Εγκλωβισµένοι στο κονσερβοκούτι

Για να καταλάβετε, λοιπόν, την κολοσσιαία διαφορά που χωρίζει το αληθινό δηµιούργηµα από το αγοραίο, γυαλιστερό, χολιγουντιανό περιτύλιγµα. Βάλτε πλάι πλάι δύο ταινίες του ίδιου σκηνοθέτη. Του Βόλφγκανγκ Πέτερσεν.
Από εδώ η αµερικανική χάρτινη «Τροία» του 2004. Από εκεί το γερµανικό αριστούργηµα «Das Βoot». Δόκτωρ Τζέκιλ και Μίστερ Χάιντ, εντελώς!

Μέχρι το 1981 ο γερµανικός κινηµατογράφος καθόταν πάνω σε τρεις πυλώνες. Κατά δική µου, αξιολογική σειρά:

Ράινερ Βέρνερ Φασµπίντερ, ένα από τα πιο αυθεντικά και άκρως ταλαντούχα πλάσµατα που προέκυψαν από την έβδοµη τέχνη του περασµένου αιώνα. Τα ‘κανε όλα µονοκοπανιά. Αλκοόλ, ναρκωτικά, αγόρια, κορίτσια, ταινίες, θεατρικά. Ολα. Από το 1966 µέχρι το 1982 που εγκατέλειψε – µόλις 37 ετών – σκηνοθέτησε καµιά σαρανταριά ταινίες κάνοντας τη ζωή του ρηµαδιό. Δικαίωµά του. Δεύτερος ο Βιµ Βέντερς.

Συνοµήλικος του Φασµπίντερ. Μια χαρά ο τύπος. Ζει και βασιλεύει και σε ευρωπαϊκές επιτροπές προεδρεύει. Τρίτος ο Βέρνερ Χέρτσογκ. Τρία χρόνια µεγαλύτερός τους. Κάπου στα 65. Με µια µόνο µεγάλη στιγµή, το «Αγκίρε η µάστιγα του θεού» (Αguirre, der Ζorn Gottes) του 1972. Εκτοτε τίποτα το σπουδαίο και αληθινό.

Ο Βέντερς µάς είχε πάρει τα µυαλά. Α, λέγαµε, κάπου το 1976. Τι ταινιάρα το «Ιm Lauf der Ζeit» (Στο πέρασµα του χρόνου). Υπερβολές, το ξανάδα και πήγαινα τουαλέτα από βαρεµάρα. Τότε ήταν. Τώρα κουράστηκε. Σκούριασε. Ξεπεράστηκε.

Εννιά στα δέκα «αριστουργήµατα», µε το πέρασµα του χρόνου µετατρέπονται σε κειµήλια. Τέλος πάντων. Τότε, λοιπόν, προσπεράσαµε τον Βόλφγκανγκ Πέτερσεν. Του 1941. Πάνω κάτω της ίδιας γενιάς µ’ αυτούς τους τρεις πυλώνες που είχαν στρογγυλοκαθήσει στο µυαλό µας και τις επιλογές µας. Μ’ αυτούς κάναµε τους σπουδαίους. Στις παρέες, στα καφενεία και τα κορίτσια. «Είδες την “Αλίκη στις πόλεις”; Του Βέντερς κι αυτό. Μούγκα η γκόµενα. Τι ‘ναι αυτό; Τρώγεται; Για να της δείξεις λοιπόν, την πήγαινες στην αίθουσα κι εκείνη, τι να έκανε; Εκρυβε την πλήξη της. Επειτα, έτσι για να κάνεις τον καµπόσο, καθόσουν και εξηγούσες τη σηµειολογία Βέντερς. Απώτερος σκοπός, το κρεβάτι. Αλλοτε έπεφτε, άλλοτε έφευγε!

Τότε λοιπόν προσπεράσαµε το «Das Βoot». Ελα µωρέ, µια πολεµική περιπέτεια είναι.

Ασε που αθωώνει τους ναζί.

