80 χρόνια γεµάτα από πρωτιές και «ανοίγµατα»

Με περισσότερα από 47.000 αντικείµενα, 100.000 τόµους, 217.500 αρνητικά φωτογραφιών, τέσσερις εν λειτουργία εκθεσιακούς χώρους και άλλους τρεις στα σκαριά, το βραβευµένο µε χρυσό µετάλλιο της Ακαδηµίας Αθηνών Μουσείο Μπενάκη γιορτάζει τα 80ά γενέθλιά του και συνεχίζει ακάθεκτο
Πρώτο άνοιξε δωρεάν τις πόρτες του για τα παιδιά και διοργάνωσε τα πρώτα εκπαιδευτικά προγράµµατα. Εγκαινίασε το πρώτο πωλητήριο σε ελληνικό µουσείο. Πρώτο «ξενύχτησε» µένοντας ανοιχτό έως τα µεσάνυχτα. Πρώτο άνοιξε τις αποθήκες του σε νέους ερευνητές. Πρώτο έφτιαξε το δικό του εργαστήριο συντήρησης και προχώρησε σε ηλεκτρονική τεκµηρίωση. Πρώτο τόλµησε να κατέβει στην οδό Πειραιώς και να πρωτοστατήσει στην αλλαγή του αστικού τοπίου. Είναι µερικές µόνο από τις πρωτιές του Μουσείου Μπενάκη στα 80 χρόνια της διαδροµής του. Πρωτιές για τις οποίες έχει κάθε λόγο να είναι υπερήφανο.

«Το Μουσείο Μπενάκη προσέφερε ένα νέο υπόδειγµα µουσειακής αντίληψης σε όλα τα επίπεδα. Αλλαξε ουσιαστικά την “καθεστηκυία” νοοτροπία για το πώς λειτουργούν τα µουσεία σ’ αυτή τη χώρα», λέει στα «ΝΕΑ» ο εδώ και 37 χρόνια διευθυντής – και ψυχή – του Μουσείου Μπενάκη, Αγγελος Δεληβορριάς. Πώς το πέτυχε; «Ανοιξε διάπλατα τις πόρτες του. Σε κανένα άλλο µουσείο στο παρελθόν ο κόσµος δεν είχε την πρόσβαση που είχε στο Μουσείο Μπενάκη. Με τις εκδηλώσεις, τις συναυλίες, τα εγκαίνια, τις οµιλίες, τα συνέδρια δηµιούργησε µια νέα σχέση µεταξύ µουσείου και κοινωνικού συνόλου κι αυτό είχε άµεση αντανάκλαση στον εµπλουτισµό των συλλογών του, τις οποίες έχει εκατονταπλασιάσει. Ολόκληρες ενότητες πολύτιµου υλικού έχουν δωρηθεί στο Μουσείο». «Ο,τι είναι το Μουσείο σήµερα το οφείλει σε δύο ανθρώπους: τον ιδρυτή του, Αντώνη Μπενάκη, και τον Αγγελο Δεληβορριά», επισηµαίνει η αναπληρώτρια διευθύντρια του Μουσείου, Ειρήνη Γερουλάνου. «Η µεγάλη του ανάπτυξη αρχίζει από τότε που ανέλαβε τα ηνία ο Αγγελος Δεληβορριάς. Ολα οφείλονται στο όραµα ανάπτυξης και στην πρωτοπορία της σκέψης του».

Στα 80 χρόνια µιας εντυπωσιακά αναπτυσσόµενης πορείας το Μουσείο Μπενάκη µετρά πολλές µεγάλες στιγµές. «Κορυφαία χρονιά ήταν το 2000, όταν το κεντρικό κτίριο εγκαινιάστηκε ανανεωµένο µε διπλάσιους χώρους, µε µια απόλυτα ξεκαθαρισµένη φυσιογνωµία που αναδεικνύει την ιστορική περιπέτεια της Ελλάδας», τονίζει ο κ. Δεληβορριάς. Χρονιά-σταθµός όµως αποδείχθηκε και το 2004, διότι «εγκαινιάσαµε το Ισλαµικό Μουσείο, που αποτέλεσε µία από τις πιο γενναίες και ηθικά άψογες πνευµατικές προσφορές και το κτίριο της οδού Πειραιώς, που άλλαξε το τοπίο στην περιοχή».

Η πιο δύσκολη στιγµή; «Είναι αυτή που περνάµε και έχει να κάνει µε τα οικονοµικά», απαντά ο κ. Δεληβορριάς. «Πρέπει να καταλάβουν όλοι πως το Μουσείο Μπενάκη έχει προσφερθεί στο ελληνικό κράτος διατηρώντας την αυτονοµία του. Η ανταπόδοση του κράτους όµως είναι κατώτερη των αναγκών, των προσδοκιών και της λογικής. Για χρόνια περιφέρουµε το πάγιο αίτηµα αναθεώρησης της κρατικής επιχορήγησης. Αυτήν τη στιγµή είναι δύο εκατοµµύρια ευρώ για ένα µουσείο µε παραρτήµατα και έναν κόσµο ολόκληρο που εργάζεται». Κι έτσι, το Μουσείο επιβιώνει χάρη στους χορηγούς, τα εισιτήρια, τα έσοδα από τα καφέ και τα πωλη

Το Μουσείο Παιχνιδιών θα στεγαστεί στο νεογοτθικό κτίριο της λεωφόρου Ποσειδώνος (οικία Κουλούρα) και θα φιλοξενήσει 20.000 παιχνίδια και αντικείµενα από την αρχαιότητα µέχρι το 1970, σχεδόν από όλο τον κόσµο

τήρια, τα κληροδοτήµατα και τους φίλους του.

