Βισνιόβιι Σατ, όπως Βυσσινόκηπος

Η ΕΞΑΨΗ: Ενας Μοσχοβίτης έχει τη δυνατότητα να δει έξι διαφορετικά ανεβάσματα του «Βυσσινόκηπου» μέσα σε έναν χρόνο. Η Αθήνα φλερτάρει ανοιχτά μ΄ αυτό το ρεκόρ. Κι αν ποσοτικά δεν μπορεί να το χτυπήσει στα ίσα, ποιοτικά πάντως έχει κάνει το κατά δυναμιν. Ανάμεσα στο κοινό που γέμισε ασφυκτικά το χαώδες «Μπάντμιντον» την περασμένη εβδομάδα, είδαμε πολλούς ανθρώπους της τέχνης και της πολιτικής, αλλά το χρώμα στην πλατεία και στα φουαγιέ το έδωσαν οι Ρωσίδες της Αθήνας. Καλοντυμένες και χτενισμένες στην τρίχα έφταναν κατά γυναικοπαρέες σκορπίζοντας στην ατμόσφαιρα το τιτίβισμα της γλώσσας τους. Επιτέλους, θα ακούσω τον «Βυσσινοκηπο» στη γλώσσα που γράφτηκε! Αυτό ήταν για μένα το πρώτο δέλεαρ και δευτερευόντως η ίδια η παράσταση με την υπογραφή του μυθικού Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας.

ΦΡΟΥΤΟΣΑΛΑΤΑ: Είναι πράγματι συγκινητικό και αισθητικά συνταρακτικό να ανιχνεύεις πίσω από το άκουσμα τον ίδιο τον Τσέχωφ, κι ας μην καταλαβαίνεις γρι από ρώσικα. Ομολογώ ότι αφιέρωσα πολύ χρόνο στην ηχητική μπάντα, ένας λόγος παραπάνω που χρόνια τώρα προσπαθούσα ανεπιτυχώς να δω ποια γλώσσα είναι πιο κοντά στην αλήθεια: Τα ελληνικά που μεταφράζουν το «Βισνιόβιι Σατ» ως «Βυσσινόκηπο», τα γαλλικά που τον λένε «Cerisier» ή τα αγγλικά που επιμένουν στο «Cherry Οrchard». Ηταν κερασιές ή βυσσινιές τα δέντρα που στοίχειωσαν τη νιότη της Λούμπα Αντρέγιεβνα και προετοίμασαν τη μελλοντική της απάθεια; Οι εξηγήσεις που μου έδωσαν στο διάλειμμα οι Ρωσίδες της μπροστινής σειράς με μπέρδεψαν ακόμη περισσότερο, αφού μου μετέφρασαν ως κεράσι το «βίσνια» που εγώ άκουγα σαν βύσσινο. Και για να μου το κάνουν ακόμα χειρότερο, αντιπαρέθεσαν το «τσερέσνια» που στα ρώσικα σημαίνει, λέει, βύσσινο, ενώ εγώ σ΄ αυτή τη λέξη άκουγα το φώνημα cherry.

Βαβέλ…

Η ΛΙΟΥΜΠΑ: Οπως και να το πει κανείς το κερασάκι (ή το βυσσινάκι)

σ΄ αυτήν την υπέροχη τούρτα ήταν μακράν η Ρενάτα Λιτβίνοβα, η πρωταγωνίστρια της παρά στασης. Οι ψαγμένοι του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ίσως να την είχαν εντοπίσει το 2004 στο πειραματικό φιλμ του Πίτερ Γκριναγουέι «Τhe Tulse Luper Suitcases». Βραβευμένη σεναριογράφος, ντοκιμαντερίστα και κινηματογραφική ηθοποιός, αυτός είναι ο πρώτος θεατρικός ρόλος της, είτε το πιστεύετε είτε όχι. Το τι είδε πάνω της ο σκηνοθέτης της παράστασης Αντολφ Σαπίρο κάνει μπαμ από το πρώτο δευτερόλεπτο. Τα οφθαλμοφανή φυσικά της προσόντα σε συνδυασμό με την απίστευτη τεχνική της έφτιαξαν μια Λιούμπα μετρημένα ευαίσθητη, μετρημένα μοιραία, μετρημένα εκνευριστική και μετρημένα απεγνωσμένη, ακόμα και τη στιγμή που μέσα της παραδέχεται ότι ο Λοπάχιν έχει δικιο και ότι ο Βυσσινόκηπος το δίχως άλλο θα γίνει μια μέρα οικοδομήσιμα οικόπεδα για αρχοντοχωριάτες. Δεν ξέρω αν στο σωματικό παίξιμο την καθοδήγησε ο σκηνοθέτης ή ήταν αυτή που από ένστικτο τού χαρισε τη Λιούμπα της δεύτερης σκηνής, κυρτωμένη με το σβέρκο και τα άκρα σε μερική παράλυση. Ο σκηνογράφος πάντως άδραξε αμέσως την ευκαιρία ντύνοντάς την με ένα μεταξωτό ρούχο που ακολουθούσε και υπογράμμιζε τις δηλώσεις του σώματός της. Ευτυχισμένες θεατρικές στιγμές.

ΚΑΙ ΕΜΕΙΣ: Στο τέλος του έργου, θέλοντας και μη, άρχισα τις συγκρίσεις της παράστασης του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας με όσους «Βυσσινόκηπους» είχα μέχρι τότε δει. Θυμήθηκα κάποιες Λιούμπες που βαλάντωναν από το συναίσθημα σαν λαϊκές ενζενί χωρίς επ΄ ουδενί να ανακαλούν την ιστορία και την αριστοκρατική καταγωγή της θεατρικής περσόνας. Θυμήθηκα κάτι Λοπάχιν λάβρους και βάρβαρους, να θέλεις να τους χαστουκίσεις χωρίς ίχνος από την ευθύτητα αλλά και τον τρόμο με τον οποίον ένα πρώην φτωχόπαιδο υποδεχόταν τον όψιμο πλουτισμό του. Θυμήθηκα Βάριες θεούσες, Επιχόντοφ καρικατούρες και κάποιους Πέτια σαν να έχουν ξεπηδήσει από τις γραμμές του ΠΑΜΕ. Λυπάμαι που το λέω, αλλά, αν όχι η εντοπιότητα, πάντως η παράδοση είναι, μεγάλη, πολύ μεγάλη υπόθεση.