Βλακείες. Πέρασαν τα χρόνια. Ωσπου κάπου στη δεκαετία του ‘90 το ίδιο «υποβρύχιο» επανέρχεται δριµύτερα µε τη βερσιόν director’s cut. Διάρκειας τρεισήµισι ωρών. Εµεινα να χάσκω σαν παλιάλογο. Τhis is a masterpiece!

Η πρώτη ύλη, το λογοτεχνικό κείµενο ντε, είναι έµπνευσης και υπογραφής του Lothar G. Βuchheim (1918-2007). Φοβερός τύπαρος. Συγγραφέας, ζωγράφος και συλλέκτης. Η σύλληψη του «Das Βoot» µοναδική. Ολα κάτω από τη θάλασσα. Ολα τα µέλη του πληρώµατος µιας άρτιας εξοπλισµένης και πανούργας µηχανής του χιτλερικού στρατού, εγκλωβισµένα σε ένα χαλύβδινο κονσερβοκούτι. Εφιαλτικό. Ο,τι πρέπει για ταινία και τρόµο αληθινό. Ετσι αντιστρέφονται οι όροι. Ο επι τιθέµενος αιχµάλωτος του εργαλείου του. Ο ράµπο ρακένδυτος. Ο ΟΥΚάς θεόγυµνος. Οι νάρκες πέφτουν, οι πύραυλοι καταφθάνουν και οι ναύτες µε τους αξιωµατικούς να τρέµουν. Η ίδια σύλληψη και στο επίσης αριστοτεχνικό «Lebanon» (Λίβανος) του Σάιµιουελ Μόαζ από το Ισραήλ που κέρδισε το Χρυσό Λιοντάρι στην Μόστρα της Βενετίας του 2009. Οι µάγκες, οι λεβέντες και οι λοκατζήδες του Ισραήλ «σφραγισµένοι» κι αυτοί, σε θωρακισµένο κονσερβοκούτι.

Το σκηνοθετικό αποτέλεσµα απ’ αυτή την υποθαλάσσια περιπλάνηση της τάχα µου ακατανίκητης γερµανικής µηχανής, µοναδικό στα χρονικά των War Μovies. Ο Βόλφγκανγκ Πέτερσεν κεντάει σε κάθε στιγµή. Ο χρόνος για τον θεατή συστέλλεται. Η µισή ώρα µοιάζει µε δευτερόλεπτα. Ο χρόνος για τους «ποντικούς» διαστέλλεται. Το λεπτό ένας αιώνας. Επειδή ο θεατής ταυτίζεται. Επειδή η αγωνία διαρκώς κλιµακώνεται. Και επειδή η πορεία κάθε εχθρικής νάρκης που κατευθύνεται στα ύφαλα του υποβρυχίου µοιάζει µε την επέλαση του σχιζοφρενούς δολοφόνου µε το πριόνι. Μ’ έναν λόγο χωρίς ρητορείες, χωρίς σφαγές, χωρίς εντόσθια και µυαλά στα κάγκελα, αυτός ο Γερµαναράς υπογράφει µια από τις δέκα καλύτερες αντιπολεµικές περιπέτειες όλων των εποχών και όλων των χωρών!

Τι απέγινε µετά; Πρώτα κέρδισε δύο υποψηφιότητες Οσκαρ (για το «Υποβρύχιο» φυσικά). Ενα για καλύτερη σκηνοθεσία και ένα δεύτερο καλύτερου σεναρίου. Και ύστερα στο Χόλιγουντ ξεπουλήθηκε. Νever mind. Τα είπε όλα αριστοτεχνικά και µετά κάθησε να βγάζει ένα σκασµό λεφτά!

Αύριο: «Ρlaytime» του Ζακ Τατί
Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος:

Das Βoot § Ετος: 1981 § Είδος: Πολεµική περιπέτεια § Σκηνοθεσία: Βόλφγκανγκ Πέτερσεν § Σενάριο: Βόλφγκανγκ Πέτερσεν και (uncredited)

Ντιν Ρίσνερ (από µυθιστόρηµα του Λόταρ Μπουχάιµ) § Cast: Γιούργκεν Πρόχνοφ, Κλάους Βένεµαν, Χέρµπερτ Γκρονεµάγιερ, Ουµπέρτους Μπενγκς