθά µε τα οποία ενισχύεται ο κοινωνικός ιστός και δυναµώνει η κοινωνία των πολιτών, κεντρίζουν τον προβληµατισµό, οξύνουν την κριτική στάση. Με µια περιγραφή της κρίσης (ολική τη χαρακτήρισε)σε πολιτικό σύστηµα και κοινωνία, διαπίστωσε πως η αυτονοµία του δηµιουργού απειλείται, αν καιείναι εντυπωσιακό πόσοι επιµένουν ενώ το ζητούµενο είναι η µεγαλύτερη διεύρυνση της κοινωνικής βάσης των αποδεκτών της Τέχνης.