Υπήρξαν στιγµές όµως που το Μουσείο – που έχει στις συλλογές του από αντικείµενα της προκολοµβιανής εποχής έως ελληνικά του 20ού αιώνα – δεν άντεξε άλλο βάρος και γύρισε την πλάτη του σε δωρεές; «Εχουµε αναγκαστεί να πούµε ελάχιστες φορές “όχι” σε µια δωρεά – και αυτό σε περιπτώσεις εκτός Αθηνών. Είναι ακατόρθωτο να το υποστηρίξουµε», λέει η κ. Γερουλάνου. Μόνο γερασµένο δεν θα βρει το Μουσείο Μπενάκη η πρώτη ηµέρα µετά τα 80ά του γενέθλια, καθώς έχει ήδη δροµολογήσει τα επόµενα βήµατά του.ΗΠινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα θα εγκαινιαστεί την άνοιξη. Μπαίνει µπροστά το Μουσείο Παιχνιδιών το οποίο θα στεγαστεί στο νεογοτθικό κτίριο της λεωφόρου Ποσειδώνος (οικία Κουλούρα) που θα φιλοξενήσει τη συλλογή των 20.000 παιχνιδιών και αντικείµενων της παιδικής ηλικίας από την αρχαιότητα µέχρι το 1970, σχεδόν από όλο τον κόσµο. Στο φουλ µάλιστα θα µπουν και οι µηχανές για να ανοίξει το σπίτι της Μαρίας Βαλαδώρου στο Αστεροσκοπείο. Εκεί δεν θα εκτεθεί µόνο η συλλογή εικόνων της δωρήτριας, αλλά θα µεταφερθούν και τα εργαστήρια συντήρησης εικόνων, τα οποία θα είναι ανοιχτά και επισκέψιµα στο κοινό.

Τέσσερα µεγάλα αρχεία
Περισσότερα από 300.000 αρνητικά και 25.000 πρωτότυπες φωτογραφίες του 19ου και του 20ού αιώνα που υπογράφουν δηµιουργοί όπως οι Νelly’s, Βούλα Παπαϊωάννου, Δηµήτρης Χαρισιάδης, είναι ορισµένοι µόνο από τους θησαυρούς που κρύβονται στο 37χρονο φωτογραφικό αρχείο του Μουσείου Μπενάκη – ένα από τα τέσσερα µεγάλα αρχεία του.

Βουτιά στη νεώτερη ελληνική ιστορία επιτρέπει µια επίσκεψη έως τα ιστορικά αρχεία, όπου µπορεί να βρει κάποιος από το αρχείο του Αγώνα (περί τις 30.000 έγγραφα) έως υλικό από αντιστασιακές οργανώσεις δίπλα στα αρχεία (ανάµεσα σε άλλα) των Διονυσίου Σολωµού, Κ. Π. Καβάφη, Γρηγορίου Ξενόπουλου, Αγγελου Σικελιανού και Γιάννη Ρίτσου, αλλά και συνθετών όπως των Νικολάου Μάντζαρου και Σπυρίδωνος Σαµάρα. Τα µοναδικά ίσως οργανωµένα αρχεία νεοελληνικής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα αποκαλύπτουν την ιστορία της αρχιτεκτονικής από το 1830 έως σήµερα, µέσα από σχέδια και µελέτες που υπογράφουν από τον Λύσανδρο Καυταντζόγλου και τον Ερνέστο Τσίλερ έως τον Ιωάννη Δεσποτόπουλο και τον Δηµήτρη Πικιώνη.

Νεώτερο όλων δε – «γεννήθηκε» το 2005 – το αρχείο παραστατικών τεχνών εστιάζει στην ελληνική καλλιτεχνική δηµιουργία του 20ού αιώνα και συγκεντρώνει µακέτες σκηνικών και κοστουµιών, αρχιτεκτονικά σχέδια, αλληλογραφία, φωτογραφικό υλικό, ανάµεσα τους έργα των Γιάννη Μόραλη και Νίκου Νικολάου.

