Ο άγνωστος Τζορτζ Μπέρναρντ Σο

Στην παραλία με ριγέ ολόσωμο μπανιερό. Ντυμένος σαν αρχαίος Ελληνας με χλαμύδα και δόρυ ανά χείρας. Καθισμένος στην Ρολς Ρόις του. Με τη ρακέτα στο χέρι παίζει τένις. Ποζάρει χαμογελαστός , χαλαρός, ενίοτε γυμνός και πειραματίζεται με τον φακό. Είναι ο ιρλανδός νομπελίστας (το 1925) και βραβευμένος με Οσκαρ συγγραφέας (το 1938 για την κινηματογραφική μεταφορά του έργου του «Πυγμαλίων», το οποίο αργότερα διασκευάστηκε στο μιούζικαλ «Ωραία μου κυρία»)- ο μοναδικός που έχει καταφέρει να αποσπάσει και τις δύο διακρίσεις- Τζορτζ Μπέρναρντ Σο, όπως δεν τον έχουμε ξαναδεί.

Το αληθινό πρόσωπο του διανοούμενου που καθιερώθηκε να ποζάρει με γενειάδα, μαγκούρα και αυστηρό βλέμμα κάτω από τα πλούσια φρύδια του αποκαλύπτεται για πρώτη φορά εξήντα χρόνια μετά το θάνατό του. Και «προδότης» της κρυφής για το ευρύ κοινό προσωπικότητας του δεν είναι άλλο από το αγαπημένο του μέσο: τη φωτογραφία, καθώς περισσότερα από 20.000 καρέ του δουβλινέζου συγγραφέα ψηφιοποιούνται και θα είναι διαθέσιμα μέσω Διαδικτύου.

«Αν ο Βελάσκεθ γεννιόταν σήμερα, δεν θα γινόταν ζωγράφος, αλλά φωτογράφος», υποστήριζε ο αιρετικός Τζορτζ Μπέρναρντ Σο, που απέκτησε την πρώτη του φωτογραφική μηχανή το 1898 και την ίδια χρονιά δημοσίευσε τα πρώτες του φωτογραφικές προσπάθειες σε άρθρο του. Στην ίδια εποχή χρονολογείται και το παλιότερο αρνητικό που έχει εντοπιστεί στο αρχείο, με την πλειονότητα να τοποθετείται χρονικά από το 1890 έως το 1930, χωρίς να λείπουν και φωτογραφίες που τραβήχτηκαν λίγο πριν αρχίσει η κατάπτωση που τον οδήγησε στον θάνατο -έπεσε από τη σκάλα στα 94 του ενώ κλάδευε ένα δέντρο και πέθανε λίγες μέρες αργότερα- το 1950.

«Το πιο ενδιαφέρον που προκύπτει από το συγκεκριμένο αρχείο είναι η αντίθεση ανάμεσα στη δημόσια εικόνα του Τζορτζ Μπέρναρντ Σο και την ιδιωτική του ζωή», επισημαίνει η Φιόνα Χολ, επιμελήτρια του Νational Τrust, το οποίο σε συνεργασία με το London School of Εconomics (ο Σο ήταν από τους ιδρυτές της Σχολής) έχει αναλάβει τη συντήρηση, καταλογογράφηση και ψηφιοποίηση του υλικού που τους κληροδότησε ο συγγραφέας.

Το φωτογραφικό αρχείο όμως δεν είναι θησαυρός μόνο για την προσωπική ζωή του Τζορτζ Μπέρναρντ Σο που έχει υπογράψει πάνω από 60 θεατρικά έργα και ξεκίνησε την καριέρα του ως κριτικός μουσικής και λογοτεχνίας. Στα καρέ μπορεί να συναντήσει κάποιος από την ηθοποιό Βίβιαν Λι ώς τον ομοϊδεάτη του σοσιαλιστή Σίντνεϊ Ολίβιε (θείο του ηθοποιού, Λόρενς). Από τον ποιητή Ράινερ Μαρία Ρίλκε και τον γλύπτη Ογκίστ Ροντέν έως τον εξερευνητή της Ανταρκτικής Ρόμπερτ Φάλκον Σκοτ. Και από την ηθοποιό Πάτρικ Κάμπελ με την οποία ο Σο είχε μια παθιασμένη σχέση έως τον συνθέτη Εντουαρντ Ελγκαρ. Στις εκπλήξεις δε περιλαμβάνεται και μια φωτογραφία που απεικονίζει τον συγγραφέα να συζητάει με τον πρίγκιπα της Ουαλίας και την κ. Σίμπσον .

Οι φωτογραφίες όμως δεν έχουν αξία μόνο για το «άλλο» πρόσωπο του Τζορτζ Μπέρναρντ Σο και για τους διάσημους φίλους του, αλλά και επειδή αποκαλύπτουν το πρωτοπόρο πνεύμα του ως φωτογράφου. Δεν δίσταζε να πειραματιστεί με κάθε νέα τεχνική και να στήνει παιχνίδια με καθρέφτες και επιφάνειες αντανάκλασης στον φακό.

Από τις φωτογραφίες δεν λείπουν βεβαίως και η αγαπημένη του σύζυγος και κόρη μεγαλογαιοκτήμονα Σαρλότ Σο σε στιγμιότυπα είτε από τον μήνα του μέλιτος, είτε από την κοινή τους ζωή στο σπίτι τους, γνωστό ως Γωνιά Σο (Shaw΄s Corner) αν και οι φήμες θέλουν το ζευγάρι να κοιμάται σε χωριστές κρεβατοκάμαρες, να μην έχει σεξουαλικές σχέσεις, όμως να είναι πολύ δεμένο. Ισως επειδή είχαν και την ίδια ιδεολογική τοποθέτηση: ήταν βαθιά σοσιαλιστές σε βαθμό που δεν είχαν πλυσταριό στο σπίτι τους διότι δεν ήθελαν να επιβαρύνουν την οικιακή βοηθό τους. Αρκετά άλλωστε ο συγγραφέας τής είχε κάνει δύσκολη τη ζωή με τις χορτοφαγικές του ιδιοτροπίες σε βαθμό που είχε αναγκαστεί να διατηρεί βιβλίο χορτοφαγικών συνταγών με βάση τα προϊόντα του οικογενειακού κήπου.

Ξεχωριστά κεφάλαια αποτελούν τα ταξίδια του Τζορτζ Μπέρναρντ Σο, μακρινά και δύσκολα για την εποχή- στη Νέα Ζηλανδία, την Αλγερία, τη Νότια Αφρική, όπου δοκίμασε και τις ικανότητές του στο σέρφινγκ, και βεβαίως την πατρίδα του, την Ιρλανδία. Επίσης οι φωτογραφίες του Λόρενς της Αραβίας, του αξιωματικού του βρετανικού στρατού Τόμας Εντουαρντ Λόρενς, ο οποίος ήταν στενός φίλος του ζευγαριού Σο. Τα συγκεκριμένα καρέ δεν είναι φωτογραφίες που τράβηξε ο συγγραφέας τον αξιωματικό φίλο του, αλλά φωτογραφίες που τράβηξε ο ίδιος ο Λόρενς και τις δώρισε στη Σαρλότ.