Από τον «Μπεν Χουρ» έως τα «Ημερολόγια Μοτοσυκλέτας»

Η μεγάλη πολιτισμική παραγωγή γύρω από το θέμα, η οποία εντείνεται στον εικοστό αιώνα, έλκεται ακριβώς από αυτήν την πτυχή. Από τα διηγήματα του Ρώσου Αντρέγιεφ σε αυτά του Τζακ Λόντον (ιδιαίτερα το «Κoolau the Leper» ) ή το μυθιστόρημα του Γκριν Α Βurnt Οut Case, κι από το Μπεν Χουρ στα Ημερολόγια Μοτοσυκλέτας, η λέπρα γίνεται σύμβολο και της απόλυτης καταδίκης κι ετερότητας, αλλά και της υπέρβασής τους (διά τους θάρρους όσων προσεγγίζουν, συμπαρίστανται, συνοικούν με τους λεπρούς)· και του κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά και του αγώνα εναντίον του· και της παθητικότητας, αλλά και της εξέγερσης. Αυτή η γραμμή φαίνεται να ακολουθείται και στην Ελλάδα, όπου με το θέμα καταπιάνονται, μεταξύ άλλων, και ο Βικέλας, ο Πικρός, ο Νίκος Νικολαΐδης, ο Γουλιέλμος Αμποτ. Πληθαίνουν μάλιστα κάποια στιγμή, μετά το 1930, οι φωνές που ζητούν να βελτιωθεί η κατάσταση νοσηλείας των λεπρών και βλέπουν στην ιστορία του αποκλεισμού τους την ευρύτερη ιστορία της κοινωνικής αδικίας. Ετσι ο Θέμος Κορνάρος θα γράψει το 1933 τη συγκλονιστική του νουβέλα Σπιναλόγκα,όπου η περιγραφή των πληγών, των σάπιων σωμάτων, των ζωντανών- νεκρών, συνδυάζεται με την κραυγή εναντίον εμπόρων και γιατρών που τους εκμεταλλεύονται. Και η Γαλάτεια Καζαντζάκη θα επανέλθει, με δύο δημοσιογραφικά άρθρα στον «Ριζοσπάστη» του 1935, για να «καταγγείλει αδίστακτα» τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των λεπρών. Τη θέση του νιτσεϊκού μηδενισμού έχει πια πάρει η σοσιαλιστική/ νεωτερική ευφορία. Καθώς το φάρμακο είναι πια ορατό στον ορίζοντα, οι λεπροί, από ζωντανοί νεκροί, παρίες και αισθητιστικά σύμβολα της παραίτησης, αντιμετωπίζονται πλέον, ίσως πιο ξεκάθαρα από ποτέ, ως κοινωνικοί ήρωες.