Περισσότεροι από 100.000 τόµοι στη βιβλιοθήκη

Ξεπερνούν τις 100.000 οι τόµοι βιβλίων και περιοδικών που βρίσκονται στα ράφια της βιβλιοθήκης, η οποία επεκτείνεται µε χορηγία του Ιδρύµατος Ωνάση και από το τέλος του χρόνου θα λειτουργεί και εκτός ωραρίου µουσείου. Σηµαντικές όµως είναι και οι εκδόσεις, καθώς οι τίτλοι ξεπερνούν τους 400. Από τις σηµαντικότερες είναι:

«Η Ελλάδα του Μουσείου Μπενάκη»: αναδεικνύει ένα µεγάλο µέρος από τον πλούτο των συλλογών του µουσείου από τα προϊστορικά χρόνια έως τον 20ό αιώνα «Ghika και η ευρωπαϊκή πρωτοπορία του Μεσοπολέµου»: αφιερωµατική έκδοση για τα δέκα χρόνια από τον θάνατο του ζωγράφου που εφήρµοσε τα διδάγµατα της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας µε το προσωπικό του ιδίωµα.

«Ελληνικαί εθνικαί ενδυµασίαι»: µνηµειώδης έκδοση µε κείµενα της λαογράφου Αγγελικής Χατζηµιχάλη.

«Ελληνική και ρωµαϊκή γλυπτική»: ένα πανόραµα της εξέλιξης της ελληνικής γλυπτικής από τις συλλογές του µουσείου. «Μ. Καραγάτσης»: Ιδεολογία και ποιητική. Ελληνες και ξένοι µελετητές του Καραγάτση και της νεοελληνικής φιλολογίας φωτίζουν κρίσιµες πτυχές του έργου του (πρακτικά συνεδρίου).

Πάρτι γενεθλίων µε δώρα για το µέλλον

Γενέθλια χωρίς πάρτι δεν γίνεται.

Και το Μουσείο Μπενάκη δεν µπορούσε να µη στήσει τη δική του γιορτή όταν µάλιστα γιορτάζει τα 80 του χρόνια. Πόσω µάλλον που η χαρά ήταν διπλή, καθώς µαζί µε το µουσείο γιόρτασε και τα δικά της γενέθλια η αναπληρώτρια διευθύντριά του Ειρήνη Γερουλάνου.

Λίγο µετά τις 21.30 χθες, οι πρώτοι καλεσµένοι άρχισαν να καταφθάνουν στο κτίριο της οδού Πειραιώς (το οποίο συντόµως θα αποκτήσει και τη γωνία που του λείπει, στην πρόσοψη). Η ατµόσφαιρα γιορτής ήταν διάχυτη από την είσοδο κιόλας, όπου οι άνθρωποι του µουσείου υποδέχονταν εκατοντάδες φίλους του δραστήριου Ιδρύµατος και της Ειρήνης Γερουλάνου.

Εκείνο που αποτελούσε πρωτοτυπία – και είχε ήδη προκαλέσει αίσθηση από τις προσκλήσεις – ήταν τα δώρα.

Και τούτο διότι η κ. Γερουλάνου µε χιούµορ ζητούσε µεν δώρα για τα γενέθλιά της, αλλά ως προσφορές υπέρ του µουσείου. Και πολλοί ήταν εκείνοι που εισάκουσαν την παράκλησή της και ναι µεν έφτασαν µε άδεια χέρια, δεν δίστασαν όµως να βάλουν το χέρι στην τσέπη για να προσφέρουν τη δωρεά τους υπέρ του µουσείου.

Η τούρτα των γενεθλίων κόπηκε στις 23.00, έπειτα από µία συγκινητική και συµβολική οµιλία του διευθυντή του µουσείου Αγγελου Δεληβορριά, διανθισµένη µε στίχους του ποιητή Γεώργιου Σουρή, και µια εκ βαθέων εξοµολόγηση της εορτάζουσας Ειρήνης Γερουλάνου που έσπευσε να διαψεύσει τις φήµες περί αποχώρησης του κ. Δεληβορριά από τη διεύθυνση του µουσείου.

Μετά τα κεράκια δόθηκε το σύνθηµα για γλέντι, το οποίο άναψε στο κατάµεστο αίθριο του µουσείου µε µουσική, µεζεδάκια και άφθονο ποτό.

Το «παρών» στη γιορτή ανάµεσα σε άλλους έδωσαν από τον υπουργό Πολιτισµού Παύλο Γερουλάνο έως τον υφυπουργό Εξωτερικών Σπύρο Κουβέλη και την πρώην υπουργό Φάνη Πετραλιά, από τον πρόεδρο του Νέου Μουσείου Ακρόπολης Δηµήτρη Παντερµαλή έως τον ποιητή Τίτο Πατρίκιο και από τον αρχιτέκτονα Δηµήτρη Φατούρο έως τον συνθέτη Δηµήτρη Παπαδηµητρίου.

Οσο για εκείνους που θέλουν να συνεισφέρουν στα δώρα προς το Μουσείο Μπενάκη µε αφορµή τα 80ά του γενέθλια, µπορούν να απευθύνονται στις οικονοµικές υπηρεσίες (Κουµπάρη 3, τηλ. 210-

3671.017) και στην Αlpha Βank (αριθµός λογαριασµού 107 00 2786 000377).